MerQuR+Başvuru Kitabı

5. Yıllar üzerinden birleşik yeknesaklık (COYU): UPOV tohum tescili ölçütü

Şablon kimliği: coyu · Kategori: deney tasarımı · Dil: R · Dosya: pro/sablonlar/deney_tasarimi/coyu.R (satır 1–346; üstbilgi 1–147) · Örnek veri: _ornek/coyu.csv · Paketler: yalnız temel R (stats, graphics)

5.1 Ne işe yarar

Tescil sınamasının ikinci koşulu yeknesaklıktır: aday çeşidin bitkileri, ölçülen bir özellikte birbirine yeterince benzemelidir. Ölçülen özelliklerde "yeterince" için mutlak bir sınır yoktur; aday, aynı denemede yetiştirilen ve yeknesaklığı kabul edilmiş karşılaştırma çeşitleriyle kıyaslanır. Şablonun cevapladığı soru şudur: "Adayın parsel içi bitkiler arası standart sapması, benzer ortalamalı karşılaştırma çeşitlerinin standart sapmalarından, yıllar birlikte değerlendirildiğinde, kabul edilemeyecek kadar büyük mü?" Yöntem UPOV TGP/8/5 Bölüm II §9'daki COYU ölçütüdür (combined over-years uniformity).

Karar kuralı tek bir eşitsizliktir:

\bar U_c\ \le\ UC_p=SD_r+t_{p;\,\nu}\sqrt{V\left(\frac1k+\frac1{R\,k}\right)}\quad\Longrightarrow\quad\text{aday yeknesaktır}
  • \bar U_c: adayın düzeltilmiş \ln(SD+1) değerlerinin yıllar üzerinden ortalaması.
  • SD_r: karşılaştırma çeşitlerinin düzeltilmiş \ln(SD+1) değerlerinin genel ortalaması.
  • V: düzeltilmiş değerlerin yıl içi varyansı; \nu onun serbestlik derecesi (sd).
  • k: yıl sayısı; R: karşılaştırma çeşidi sayısı; t_{p;\,\nu}: tek yönlü p düzeyindeki t değeri.

Şablon ayrıca TGP/8/5 Bölüm II §10'daki göreli varyans yöntemini sunar: adayın varyansı karşılaştırma çeşitlerinin ortalama varyansına bölünür ve oran bir F eşiğiyle karşılaştırılır.

Ne zaman kullanılır? Özellik bitki bitki ölçülmüşse ve her parsel için bitkiler arası standart sapma hesaplanabiliyorsa; deneme iki ya da üç yıl sürmüşse; aynı denemede yeterli sayıda karşılaştırma çeşidi varsa (V için en az 20 sd önerilir). Asıl kullanım alanı çapraz döllenen türlerdir.

Ne zaman kullanılmaz?

  • Yeknesaklık tip dışı bitki sayılarak değerlendiriliyorsa (kendine döllenen ve vejetatif çoğaltılan türler): offtype (Bölüm 12).
  • Sorulan soru farklılıksa: coyd (Bölüm 4).
  • Tek yıl ve az sayıda karşılaştırma çeşidi varsa: COYU en az iki yıl ve her yıl en az üç karşılaştırma çeşidi ister (satır 212–213, 249). Bu durumda şablonun göreli varyans seçeneği kullanılır.
  • Amaç yalnız iki grubun varyansını karşılaştırmaksa (tescil kuralı gerekmeden): temel programdaki Tek Yönlü ANOVA analizinin varyans homojenliği denetimi (Levene testi).

Temel programla ilişki. Temel programda bu ölçütün karşılığı yoktur. Hesabın parçaları (logaritma dönüşümü, hareketli ortalama, tek yönlü varyans çözümlemesi, t sınırı) tek tek temel işlemlerdir; şablon bunları TGP/8/5'in sırasıyla ve kurallarıyla birleştirir.

5.2 Şablonun girdileri

Form, üstbilgideki yirmi [[param]] bloğundan kurulur (coyu.R:10–146).

Alan (form etiketi) · ad Tür · sekme Varsayılan Geçerli değerler Kodda etkisi
Veri biçimi · veri_bicimi seçim · Değişkenler ozet ozet, bitki Özet: her çeşit × yıl için ortalama ve SD satırı. Bitki: tek tek ölçümler; SD kodda hesaplanır (156–191).
Çeşit · cesit kategorik sütun · Değişkenler ilk uygun sütun herhangi bir sütun mq_kimlik ile metne çevrilir; baş ve sondaki boşluk atılır (170, 185; Bölüm 1.5).
Yıl · yil kategorik sütun · Değişkenler ilk uygun sütun herhangi bir sütun Metne çevrilir; etiketler sayıysa sayısal sıralanır (192–194).
Özellik ortalaması · ortalama sayısal sütun · Değişkenler zorunlu değil sayısal sütun Özet biçimde çeşitlerin sıralandığı değer (255). Yalnız göreli varyans isteniyorsa boş bırakılabilir (163, 183).
Parsel içi standart sapma · sd sayısal sütun · Değişkenler zorunlu değil sayısal, \ge0 Özet biçimde zorunlu (163, 188).
Bitki ölçümü · y sayısal sütun · Değişkenler zorunlu değil sayısal sütun Bitki biçiminde zorunlu (160).
Tekrar / parsel · tekrar kategorik sütun · Değişkenler zorunlu değil herhangi bir sütun Bitki biçiminde zorunlu; SD her parselde ayrı hesaplanır (174).
Aday çeşitler · adaylar metin · Model boş virgülle ayrılmış çeşit adları Zorunlu; listede olmayan her çeşit karşılaştırma çeşididir (201–207).
Yöntem · yontem seçim · Model coyu coyu, goreli_varyans, ikisi Hangi bölümün çalışacağı (157–158).
Kullanılacak yıllar · test_yillari metin · Model boş veride bulunan yıl etiketleri Boşsa bütün yıllar (193–199).
Hareketli ortalama penceresi · pencere tamsayı · Model 9 3–51, tek sayı Eğilim değerinin kaç komşudan hesaplanacağı (210–233).
Düzeltmede geri eklenen ortalama · geri_ekleme seçim · Model yil yil, genel Yılın ya da bütün yılların ortalama \ln(SD+1) değeri (246, 256).
Karar şeması · sema seçim · Model B A, B, C, D Hangi düzeyin kullanılacağı (283–291, 301–305).
p_u2 ondalık · Model 0,02 0,0001–0,5 İki döngü sonunda "yeknesak" kararının tek yönlü düzeyi.
p_nu2 ondalık · Model 0,002 0,0001–0,5 Şema D'de iki döngü sonunda "yeknesak değil" kararının düzeyi.
p_u3 ondalık · Model 0,002 0,0001–0,5 Üç döngü sonunda "yeknesak" kararının düzeyi.
Göreli varyans: F eşiği düzeyi · rv_alfa ondalık · Seçenekler 0,01 0,0001–0,5 Eşik F(1-\alpha;\ n,\infty) (335).
Göreli varyans: aday örneklem büyüklüğü · rv_orneklem tamsayı · Seçenekler 60 2–100000 Özet biçimde n; bitki biçiminde n veriden sayılır (180, 190).
Göreli varyans: pay sd · rv_sd seçim · Seçenekler n n, n_eksi_1 Eşiğin pay serbestlik derecesi (333).
V için önerilen en az sd · sd_onerilen tamsayı · Gelişmiş 20 1–1000 Altında "UYARI" (280).

Örnek ayar (ornek_param, satır 9): veri_bicimi = ozet, cesit, yil, ortalama, sd aynı adlı sütunlar, adaylar = "C1", yontem = coyu, pencere = 9, geri_ekleme = yil, sema = B, p_u3 = 0,002. Varsayılandan tek fark aday listesidir; liste boşken çalıştırma durur.

Şablonun kendi denetimleri.

Koşul İleti (özet) Satır
Veri açık değil "Önce Veri sekmesinde deneme verisini açın." 154
Çeşit ya da yıl seçilmemiş "Çeşit ve yıl sütunlarını seçin." 155
Bitki biçimi: ölçüm ya da tekrar seçilmemiş "bitki ölçümü ve tekrar sütunlarını seçin" 160
Özet biçim: SD seçilmemiş ya da COYU isteniyor ve ortalama seçilmemiş "ortalama ve standart sapma sütunlarını seçin" 163
Aynı sütun iki role verilmiş "birbirinden farklı olmalı" 166
Bitki biçimi: tam gözlem 6'dan az "En az 6 tam bitki gözlemi gerekli." 172
Bitki biçimi: hiçbir parselde iki bitki yok "Her parselde en az iki bitki gerekli." 176
Özet biçim: tam satır 4'ten az "En az 4 tam satır gerekli." 187
Özet biçim: negatif SD "Standart sapma negatif olamaz." 188
Özet biçim: bir çeşit × yıl için birden çok satır "tek satır olmalı" 189
Yazılan yıl veride yok "Veride olmayan yıl: …" 197
Aday listesi boş "Aday çeşitleri yazın" 202
Aday veride yok "Aday çeşit veride yok: …" 205
COYU: aday kullanılan yıllardan birinde yok "Aday … şu yıllarda yok: … COYU sınırı bütün yılların sayısıyla (k = …) kurulur; adayın her yılda bulunması gerekir…" 215–220
Pencere çift sayı "tek sayı olmalı" 211
COYU: yıl sayısı 2'den az "COYU en az iki yıl gerektirir." 212
COYU: karşılaştırma çeşidi 3'ten az (toplamda ya da bir yılda) "en az 3 karşılaştırma çeşidi gerekli" 213, 249
Düzeltilmiş değerler sabit ya da V için sd yok "V kestirilemez", "serbestlik derecesi kalmadı" 266, 270
Göreli varyans: karşılaştırma çeşidi yok ya da hesaplanamıyor "en az bir karşılaştırma çeşidi gerekli", "hesaplanamadı" 325, 342

Durdurmayan uyarılar (satır 345'te yazılır): tek bitkili parsellerin SD hesabından çıkarıldığı (177); bir yıldaki karşılaştırma çeşidi sayısının pencereden küçük olduğu (254); bazı karşılaştırma çeşitlerinin her yıl bulunmadığı (275); V'nin sd'sinin 20'nin altında kaldığı (280); karar şemasının yıl sayısıyla uyuşmadığı (285–289).

Eksik değer: seçilen sütunlardan herhangi biri boş olan satır atılır (complete.cases, satır 171, 186).

5.3 Örnek veri

Dosya: _ornek/coyu.csv. TGP/8/5 Bölüm II §9'daki çok yıllık çim örneğidir: 11 karşılaştırma çeşidi (R1–R11) ve aday C1, 3 yıl; özellik başaklanmaya kadar geçen gün sayısıdır. Her çeşit × yıl için özelliğin ortalaması ve parsel içi bitkiler arası standart sapma verilmiştir (özet biçim, 36 satır). Eksik değer yoktur.

Değişken Rol Tür (veri sekmesi) Özet
cesit Çeşit kategorik (12 düzey) R1, …, R11, C1 (dosyadaki sıra).
yil Yıl sayısal 1, 2, 3.
ortalama Özellik ortalaması sayısal 35–85 gün (tam sayıya yuvarlanmış).
sd Parsel içi SD sayısal 4,1–11,6 gün.

Eşit ortalamalı çeşitler çeşit adına göre dizilir

Çeşitler her yıl özellik ortalamasına göre sıralanır (order, satır 225). Örnek veride ortalamalar tam sayıya yuvarlandığı için eşitlikler vardır: birinci yılda R3 ile R5 (69) ve R7 ile R11 (76), üçüncü yılda R9 ile R10 (75). Hareketli ortalamanın penceresine hangi çeşidin gireceği eşit ortalamalı çeşitlerin sırasına bağlıdır. Şablon bu sırayı çeşit adından alır (satır 250–253): adın sonundaki sayı sayısal, geri kalanı alfabetik sıralanır (R3, R5'ten; R7, R11'den önce gelir). Sonuç bu yüzden verinin satır sırasına bağlı değildir: örnek dosyanın satırları ters çevrilse de V=0{,}020183, UC=2{,}419613 ve C1'in değeri 2,193564 çıkar. Kaynak belge eşitlik için kural vermez; bu kural kaynağın çözümlü örneğini birebir verir.

Aynı klasörde iki ek dosya vardır: coyu_goreli_varyans.csv (TGP/8/5 §10'daki göreli varyans örneği: bir aday ve dört karşılaştırma çeşidi, tek yıl, yalnız SD sütunu) ve coyu_tgp_log_yuvarlak.csv (kaynaktaki iki ondalıklı ara değerlerle karşılaştırma için).

Bu bölümde kullanılan çalıştırmalar: (1) örnek ayar; (2) geri_ekleme = genel; (3) test_yillari = "1,2", sema = D; (4) yontem = ikisi; (5) göreli varyans ek verisi, yontem = goreli_varyans, adaylar = "Aday"; (6) bitki biçimi: bu kitabın denetimi için sabit tohumla üretilmiş küçük bir benzetim verisi (dogrulama/coyu/bitki_benzetim.csv: 6 karşılaştırma çeşidi ve aday A1, 2 yıl, 2 tekrar, parselde 8 bitki), pencere = 5, sema = C, yontem = ikisi.

5.4 Yöntem: formüller ve hesap adımları

Hesap sırası: (1) her çeşit × yıl için parsel içi SD ve özellik ortalaması; (2) \ln(SD+1) dönüşümü; (3) her yıl, karşılaştırma çeşitlerinde SD ile ortalama arasındaki ilişkinin hareketli ortalamayla kestirilmesi ve düzeltme; (4) düzeltilmiş değerlerin yıl içi varyansı V; (5) sınır UC_p ve şemaya göre karar; (6) istenirse göreli varyans.

5.4.1 Parsel içi standart sapma

Özet biçimde SD veriden okunur. Bitki biçiminde her parselde ayrı hesaplanır ve tekrarlar üzerinden ortalanır (satır 174–180):

s_{ijr}=\sqrt{\frac{\sum_{m=1}^{n_{ijr}}(y_{ijrm}-\bar y_{ijr})^2}{n_{ijr}-1}},\qquad s_{ij}=\frac1{r_{ij}}\sum_{r}s_{ijr},\qquad \bar y_{ij}=\frac1{r_{ij}}\sum_r\bar y_{ijr}
  • y_{ijrm}: i. çeşidin j. yılda r. parseldeki m. bitkisinin ölçümü; n_{ijr} parseldeki bitki sayısı.
  • s_{ij}: parsel SD'lerinin ortalaması (birleşik varyansın karekökü değil).
  • Tek bitkili parselin SD'si hesaplanamaz; parsel çıkarılır ve uyarı yazılır (satır 177–178).

Neden parsel içinde?

Aranan, çeşidin bitkileri arasındaki kalıtsal ve gelişimsel değişkenliktir. Parseller arasındaki toprak ve bakım farkları bitkiler arası SD'ye karışmamalıdır; SD bu yüzden her parselin kendi ortalaması çevresinde hesaplanır ve sonra ortalanır.

5.4.2 Logaritma dönüşümü

L_{ij}=\ln(s_{ij}+1)

Neden logaritma ve neden +1?

Standart sapmaların dağılımı sağa çarpıktır ve yayılımı düzeyiyle birlikte büyür; logaritma dağılımı simetrikleştirir ve varyansı yaklaşık sabit kılar (Bartlett ve Kendall, 1946). +1 eklenmesi, SD'nin sıfır ya da sıfıra çok yakın olabildiği durumlarda logaritmanın tanımsız kalmasını ya da çok büyük negatif değer almasını önler. Dönüşüm kuralı TGP/8/5'indir; kod onu satır 221'te uygular.

5.4.3 Eğilim: SD ile ortalamanın ilişkisi

Birçok özellikte ortalaması büyük olan çeşidin SD'si de büyüktür. Adayı bütün karşılaştırma çeşitlerinin ortalama SD'siyle kıyaslamak, ortalaması yüksek bir adaya haksızlık olur. COYU bu ilişkiyi her yıl ayrı ayrı kestirir ve çıkarır.

Bir yılın R_j karşılaştırma çeşidi özellik ortalamasına göre küçükten büyüğe sıralanır; L_{(1)},\dots,L_{(R_j)} bu sıradaki dönüştürülmüş SD'lerdir. q. sıradaki çeşidin eğilim değeri komşularının ortalamasıdır:

T_{(q)}=\frac1{2h_q+1}\sum_{m=q-h_q}^{q+h_q}L_{(m)},\qquad h_q=\max\{1,\ \min(h,\ q-1,\ R_j-q)\},\qquad h=\frac{w-1}{2}
  • w: pencere genişliği (varsayılan 9); h: pencerenin yarı genişliği (4).
  • h_q: uca yaklaştıkça pencere simetrik olarak daralır. En uçtaki çeşitte (q=1 ya da q=R_j) simetrik pencere tek değere inerdi; bunun yerine uçtaki üç değerin ortalaması alınır (pencere içeri kaydırılır).
  • Sonuç: sıranın başından itibaren 3, 3, 5, 7, 9, 9, … değer; sonunda simetrik biçimde …, 9, 7, 5, 3, 3.

Aday çeşit eğilimin kestirimine girmez. Onun eğilim değeri, ortalaması kendisine en yakın iki karşılaştırma çeşidinin eğilim değerleri arasında doğrusal ara değerlemeyle bulunur:

T_c=\frac{(\bar y_c-\bar y_{(q)})\,T_{(q+1)}+(\bar y_{(q+1)}-\bar y_c)\,T_{(q)}}{\bar y_{(q+1)}-\bar y_{(q)}},\qquad \bar y_{(q)}\le\bar y_c\le\bar y_{(q+1)}
  • \bar y_c: adayın o yıldaki özellik ortalaması; \bar y_{(q)}, \bar y_{(q+1)}: sıralamada onu çevreleyen iki karşılaştırma çeşidinin ortalamaları.
  • Aday bütün karşılaştırma çeşitlerinden küçük ya da büyükse en uçtaki eğilim değeri alınır (satır 238–239); doğru dışa uzatılmaz.

Koddaki tercih

Eğilim iki iç işlevle hesaplanır: egilim_kars (satır 224–233) ve egilim_aday (235–244). Sıralama order() ile yapılır; karşılaştırma çeşitleri önceden çeşit adına göre dizildiğinden (250–253) eşit ortalamalar ad sırasını korur. Karşılaştırma çeşidi sayısı pencereden küçükse pencere kendiliğinden daralır ve uyarı yazılır (254); üçten azsa çalıştırma durur (249). Pencere 3 seçilirse her çeşidin eğilimi kendisi ve iki komşusunun ortalamasıdır.

5.4.4 Düzeltilmiş değer

U_{ij}=L_{ij}-T_{ij}+\bar L_{j}
  • T_{ij}: çeşidin o yıldaki eğilim değeri (aday için ara değerlenmiş).
  • \bar L_j: o yılın karşılaştırma çeşitlerinin ortalama L değeri (geri_ekleme = yil). genel seçilirse bütün yılların karşılaştırma çeşitlerinin ortalaması \bar L eklenir (satır 246, 256).
  • U_{ij}: çeşidin, kendi ortalama düzeyindeki çeşitlere göre ne kadar değişken olduğu; değer yeniden \ln(SD+1) ölçeğine taşınmıştır.

Hangi ortalamanın geri eklendiği neden kararı değiştirmez?

Geri eklenen sabit yıl içinde herkese aynıdır. yil seçeneğinde yıllar arası düzey farkı düzeltilmiş değerlerde kalır, genel seçeneğinde silinir. V yıl etkisi çıkarıldıktan sonra kestirildiği için iki seçenekte aynıdır. Karşılaştırma çeşitleri her yıl aynı sayıdaysa ve aday her yıl varsa SD_r ile \bar U_c de aynı kalır: örnek veride iki seçenekte UC=2{,}419613 ve \bar U_c=2{,}193564'tür; yalnız yıllar kareler toplamı 1,0197'den 0,0102'ye iner. Dengesiz veride iki seçenek küçük farklar verebilir.

5.4.5 Yıl içi varyans V

Karşılaştırma çeşitlerinin düzeltilmiş değerlerine yalnız yıl etkisi içeren model uydurulur; artığı V'dir:

V=\frac{\displaystyle\sum_{j=1}^{k}\sum_{i=1}^{R_j}(U_{ij}-\bar U_{\cdot j})^2}{\displaystyle\sum_{j=1}^{k}(R_j-1)},\qquad \nu=\sum_{j=1}^{k}(R_j-1)
  • \bar U_{\cdot j}: j. yılda karşılaştırma çeşitlerinin ortalama düzeltilmiş değeri.
  • R_j: j. yıldaki karşılaştırma çeşidi sayısı. Örnek veride \nu=3\times(11-1)=30.
  • V, çeşit × yıl çözümlemesinin "çeşitler" ve "artık" satırlarının birleşimidir: V=(\mathrm{KT}_{Ç}+\mathrm{KT}_{art})/(\nu_{Ç}+\nu_{art}).

Neden çeşit etkisi hataya katılıyor?

Sınanan aday, karşılaştırma çeşitleri topluluğundan çekilmiş bir çeşit gibi düşünülür: yeknesaksa onun düzeltilmiş değeri de bu topluluğun dağılımından gelir. Bir çeşidin değerinin topluluk ortalamasından sapması hem çeşitler arası kalıcı farkları hem çeşit × yıl oynaklığını taşır. Çeşit etkisini modelden çıkarıp yalnız artığı kullanmak, adayın karşılaştırma çeşitlerinden doğal olarak farklı olabileceği payı yok sayar ve sınırı fazla daraltırdı (5.9 S4).

Koddaki tercih

Şablon iki çözümleme yapar (satır 267–269): lm(duz ~ yıl + çeşit) tabloda bilgi için gösterilir; lm(duz ~ yıl) modelinin artığı V'dir ve tablonun dördüncü satırına "V: yıl dışı (çeşit + artık)" adıyla eklenir. Dengesiz tabloda da V ikinci modelden gelir; birinci modelin satırları bu durumda sıralı (I. tip) kareler toplamlarıdır.

5.4.6 Sınır ve karar

SD_r=\frac1{N_r}\sum_{j}\sum_{i}U_{ij},\qquad UC_p=SD_r+t_{p;\,\nu}\sqrt{V\left(\frac1k+\frac1{N_r}\right)},\qquad \bar U_c=\frac1{k}\sum_j U_{cj}
  • SD_r: karşılaştırma çeşitlerinin bütün düzeltilmiş değerlerinin ortalaması (N_r değer).
  • V/k: adayın k yıllık ortalamasının varyansı; V/N_r: SD_r'nin, yani N_r değerin ortalamasının varyansı. İkisinin toplamı farkın varyansıdır. Her karşılaştırma çeşidi her yıl bulunuyorsa N_r=R\,k'dir ve ifade kaynak belgedeki V(1/k+1/(Rk)) biçimini alır; çıktı tablosunun başlığı bu biçimi yazar.
  • t_{p;\,\nu}: tek yönlü; kodda qt(1 - p, g) (satır 282).
  • R: veride adı geçen karşılaştırma çeşidi sayısı; N_r: karşılaştırma çeşidi × yıl değerlerinin sayısı (satır 271). Aday kullanılan yılların hepsinde bulunmalıdır; bulunmuyorsa çalıştırma durur (215–220), çünkü sınır k yıllık bir ortalama için kurulmuştur.

Neden tek yönlü?

Yalnız adayın fazla değişken olması sorundur; karşılaştırma çeşitlerinden daha yeknesak bir aday reddedilmez. Bu yüzden yalnız üst sınır vardır ve p tek kuyruğun olasılığıdır. TGP/8/5 üç döngülü sınamada p_{u3}=0{,}002 düzeyini örnek verir: yeknesak bir adayın yanlışlıkla reddedilme olasılığı binde ikidir. Düzeyin bu kadar küçük olması, bir adayın birçok özellikte ayrı ayrı sınanmasındandır.

Şablon sınırı SD ölçeğinde de verir: \exp(UC_p)-1 (satır 296–297). Bu, eğilim düzeltmesinden sonraki ölçekte "ortalama düzeyde bir çeşit için izin verilen en büyük SD"dir; adayın ham SD'siyle doğrudan karşılaştırılmaz.

Karar şemaları COYD'dekinin yeknesaklık karşılığıdır (u=\bar U_c; satır 284–291, 301–305):

Şema k=2 yıl k\ge3 yıl
A u\le UC(p_{u2}) ise yeknesak, değilse yeknesak değil p_{u2} ile aynı kural (uyarı yazılır)
B karar yok: "3. döngüye" (uyarı yazılır) u\le UC(p_{u3}) ise yeknesak, değilse yeknesak değil
C u\le UC(p_{u2}) ise yeknesak, değilse "3. döngüye" p_{u3} ile B'deki kural
D u\le UC(p_{u2}) ise yeknesak; u>UC(p_{nu2}) ise yeknesak değil; arada "3. döngüye" p_{u3} ile B'deki kural

Varsayılan düzeylerde p_{u2}=0{,}02>p_{nu2}=0{,}002 olduğundan UC(p_{u2})<UC(p_{nu2})'dir: küçük sınırın altı kabul, büyük sınırın üstü ret, arası bekleme bölgesidir.

5.4.7 Göreli varyans yöntemi

Bu yöntem her yıl için ayrı karar verir ve eğilim düzeltmesi yapmaz (satır 320–344):

RV_j=\frac{s_{cj}^2}{\dfrac1{R_j}\displaystyle\sum_{i}s_{ij}^2},\qquad RV_j\le F_{1-\alpha}(n,\infty)=\frac{\chi^2_{1-\alpha;\,n}}{n}\quad\Longrightarrow\quad\text{yeknesak}
  • s_{cj}^2: adayın j. yıldaki varyansı (SD'nin karesi); payda karşılaştırma çeşitlerinin varyanslarının ortalamasıdır.
  • n: adayın örneklem büyüklüğü. Özet biçimde formdan (rv_orneklem), bitki biçiminde adayın o yıldaki toplam bitki sayısından alınır.
  • Payda sd'si sonsuzdur: karşılaştırma çeşitlerinin ortalama varyansı hatasız kabul edilir. Bu durumda F dağılımı, sd'sine bölünmüş ki-kareye iner.
  • Tabloda oranın karekökü (göreli SD) ve eşiğin karekökü de verilir.

Pay serbestlik derecesi: n ya da n − 1

n gözlemden hesaplanan bir varyansın sd'si n-1'dir. TGP/8/5 §10 eşik tablolarını pay sd'si n alınarak verir; şablon varsayılan olarak belgeyi izler (rv_sd = n). n − 1 seçeneği eşiği biraz büyütür: n=60, \alpha=0{,}01 için 1,4730 yerine 1,4774. Fark küçük örneklemde büyür.

5.5 Kod adım adım

Satırlar Ne yapar Neden / dikkat
1–147 Üstbilgi: açıklama, örnek ayar, 20 parametre. Açıklama (satır 7) kaynak örneğin beklenen değerlerini de verir.
148–166 Yardımcılar, uyarı biriktirici, biçime göre sütun denetimi. coyu_yap ve rv_yap yönteme göre iki bölümü açar (157–158).
167–191 Veri hazırlığı. Bitki biçimi: parsel ortalaması, SD ve bitki sayısı, sonra çeşit × yıl özeti. Özet biçim: negatif SD ve yinelenen satır denetimi. İki biçim de aynı iç tabloya iner: .c, .t, .o (ortalama), .s (SD), .n. Ölçümler mq_sayisal, çeşit, yıl ve tekrar mq_kimlik ile okunur (169–170, 184–185).
192–207 Yıl seçimi, aday listesi, karşılaştırma çeşitleri. Listede olmayan her çeşit karşılaştırma çeşidi sayılır.
209–263 COYU: adayın her yılda bulunduğunun denetimi, dönüşüm, yıl yıl eğilim ve düzeltme, yıllık hesap tablosu. Aday bir yılda yoksa durur (215–220); eşit ortalamalar çeşit adına göre dizilir (250–253). Tablo yıl ve ortalamaya göre sıralı yazılır (260).
264–281 Varyans çözümlemesi, V, SD_r, başlık satırı, dengesizlik ve sd uyarıları. V tek yönlü modelden (268–269).
282–311 uc() işlevi, şemaya göre düzeyler, ölçüt tablosu, çeşit ortalamaları ve karar tablosu. Karar yalnız adaylara yazılır; karşılaştırma çeşitlerinin değerleri bilgi içindir.
312–318 İlk yıl için SD–ortalama grafiği. Yalnız ilk yıl çizilir.
320–346 Göreli varyans: yıl ve aday döngüsü, tablo; uyarılar. Yalnız göreli varyans seçiliyse başlık satırı burada yazılır (321).

Eğilim işlevinin çekirdeği (satır 226–231), pencerenin uçta nasıl daraldığını ve kaydığını gösterir:

hi <- max(1, min(h, i - 1, n - i)); lo <- i - hi; up <- i + hi
if (lo < 1) { up <- up + (1 - lo); lo <- 1 }
if (up > n) { lo <- lo - (up - n); up <- n }
T[i] <- mean(ys[max(lo, 1):min(up, n)])

hi en az 1'dir; en uçtaki çeşitte pencere bir yana taşar ve iki if satırı onu içeri kaydırır. Böylece ilk iki ve son iki sıradaki çeşitler aynı üç değerin ortalamasını alır.

5.6 Elle hesap: örnek veride bağımsız yeniden hesap

Değerler dogrulama/coyu/elle_hesap.py ile, şablonun eğilim işlevleri ve lm/anova çağrıları kullanılmadan hesaplanmıştır. R tarafında (r_dogrulama.R) hareketli ortalama birikimli toplamla, ara değerleme approx ile, V yıl içi varyansların ağırlıklı ortalamasıyla, t değeri qf ile kurulmuştur.

Adım 1 — Birinci yıl: sıralama ve dönüşüm. Karşılaştırma çeşitleri ortalamaya göre sıralanır:

Sıra Çeşit Ortalama SD \ln(SD+1) Pencere Eğilim
1 R1 38 8,5 2,251292 1–3 2,282776
2 R2 63 8,1 2,208274 1–3 2,282776
3 R3 69 9,9 2,388763 1–5 2,353136
4 R5 69 11,2 2,501436 1–7 2,374538
5 R4 71 10,2 2,415914 1–9 2,378193
6 R6 74 9,8 2,379546 2–10 2,409572
7 R8 75 10,9 2,476538 3–11 2,424408
8 R7 76 10,7 2,459589 5–11 2,418497
9 R11 76 9,2 2,322388 7–11 2,426804
10 R9 78 11,6 2,533697 9–11 2,399297
11 R10 79 9,4 2,341806 9–11 2,399297

İlk sıranın eğilimi (2{,}251292+2{,}208274+2{,}388763)/3=2{,}282776; üçüncü sıranınki ilk beş değerin ortalaması 2,353136'dır.

Adım 2 — Adayın eğilimi ve düzeltilmiş değeri. C1'in birinci yıl ortalaması 52 gündür; R1 (38) ile R2 (63) arasındadır. İki komşunun eğilim değeri aynı olduğundan ara değerleme T_c=2{,}282776 verir. Yılın karşılaştırma çeşitlerinin ortalama L değeri 2,389022'dir:

U_{C1{,}1}=\ln(8{,}2+1)-2{,}282776+2{,}389022=2{,}219203-2{,}282776+2{,}389022=2{,}325449

İkinci ve üçüncü yıl için aynı hesap (\bar L_2=2{,}039025, \bar L_3=2{,}067384) 2,084432 ve 2,170810 verir. Yıllar üzerinden ortalama:

\bar U_{C1}=\frac{2{,}325449+2{,}084432+2{,}170810}{3}=2{,}193564

Komşuların eğilimi farklı olduğunda ara değerlemenin etkisi bitki biçimi verisinde görülür: aday A1'in birinci yıl ortalaması 60,744, komşuları K2 (56,781; eğilim 2,005072) ve K3 (62,463; eğilim 1,980278); T_c=1{,}987779.

Adım 3 — V. Karşılaştırma çeşitlerinin 33 düzeltilmiş değerinde:

Kaynak sd KT KO
Yıllar 2 1,019678 0,509839
Çeşitler 10 0,252979 0,025298
Artık (çeşit × yıl) 20 0,352507 0,017625
V: çeşit + artık 30 0,605486 0,020183

Adım 4 — Sınır. SD_r=2{,}152524, t_{0{,}002;\,30}=3{,}117682 (tek yönlü):

UC=2{,}152524+3{,}117682\sqrt{0{,}020183\left(\frac13+\frac1{33}\right)}=2{,}152524+3{,}117682\cdot0{,}085669=2{,}419613

\bar U_{C1}=2{,}193564\le2{,}419613: C1 yeknesaktır. SD ölçeğinde sınır e^{2{,}419613}-1=10{,}24 gündür; C1'in değeri SD_r'nin %101,9'udur.

Adım 5 — İki yıl, şema D. Yalnız 1. ve 2. yıl: V=0{,}019115 (20 sd), SD_r=2{,}209479; UC(p_{u2}=0{,}02)=2{,}433781 ve UC(p_{nu2}=0{,}002)=2{,}541457. C1'in iki yıllık değeri 2,204941 küçük sınırın altındadır: ikinci döngüde yeknesak.

Adım 6 — Göreli varyans. Örnek veride n=60 kabul edilerek eşik \chi^2_{0{,}99;\,60}/60=88{,}379419/60=1{,}472990; göreli SD eşiği \sqrt{1{,}472990}=1{,}213668.

Yıl Aday varyansı Karşılaştırma ortalama varyansı Göreli varyans Karar
1 8{,}2^2=67{,}24 100,2045 0,671027 yeknesak
2 8{,}4^2=70{,}56 48,3691 1,458783 yeknesak
3 8{,}1^2=65{,}61 51,3845 1,276843 yeknesak

İkinci yılın oranı eşiğe çok yakındır. Ek veride (aday varyansı 5,6; karşılaştırma ortalaması 5,325) oran 1,051643'tür.

5.6.1 Doğrulama: MerQuR+, Python ve R

MerQuR+ sütunu şablonun tablolarından tam hassasiyetle alınmıştır (çalıştırmalar 1–6).

Büyüklük MerQuR+ Python (bağımsız) R (bağımsız) En büyük fark
Yıl 1, C1: \ln(SD+1) 2,21920348 2,21920348 2,21920348 2,0e−15 ✓
Yıl 1, R4: eğilim (5. sıra, 9 değer) 2,37819331 2,37819331 — 7,5e−16 ✓
Yıl 1, R5: eğilim (4. sıra, 7 değer) 2,37453761 2,37453761 — 9,4e−16 ✓
Yıl 1, C1: eğilim (ara değerleme) 2,28277633 2,28277633 2,28277633 1,2e−15 ✓
Yıl 3, C1: eğilim 2,10484918 2,10484918 2,10484918 1,5e−15 ✓
Yıl 1, C1: düzeltilmiş değer 2,32544919 2,32544919 2,32544919 1,9e−16 ✓
Yıl 2, C1: düzeltilmiş değer 2,08443231 2,08443231 2,08443231 1,7e−15 ✓
Yıllar KT 1,01967797 1,01967797 — 1,5e−15 ✓
Çeşitler KO (10 sd) 0,02529787 0,02529787 — 4,5e−17 ✓
Artık KO (20 sd) 0,01762537 0,01762537 — 3,5e−18 ✓
V (30 sd) 0,02018287 0,02018287 0,02018287 5,6e−17 ✓
SD_r 2,15252392 2,15252392 2,15252392 2,1e−16 ✓
t_{0{,}002;\,30} (tek yönlü) 3,11768177 3,11768177 3,11768177 7,3e−13 ✓
UC_{0{,}002} 2,41961348 2,41961348 2,41961348 8,2e−14 ✓
C1: yıllar üzerinden düzeltilmiş değer 2,1935637 2,1935637 2,1935637 2,0e−16 ✓
R9: yıllar üzerinden düzeltilmiş değer 2,30450052 2,30450052 2,30450052 9,6e−16 ✓
R11: yıllar üzerinden düzeltilmiş değer 2,01126718 2,01126718 2,01126718 1,8e−15 ✓
Genel ortalama geri eklenir: yıllar KT 0,01019079 0,01019079 — 2,4e−16 ✓
Genel ortalama geri eklenir: UC_{0{,}002} 2,41961348 2,41961348 — 8,2e−14 ✓
Genel ortalama geri eklenir: C1 2,1935637 2,1935637 — 4,0e−16 ✓
İki yıl: V (20 sd) 0,01911539 0,01911539 0,01911539 3,1e−17 ✓
İki yıl: UC (p_{u2}=0{,}02) 2,43378091 2,43378091 2,43378091 2,6e−15 ✓
İki yıl: UC (p_{nu2}=0{,}002) 2,54145697 2,54145697 2,54145697 2,3e−12 ✓
İki yıl: C1 2,20494075 2,20494075 2,20494075 8,1e−16 ✓
Göreli varyans, yıl 1 0,67102744 0,67102744 0,67102744 1,1e−16 ✓
Göreli varyans, yıl 2 1,45878284 1,45878284 1,45878284 2,7e−15 ✓
Göreli varyans, yıl 3 1,27684306 1,27684306 1,27684306 1,2e−15 ✓
Göreli varyans eşiği F_{0{,}99}(60,\infty) 1,47299032 1,47299032 1,47299032 2,6e−15 ✓
Göreli SD eşiği 1,21366812 1,21366812 1,21366812 1,1e−15 ✓
Göreli varyans (ek veri: 5,6 / 5,325) 1,05164319 1,05164319 1,05164319 3,8e−15 ✓
Bitki biçimi: A1 yıl 1 parsel içi SD 5,85038785 5,85038785 5,85038785 4,6e−16 ✓
Bitki biçimi: A1 yıl 1 eğilim (ara değerleme) 1,98777899 1,98777899 1,98777899 1,2e−15 ✓
Bitki biçimi: V (10 sd) 0,02736646 0,02736646 0,02736646 0 ✓
Bitki biçimi: UC (p_{u2}=0{,}02) 2,39033606 2,39033606 2,39033606 2,8e−12 ✓
Bitki biçimi: A1 2,11190978 2,11190978 2,11190978 1,9e−15 ✓
Bitki biçimi: göreli varyans, yıl 1 0,8712804 0,8712804 0,8712804 3,3e−16 ✓
Bitki biçimi: eşik F_{0{,}99}(16,\infty) 1,99999543 1,99999543 1,99999543 7,8e−16 ✓

Ölçütü karşılayan: 37/37. Python: kendi hareketli ortalama yazımı, numpy.interp, yıl içi kareler toplamı formülü, eşik için ki-kare dağılımı. R: birikimli toplamla hareketli ortalama, approx, yıl içi varyansların ağırlıklı ortalaması, qf ve qchisq; şablonun eğilim işlevleri ve lm/anova çağrıları kullanılmamıştır. "—" olan satırlarda R tarafında ayrı hesap yapılmamıştır.

Hesap kapalı biçimli olduğundan farklar kayan nokta düzeyindedir.

5.7 Çıktıyı okuma

Örnek ayarla konsol metni:

11 karşılaştırma çeşidi, 1 aday, 3 yıl; pencere 9

Dört tablo yazılır; kısaltılmış biçimleri (ilk altı ondalık):

Yıllık hesap: ln(SD + 1), hareketli ortalama eğilimi ve düzeltilmiş değer
 yil cesit            tur  ortalama    SD   log_SD1    egilim  duzeltilmis_log_SD1
   1    R1  karşılaştırma        38   8.5  2.251292  2.282776             2.357538
   1    C1           aday        52   8.2  2.219203  2.282776             2.325449
   1    R2  karşılaştırma        63   8.1  2.208274  2.282776             2.314520
   ...
Düzeltilmiş log(SD + 1) varyans çözümlemesi (karşılaştırma çeşitleri)
                      kaynak  sd        KT        KO
                      yıllar   2  1.019678  0.509839
                    çeşitler  10  0.252979  0.025298
         artık (çeşit × yıl)  20  0.352507  0.017625
 V: yıl dışı (çeşit + artık)  30  0.605486  0.020183

COYU ölçütü UC = SD_r + t · √(V (1/k + 1/(R k)))
 SD_r: karşılaştırma çeşitlerinin ortalama düzeltilmiş log(SD + 1)   2.152524
                                                                 V   0.020183
                                             V serbestlik derecesi  30.000000
                                                      yıl sayısı k   3.000000
                                     karşılaştırma çeşidi sayısı R  11.000000
                                        t tek yönlü (p_u3 = 0,002)   3.117682
                                                 UC (p_u3 = 0,002)   2.419613
                       UC, SD ölçeğinde exp(UC) − 1 (p_u3 = 0,002)  10.241513

Yıllar üzerinden düzeltilmiş log(SD + 1) ve karar (yeknesak: U ≤ UC; şema B)
 cesit            tur  ortalama  duzeltilmis_log_SD1  yuzde_SD_r     karar
    C1           aday        52             2.193564  101.906589  yeknesak
    R1  karşılaştırma        38             2.262661  105.116656
    R9  karşılaştırma        78             2.304501  107.060391
   R11  karşılaştırma        80             2.011267   93.437623
Öğe Ne yazar Nasıl yorumlanır
Yıllık hesap tablosu Her çeşit × yıl için ortalama, SD, dönüşüm, eğilim, düzeltilmiş değer Yıl içinde ortalamaya göre sıralıdır; adayın hangi iki çeşit arasına düştüğü buradan görülür.
Varyans çözümlemesi Yıl, çeşit, artık ve birleşik V satırı Ölçüte giren son satırdır. Çeşitler KO'su artık KO'sundan belirgin büyükse karşılaştırma çeşitleri yeknesaklıkça birbirinden kalıcı olarak farklıdır.
Ölçüt tablosu SD_r, V, sd, k, R, t, UC ve SD ölçeğindeki karşılığı Şema D ve iki yılda iki t ve iki UC satırı bulunur.
Karar tablosu Her çeşidin yıllar üzerinden düzeltilmiş değeri, SD_r'ye yüzde oranı, adaylar için karar Karşılaştırma çeşitlerinin değerleri adayın nerede durduğunu gösterir: örnekte aralık 2,011–2,305, C1 2,194.
Göreli varyans tablosu Yıl, aday varyansı, karşılaştırma ortalama varyansı, n, oran, eşik, göreli SD, SD eşiği, karar Yıl başına ayrı karar; yıllar birleştirilmez.
UYARI satırı V'nin sd'si 20'nin altında Sınır güvenilir değildir; daha çok karşılaştırma çeşidi ya da yıl gerekir.

Şekil 5.1. Şablonun çizdiği grafik (örnek ayar, birinci yıl): karşılaştırma çeşitlerinin \ln(SD+1) değerleri (daireler), hareketli ortalama eğilimi (çizgi) ve aday C1 (üçgen). Eğilim, ortalaması büyük çeşitlerde SD'nin de büyüdüğünü gösterir; C1 eğilimin altındadır.

Eğilim çizgisindeki dik basamaklar eşit ortalamalı çeşitlerdendir (69 ve 76 gün): aynı yatay konumda iki farklı eğilim değeri vardır.

Rapor cümlesi (örnek ayar):

Başaklanmaya kadar geçen gün sayısında aday C1'in yeknesaklığı, 11 karşılaştırma çeşidi ve üç yılın birleşik çözümlemesiyle (COYU; dokuz noktalı hareketli ortalama düzeltmesi) değerlendirildi. C1'in düzeltilmiş ln(SD + 1) değeri 2,194, karşılaştırma çeşitlerinin ortalaması 2,153 ve tek yönlü %0,2 düzeyindeki üst sınır 2,420 idi (V = 0{,}0202, sd = 30); C1 yeknesak bulundu.

5.8 Sık hatalar ve tuzaklar

  • Aday listesini eksik yazmak. Listede olmayan her çeşit karşılaştırma çeşidi sayılır. Denemede iki aday varsa ve yalnız biri yazılırsa öteki aday eğilimin ve V'nin kestirimine girer.
  • Yeknesaklığı tartışmalı çeşitleri karşılaştırma çeşidi yapmak. Ölçüt görelidir; karşılaştırma çeşitleri değişkense sınır yükselir ve her aday geçer. Karşılaştırma çeşitleri adayla aynı türden ve yeknesaklığı kabul edilmiş çeşitler olmalıdır.
  • Adayın bir yılda eksik olması. Sınır bütün yılların sayısı k ile kurulur ve karar k. döngünün düzeyiyle verilir; bu yüzden aday kullanılan yılların hepsinde bulunmalıdır. Bir yılı eksik olan adayda çalıştırma, eksik yılı bildiren iletiyle durur. "Kullanılacak yıllar" alanına adayın bulunduğu yıllar yazılır; denemeye farklı yıllarda girmiş adaylar ayrı çalıştırmalarda sınanır.
  • Yuvarlanmış ortalamalarla çalışmak. Eşit ortalamalı çeşitlerin sırası çeşit adından gelir (5.3); sonuç belirlenimlidir ama adlandırmaya bağlı bir seçim içerir. Ortalamalar olabildiğince çok ondalıkla girilirse eşitlik kalmaz; bitki biçiminde bu sorun pratikte doğmaz.
  • Pencereyi karşılaştırma çeşidi sayısına göre seçmemek. 11 çeşitle 9 noktalı pencere eğriyi neredeyse düz bir ortalamaya yaklaştırır; çok az çeşitle (5–6) eğilim gürültülüdür. Uyarı satırı pencerenin çeşit sayısından büyük olduğunu bildirir.
  • Adayın ortalaması aralığın dışındaysa düzeltmeye güvenmek. Uçtaki eğilim değeri kullanılır; aday bütün karşılaştırma çeşitlerinden çok daha erkenci ya da geççiyse SD–ortalama ilişkisi o bölgede bilinmez.
  • Varyans yerine SD'yi, SD yerine varyansı girmek. Özet biçimde beklenen SD'dir. Varyans girilirse dönüşüm ve sınır anlamını yitirir; göreli varyansta oran, gerçek oranın karesi olur.
  • \exp(UC)-1 değerini adayın ham SD'siyle karşılaştırmak. Bu değer düzeltilmiş ölçektedir. Karar yalnız düzeltilmiş değerle verilir.
  • Göreli varyansta örneklem büyüklüğünü varsayılanda bırakmak. Özet biçimde n formdan alınır (60). Gerçek bitki sayısı farklıysa eşik de farklıdır: n=16 için 2,0000, n=60 için 1,4730.
  • İki yıllık veride şema B seçmek. Karar "3. döngüye" çıkar; iki yılda karar için A, C ya da D seçilir.
  • Tek bir özellikteki sonucu genel karar sanmak. Yeknesaklık her ölçülen özellikte ayrı sınanır; aday hepsinde sınırın altında kalmalıdır.

5.9 Uzman soruları

S1. Düzeltme neden regresyonla değil de hareketli ortalamayla yapılıyor?

SD ile ortalama arasındaki ilişkinin biçimi özellikten özelliğe değişir; doğrusal, doygun ya da tepeli olabilir. Hareketli ortalama biçim varsaymaz ve yalnız komşu çeşitlere dayanır. Bedeli uçlardadır: en uçtaki çeşitlerin eğilimi tek yanlı üç değerden gelir ve yanlıdır. TGP/8/5 dokuz noktayı önerir; şablon pencereyi seçenek olarak sunar. Örnek veride pencere 5 alınırsa V 0,0202'den 0,0221'e, UC 2,4196'dan 2,4393'e çıkar; C1'in değeri (ilk üç değerin ortalamasına dayandığı için) değişmez.

S2. İlk iki sıradaki çeşit neden aynı eğilim değerini alıyor?

Kural uçta en az üç değer ister. Birinci sırada simetrik pencere tek değere inerdi; pencere içeri kaydırılır ve 1–3. sıralar kullanılır. İkinci sırada simetrik pencere zaten 1–3'tür. Sonuç, kaynak belgedeki "3, 3, 5, 7" dizisidir. Yan etkisi: adayın ortalaması ilk iki (ya da son iki) karşılaştırma çeşidi arasındaysa ara değerleme sabit bir değer verir; örnekte C1 için üç yılda da durum budur.

S3. Aday neden eğilimin kestirimine katılmıyor?

Aday yeknesak değilse kendi yüksek SD'si eğilimi yukarı çeker ve düzeltme adayın lehine çalışırdı. Eğilim yalnız yeknesaklığı kabul edilmiş çeşitlerden kestirilir; aday bu eğriye dışarıdan yerleştirilir. Aynı gerekçeyle birden çok aday varsa hepsi listeye yazılmalıdır.

S4. V neden çeşit × yıl artığı değil de çeşit + artık birleşimi?

UC'deki standart hata, "yeknesak bir adayın yıllar ortalaması ile karşılaştırma çeşitlerinin genel ortalaması arasındaki farkın" standart hatasıdır. Aday, karşılaştırma çeşitleriyle aynı topluluktan rastgele bir çeşit gibi düşünülürse farkın varyansı çeşitler arası bileşeni de içerir. V'yi yıl içi toplam varyans olarak almak bu iki bileşeni birlikte kestirir; V(1/k+1/N_r) ifadesi, yıl içindeki değerleri bağımsız sayan yaklaşık bir formüldür. Çeşitler arası bileşen büyükse (örnekte çeşitler KO'su 0,0253, artık KO'su 0,0176) ifade adayın yıllar arası ortak sapmasını bir miktar küçük gösterir; ölçütün korunumlu olması düşük p düzeyiyle sağlanır.

S5. Karşılaştırma çeşitleri her yıl aynı değilse ne olur?

Hesap sürer ve uyarı yazılır (satır 275). V yıl içi varyansların sd ağırlıklı ortalamasıdır; sd'si \sum(R_j-1)'dir. SD_r bütün değerlerin düz ortalamasıdır, bu yüzden çok çeşitli yıl daha ağır basar; varyansı V/N_r alınır (N_r=\sum_j R_j; satır 271, 282), V/(Rk) değil. Tablodaki R veride adı geçen bütün karşılaştırma çeşitlerinin sayısıdır, yılların ortak çeşit sayısı değil. Dengesizlik büyükse "geri eklenen ortalama" seçeneği de sonucu etkiler. Güvenli yol, her yıl bulunan karşılaştırma çeşitleriyle çalışmaktır.

S6. Göreli varyansta payda serbestlik derecesi neden sonsuz?

TGP/8/5 §10, karşılaştırma çeşitlerinin ortalama varyansını bilinen bir standart gibi ele alır: birçok çeşidin ve çok sayıda bitkinin ortalaması olduğu için örnekleme hatası ihmal edilir. Bu varsayımla n\,s_c^2/\sigma^2 ki-kare dağılır ve eşik \chi^2_{1-\alpha;\,n}/n olur. Karşılaştırma çeşidi azsa (ek veride dört) varsayım iyimserdir; payda hatası yok sayıldığı için eşik gerçekte olması gerekenden küçüktür ve yeknesak adayın reddedilme olasılığı \alpha'yı aşar.

S7. COYU ile göreli varyans aynı adayda farklı sonuç verebilir mi?

Evet. Göreli varyans eğilim düzeltmesi yapmaz ve yılları birleştirmez; adayın SD'sini bütün karşılaştırma çeşitlerinin ortalamasıyla kıyaslar. Örnek veride ikinci yılın oranı 1,4588, eşik 1,4730'dur: sınıra çok yakın. Aynı yılda COYU'nun düzeltilmiş değeri 2,0844'tür ve yılın karşılaştırma ortalamasına (2,039) yakındır; çünkü C1'in ortalaması düşüktür ve o yıl düşük ortalamalı çeşitlerin SD'si yüksektir. İki yöntem farklı sorular sorar; TGP/8/5 çapraz döllenenlerde COYU'yu önerir.

S8. Bitki biçiminde SD'lerin ortalaması mı, birleşik varyansın karekökü mü kullanılıyor?

SD'lerin ortalaması (satır 179–180); COYU bölümü için TGP/8/5'in tanımı budur. Göreli varyans bölümü aynı iç tabloyu kullanır: adayın varyansı, parsel SD'lerinin ortalamasının karesidir. Parsel SD'leri birbirinden farklıysa bu değer parsel varyanslarının ortalamasından küçüktür (Jensen eşitsizliği); pay ve payda aynı biçimde hesaplandığı için oran üzerindeki etki sınırlıdır. Bitki sayısı n adayın o yıldaki bütün parsellerinin toplamıdır (benzetim verisinde 2\times8=16).

S9. p düzeyleri COYD'dekinden neden farklı ve tek yönlü?

COYD'de fark iki yöne de olabilir; düzey çift yönlüdür (%1). COYU'da yalnız fazla değişkenlik sorundur; düzey tek yönlüdür ve çok daha küçüktür (%0,2). Yeknesak bir adayı reddetmenin maliyeti yüksektir ve aday birçok özellikte sınanır; küçük düzey özellikler üzerinden biriken yanlış ret olasılığını sınırlar. İkinci döngüdeki kabul düzeyi (%2) daha gevşektir: açıkça yeknesak adaylar erken kabul edilir, sınırdakiler üçüncü döngüye kalır.

S10. Sınır neden karşılaştırma çeşitlerinin en değişkenine göre değil de ortalamasına göre kuruluyor?

Ortalama çevresinde t sınırı, karşılaştırma çeşitlerinin dağılımını varyansıyla birlikte kullanır ve tek bir uç çeşide bağlı kalmaz. Örnekte en değişken karşılaştırma çeşidi R9'un değeri 2,305, sınır 2,420'dir: sınır, var olan en değişken çeşidin biraz üstündedir. "En kötü karşılaştırma çeşidinden kötü olmasın" kuralı çeşit sayısı arttıkça kendiliğinden gevşerdi; t sınırı bu bağımlılığı 1/(Rk) terimiyle doğru yönde (çeşit arttıkça daralarak) taşır.

5.10 Kaynaklar

  • Bartlett, M. S., & Kendall, D. G. (1946). The statistical analysis of variance-heterogeneity and the logarithmic transformation. Supplement to the Journal of the Royal Statistical Society, 8(1), 128–138. https://doi.org/10.2307/2983618
  • International Union for the Protection of New Varieties of Plants. (2007). TGP/8/1 Draft 6, Part II: Techniques used in DUS examination. UPOV.
  • International Union for the Protection of New Varieties of Plants. (2022). Trial design and techniques used in the examination of distinctness, uniformity and stability (Document TGP/8/5). UPOV. https://www.upov.int/edocs/tgpdocs/en/tgp_8.pdf
  • Patterson, H. D., & Weatherup, S. T. C. (1984). Statistical criteria for distinctness between varieties of herbage crops. The Journal of Agricultural Science, 102(1), 59–68. https://doi.org/10.1017/S0021859600041459
  • R Core Team. (2026). R: A language and environment for statistical computing. R Foundation for Statistical Computing. https://www.R-project.org/