MerQuR+Başvuru Kitabı

4. Yıllar üzerinden birleşik farklılık (COYD): UPOV tohum tescili ölçütü

Şablon kimliği: coyd · Kategori: deney tasarımı · Dil: R · Dosya: pro/sablonlar/deney_tasarimi/coyd.R (satır 1–362; üstbilgi 1–158) · Örnek veri: _ornek/coyd.csv · Paketler: yalnız temel R (stats, utils, graphics)

4.1 Ne işe yarar

Tohum tescilinde bir aday çeşidin kaydedilebilmesi için üç koşul aranır: farklılık, yeknesaklık ve durulmuşluk (FYD; İngilizce kısaltmasıyla DUS). Bu şablon ilk koşulun, ölçülerek değerlendirilen (nicel) bir özellikteki sınamasını yapar. Cevapladığı soru şudur: "Aday çeşit ile bir karşılaştırma çeşidinin iki ya da üç yılın ortalaması arasındaki fark, bu farkın yıldan yıla oynaklığına göre yeterince büyük ve tutarlı mı?" Yöntem UPOV'un TGP/8/5 belgesindeki (Bölüm II §3) COYD ölçütüdür (combined over-years distinctness).

Girdi, her çeşit ve her yıl için özelliğin ortalamasıdır. Bu ortalamalara yıl ve çeşit etkilerinin toplandığı model uydurulur:

\bar y_{ij}=\mu+\gamma_j+\tau_i+(\tau\gamma)_{ij},\qquad i=1,\dots,n,\quad j=1,\dots,k
  • \bar y_{ij}: i. çeşidin j. yıldaki ortalaması (parsellerin ve bitkilerin ortalaması).
  • \gamma_j: yıl etkisi; \tau_i: çeşit etkisi.
  • (\tau\gamma)_{ij}: çeşit × yıl (Ç×Y) etkileşimi. Her hücrede tek bir ortalama bulunduğundan bu terim modelin artığıdır ve hata terimi olarak kullanılır.
  • n: bütün test yıllarında bulunan çeşit sayısı; k: test yılı sayısı.

İki çeşit, yıllar üzerinden ortalamalarının farkı en az önemli farka (AÖF) eşit ya da ondan büyükse o özellikte ayrık (D, distinct) sayılır:

\lvert\bar y_{a\cdot}-\bar y_{b\cdot}\rvert\ \ge\ \text{AÖF}_p=t_{p;\,\nu}\,\sqrt{\frac{2\,\mathrm{KO}_{Ç\times Y}}{k}}

Ne zaman kullanılır? Özellik ölçülerek kaydediliyorsa (bitki boyu, başaklanmaya kadar geçen gün, yaprak eni); deneme en az iki, tercihen üç yetiştirme döneminde yinelenmişse; çeşitler arasındaki farkın yıldan yıla tutarlılığı karara girecekse. TGP/8/5'e göre asıl kullanım alanı, bitkiler arası değişkenliğin büyük olduğu çapraz döllenen türlerdir.

Ne zaman kullanılmaz?

  • Yeknesaklık sınanacaksa: ölçülen özelliklerde coyu (Bölüm 5), tip dışı bitki sayımında offtype (Bölüm 12).
  • Karşılaştırma koleksiyonundan, birçok özelliğe birlikte bakılarak açıkça farklı çeşitler elenecekse: gaia.
  • Amaç tescil için verim ve tarımsal değer karşılaştırmasıysa (TDÖ; lokasyon ve yıl birleşik denemesi): lokasyon_yil_tbd ya da temel programdaki Birleşik Varyans Analizi.
  • Tek yıllık deneme varsa: ölçüt en az iki yıl ister (satır 175, 191). Tek yılda çeşit farkları için temel programdaki Tek Yönlü ANOVA ve post-hoc karşılaştırmaları kullanılır.
  • Özellik gözlemle puanlanan nitel bir özellikse (renk sınıfı, biçim notu): COYD ortalama ve varyans varsayar; nitel özellikler TGP/8/5'in ilgili bölümlerine göre ayrı değerlendirilir.

Temel programla ilişki. Temel programın iki yönlü varyans analizi aynı kareler ortalamalarını verir. Bu şablon onun üzerine tescil kurallarını ekler: hata teriminin Ç×Y olması, AÖF'nin yıllar üzerinden ortalamalara göre kurulması, az çeşitli denemeler için uzun dönem seçeneği, değiştirilmiş birleşik regresyon çözümlemesi (MJRA), 2 × %1 ölçütü, F3 denetimi ve A–D karar şemaları.

4.2 Şablonun girdileri

Form, üstbilgideki yirmi bir [[param]] bloğundan kurulur (coyd.R:10–157).

Alan (form etiketi) · ad Tür · sekme Varsayılan Geçerli değerler Kodda etkisi
Özellik · y sayısal sütun · Değişkenler ilk sayısal sütun sayısal sütun Çeşit × yıl ortalaması alınan değer; mq_sayisal ile okunur (165–171, 180; Bölüm 1.5).
Çeşit · cesit kategorik sütun · Değişkenler ilk uygun sütun herhangi bir sütun mq_kimlik ile metne çevrilir (baş ve sondaki boşluk atılır); sıra verideki ilk görülme sırasıdır (170, 198).
Yıl · yil kategorik sütun · Değişkenler ilk uygun sütun herhangi bir sütun Metne çevrilir; etiketlerin hepsi sayıysa sayısal sıralanır (173–174).
Tekrar · tekrar kategorik sütun · Değişkenler boş (zorunlu değil) herhangi bir sütun Yalnız 2 × %1 ölçütünde kullanılır (318–338).
Aday çeşitler · adaylar metin · Model boş virgül ya da noktalı virgülle ayrılmış çeşit adları Boşsa bütün çiftler, doluysa her aday × öteki bütün çeşitler (203–205, 307–308).
Ölçüt · yontem seçim · Model coyd coyd, uzun_donem Hata kareler ortalamasının hangi tablodan kestirileceği (183, 215–221).
Test yılları · test_yillari metin · Model boş veride bulunan yıl etiketleri Boşsa bütün yıllar; uzun dönemde zorunlu (184–191).
MJRA düzeltmesi · mjra seçim · Model hayir hayir, anlamliysa, her_zaman MJRA her durumda hesaplanıp raporlanır; AÖF'ye uygulanması bu seçime bağlıdır (253, 261).
MJRA regresyon F testi düzeyi · mjra_alfa ondalık · Model 0,01 0,0001–0,5 anlamliysa seçeneğinin eşiği (253).
Karar şeması · sema seçim · Model B A, B, C, D Hangi olasılık düzeyinin kullanılacağı ve iki yılda kararın ertelenip ertelenmeyeceği (271–279, 299–306).
p_d2 ondalık · Model 0,01 0,0001–0,5 İki döngü sonunda "ayrık" kararının çift yönlü düzeyi.
p_nd2 ondalık · Model 0,05 0,0001–0,9 Şema D'de iki döngü sonunda "ayrık değil" kararının düzeyi.
p_d3 ondalık · Model 0,01 0,0001–0,5 Üç döngü sonunda "ayrık" kararının düzeyi.
2 × %1 ölçütünü de uygula · iki_yuzde_bir onay · Seçenekler kapalı açık / kapalı Yıllık t testleri ve ek karar sütunu (318–338).
2 × %1: yıllık t testi düzeyi · iki_yuzde_bir_alfa ondalık · Seçenekler 0,01 0,0001–0,5 Yıllık testin çift yönlü düzeyi (333).
2 × %1: en az yıl sayısı · iki_yuzde_bir_yil tamsayı · Seçenekler 2 1–10 Aynı yönde anlamlı olması gereken yıl sayısı (337).
F3 denetimi düzeyi · f3_alfa ondalık · Gelişmiş 0,01 0,0001–0,5 F3 uyarısının eşiği (314).
Ç×Y için en az sd · sd_en_az tamsayı · Gelişmiş 10 1–1000 Altında "UYARI" (266).
Ç×Y için önerilen sd · sd_onerilen tamsayı · Gelişmiş 20 1–1000 Altında "Not" (268).
MJRA en çok yineleme · mjra_yineleme tamsayı · Gelişmiş 500 10–100000 Yineleme sınırı (240).
MJRA yakınsama toleransı · mjra_tolerans ondalık · Gelişmiş 10^{-10} 10^{-14}–0,001 Eğimlerdeki en büyük değişim eşiği (244).

Örnek ayar (ornek_param, satır 9): y = deger, cesit = cesit, yil = yil, adaylar = "C2", yontem = coyd, test_yillari boş, mjra = hayir, sema = B, p_d3 = 0,01. Varsayılandan tek fark aday listesidir: boş bırakılsaydı 14 çeşidin 91 çifti karşılaştırılırdı.

Şablonun kendi denetimleri. Biçimsel denetimden (Bölüm 1.2) sonra kod şu durumlarda çalıştırmayı durdurur:

Koşul İleti (özet) Satır
Veri açık değil "Önce Veri sekmesinde deneme verisini açın." 163
Özellik, çeşit ya da yıl seçilmemiş "Özellik, çeşit ve yıl sütunlarını seçin." 164
Aynı sütun iki role verilmiş "farklı sütunlar olmalı" 166
Tam gözlem sayısı 4'ten az "En az 4 tam gözlem gerekli." 172
Veride tek yıl var "COYD en az iki yıl gerektirir." 175
Uzun dönem seçili, test yılları boş "test yıllarını yazın (ör. 3, 4, 5)" 185
Yazılan test yılı veride yok "Veride olmayan test yılı: …" 188
Test yılı sayısı 2'den az "En az iki test yılı gerekli." 191
Bütün test yıllarında bulunan çeşit 2'den az "en az iki çeşit gerekli" 197
Özellik bütün hücrelerde aynı "Özellik sabit." 201
Aday, bütün test yıllarında bulunan çeşitler arasında değil "Aday çeşit … arasında yok: …" 205
Çözümlemede Ç×Y için sd kalmamış "serbestlik derecesi kalmadı" 210–212
2 × %1 açık, tekrar sütunu seçilmemiş "parsel verisi ister" 319
2 × %1: bir yılda tek tekrar "her yılda en az iki tekrar gerekli" 323
2 × %1: yıllık artık kareler ortalaması kestirilemiyor "kestirilemedi" 326

Durdurmayan uyarılar çalıştırmanın sonunda konsola yazılır (satır 361): aynı çeşit × yıl için birden çok satırın ortalamasının alındığı (181); bütün test yıllarında bulunmayan çeşitlerin karşılaştırmadan çıkarıldığı (196); MJRA'nın yakınsamadığı ya da uygulanamadığı (260–263); Ç×Y sd'sinin 10'un altında (UYARI) ya da 20'nin altında (Not) kaldığı (266–268); karar şemasının yıl sayısıyla uyuşmadığı (273–277); MJRA uygulandığında AÖF'nin MJRA'dan, karşılaştırılan değerlerin ham ortalamalardan geldiği (292–293); F3 denetiminde anlamlı çift bulunduğu (314–315); 2 × %1'de yıllık artık sd'sinin eşiğin altında kaldığı (327); karşılaştırma tablosunun 5000 satırı aştığı (339–340).

Eksik değer: özellik, çeşit, yıl ya da (seçildiyse) tekrar hücresi boş olan satır atılır (complete.cases, satır 171).

4.3 Örnek veri

Dosya: _ornek/coyd.csv. TGP/8/5 Bölüm II §3'teki çok yıllık çim örneğidir: 11 karşılaştırma çeşidi (R1–R11) ve 3 aday (C1–C3), 3 yıl; özellik başaklanmaya kadar geçen gün sayısıdır. Dosyada her çeşit × yıl için tek satır (42 satır) vardır; değerler parsel ortalamalarıdır. Eksik değer yoktur.

Değişken Rol Tür (veri sekmesi) Özet
cesit Çeşit kategorik (14 düzey) R1, …, R11, C1, C2, C3 (dosyadaki sıra).
yil Yıl sayısal 1, 2, 3; yıl ortalamaları 69,79; 74,14; 67,14 gün.
deger Özellik sayısal 35–88 gün; genel ortalama 70,36.

Yıl sütunu veri sekmesinde sayısal algılanır; form bu alanda bütün sütunları listelediği için seçilebilir ve kod onu metne çevirir (satır 170). Çeşitlerin tablolardaki sırası verideki ilk görülme sırasıdır; sıraya bağlı bir seçenek yoktur, adaylar adlarıyla verilir.

Aynı klasörde iki ek veri vardır; şablonun öteki seçenekleri bunlarla gösterilir:

  • coyd_uzun_donem.csv: TGP/8/5 §3'teki uzun dönem örneği (İtalyan çimi). 9 çeşit, 5 yıl, 35 dolu hücre; adaylar C1–C3 yalnız 3–5. yıllarda vardır, R1 ve R2 bazı yıllarda yoktur.
  • coyd_parsel_benzetim.csv: örnek verinin her çeşit × yıl ortalaması çevresinde üç tekrarlı, benzetimle üretilmiş parsel değerleri (126 satır); 2 × %1 ölçütünü denemek içindir. Parsel ortalamaları örnek verinin değerlerine eşittir.

Bu bölümde kullanılan çalıştırmalar: (1) örnek ayar; (2) mjra = her_zaman; (3) test_yillari = "1,2", sema = D; (4) uzun dönem verisi, yontem = uzun_donem, test_yillari = "3,4,5"; (5) parsel verisi, tekrar = tekrar, 2 × %1 açık. Hepsinde aday C2'dir.

4.4 Yöntem: formüller ve hesap adımları

Hesap sırası: (1) çeşit × yıl ortalamaları alınır; (2) test yılları ve bütün test yıllarında bulunan çeşitler belirlenir; (3) yıl + çeşit modelinin varyans çözümlemesinden Ç×Y kareler ortalaması kestirilir; (4) MJRA hesaplanır ve istenirse uygulanır; (5) AÖF hesaplanır; (6) çiftlerin farkları, F3 denetimi ve şemaya göre kararlar bulunur; (7) istenirse 2 × %1 ölçütü eklenir.

4.4.1 Çeşit × yıl ortalamaları ve test tablosu

Veride aynı çeşit ve yıl için birden çok satır varsa (parsel ya da bitki verisi) önce ortalamaları alınır (satır 180). Ardından test yıllarının hepsinde ortalaması bulunan çeşitlerle n\times k boyutunda tam bir tablo \mathbf Y kurulur (satır 192–200). Bir test yılında eksik olan çeşit karşılaştırmaya girmez ve adı uyarıda yazılır.

Neden parsel değerleri değil ortalamalar?

COYD'nin sorduğu soru, iki çeşit arasındaki farkın yıldan yıla tutarlı olup olmadığıdır. Bir yılın içindeki parseller o yılın koşullarını paylaşır; parsel sayısını artırmak yıl içi kesinliği artırır ama farkın başka bir yılda da görülüp görülmeyeceği konusunda bilgi vermez. Bu yüzden çözümlemenin birimi çeşit × yıl ortalamasıdır ve hata terimi Ç×Y etkileşimidir (4.9 S1).

4.4.2 Varyans çözümlemesi ve Ç×Y kareler ortalaması

Tam tabloda kareler toplamları kapalı biçimdedir:

\begin{gathered}\mathrm{KT}_{Y}=n\sum_{j}(\bar y_{\cdot j}-\bar y_{\cdot\cdot})^2,\qquad \mathrm{KT}_{Ç}=k\sum_{i}(\bar y_{i\cdot}-\bar y_{\cdot\cdot})^2\\[4pt]\mathrm{KT}_{Ç\times Y}=\sum_{i}\sum_{j}(\bar y_{ij}-\bar y_{i\cdot}-\bar y_{\cdot j}+\bar y_{\cdot\cdot})^2,\qquad \mathrm{KO}_{Ç\times Y}=\frac{\mathrm{KT}_{Ç\times Y}}{(n-1)(k-1)}\end{gathered}
  • \bar y_{i\cdot}: i. çeşidin yıllar üzerinden ortalaması; \bar y_{\cdot j}: j. yılın ortalaması; \bar y_{\cdot\cdot}: genel ortalama.
  • \nu=(n-1)(k-1): Ç×Y serbestlik derecesi. Örnek veride 13\times2=26.
  • Yıl ve çeşit kareler ortalamaları tabloda yalnız bilgi içindir; ölçüte giren tek büyüklük \mathrm{KO}_{Ç\times Y}'dir.

Koddaki tercih

Çözümleme stats::anova(stats::lm(.y ~ .t + .c)) ile yapılır (satır 211): önce yıl, sonra çeşit girer; kareler toplamları sıralıdır (I. tip). Tam tabloda sıra sonucu değiştirmez. Uzun dönem seçeneğinde tablo dengesizdir: "yıllar" satırı düzeltilmemiş, "çeşitler" satırı yıllara göre düzeltilmiş kareler toplamıdır; artık satırı ise sıradan bağımsızdır. Tablodaki satır adları sabit yazılır (satır 227).

Ç×Y sd'si kararın güvenilirliğini belirler. Şablon sd 10'un altındaysa "UYARI", 10 ile 20 arasındaysa "Not" yazar (satır 266–268); eşikler Gelişmiş sekmesinden değiştirilebilir.

4.4.3 Uzun dönem COYD

Az sayıda çeşit içeren denemelerde (n-1)(k-1) küçük kalır. Uzun dönem seçeneğinde hata kareler ortalaması, test yıllarına önceki yılların ve o yıllarda denenmiş başka çeşitlerin eklenmesiyle büyütülmüş tablodan kestirilir. Bu tablo çoğu zaman dengesizdir (her çeşit her yıl yoktur); toplamsal model en küçük karelerle uydurulur:

\mathrm{KO}_{UD}=\frac{\displaystyle\min_{\mu,\gamma,\tau}\sum_{(i,j)\in D}(\bar y_{ij}-\mu-\gamma_j-\tau_i)^2}{N_D-1-(k_D-1)-(n_D-1)},\qquad \text{AÖF}_p=t_{p;\,\nu_{UD}}\sqrt{\frac{2\,\mathrm{KO}_{UD}}{k}}
  • D: genişletilmiş tablonun dolu hücreleri; N_D dolu hücre sayısı, k_D bütün yılların, n_D bütün çeşitlerin sayısı.
  • \nu_{UD}=N_D-k_D-n_D+1: uzun dönem serbestlik derecesi. Ek veride 35-5-9+1=22.
  • k: yalnız test yıllarının sayısı. Ortalamalar ve farklar da yalnız test yıllarından alınır (satır 192–200, 232); önceki yıllar yalnız hata varyansının kestirimine katkı yapar.

Neden ortalamalar yalnız test yıllarından?

Adaylar önceki yıllarda denenmemiştir. Bir karşılaştırma çeşidinin beş yıllık ortalaması ile adayın üç yıllık ortalaması farklı yıl kümelerine dayanır; aradaki fark yıl etkilerini de taşır. Yalnız ortak test yılları kullanıldığında yıl etkileri farkta birbirini götürür. Buna karşılık Ç×Y varyansının yıllar boyunca aynı kaldığı varsayılırsa önceki yıllar bu varyans için ek bilgi verir.

4.4.4 En az önemli fark

\mathrm{SH}(\bar y_{i\cdot})=\sqrt{\frac{\mathrm{KO}}{k}},\qquad \text{AÖF}_p=t_{p;\,\nu}\cdot\sqrt2\cdot\mathrm{SH}(\bar y_{i\cdot})
  • \mathrm{KO} ve \nu: kullanılan hata kareler ortalaması ve sd'si (standart COYD, uzun dönem ya da MJRA).
  • t_{p;\,\nu}: çift yönlü p düzeyindeki t değeri; kodda qt(1 - p / 2, g) (satır 270).
  • \sqrt2: iki bağımsız ortalamanın farkının standart hatası, tek ortalamanın standart hatasının \sqrt2 katıdır.

Neden çift yönlü ve neden %1?

Adayın karşılaştırma çeşidinden büyük ya da küçük olması farklılık için eşdeğerdir; sınama iki yönlüdür. TGP/8/5 üç döngülü sınamada p_{d3}=0{,}01 düzeyini örnek olarak verir; bir aday yüzlerce karşılaştırma çeşidiyle ve birçok özellikte karşılaştırıldığı için sıkı bir düzey seçilir. Düzeyler tescil otoritesinin kararıdır; form bunları değiştirmeye izin verir.

4.4.5 Değiştirilmiş birleşik regresyon çözümlemesi (MJRA)

Toplamsal model her yılın bütün çeşitleri aynı miktarda kaydırdığını varsayar. Çevre etkisine regresyon düşüncesi Yates ve Cochran'a (1938) ve Finlay ve Wilkinson'a (1963) dayanır; Digby (1979) bunu çevre değerlerini de veriden kestirerek eksik hücreli tablolara genişletmiş, Patterson ve Weatherup (1984) farklılık ölçütüne uyarlamıştır. Bazı yıllarda çeşitler arası farklar topluca açılır ya da daralır (örneğin serin bir yılda geç çeşitler daha da gecikir). MJRA bunu yıla özgü bir eğimle modeller:

\bar y_{ij}=u_j+b_j\,v_i+e_{ij},\qquad \frac1k\sum_j b_j=1
  • u_j: yıl ortalaması; v_i: çeşidin etkisi (ortalaması sıfır); b_j: j. yılın eğimi. Bütün eğimler 1 ise model toplamsal modele iner.
  • e_{ij}: regresyon çevresi artık.
  • Ölçek belirsizdir (b_j bir sabitle çarpılıp v_i aynı sabite bölünebilir); kod eğimlerin ortalamasını 1'e ölçekler (satır 248).

Kestirim, yıl ortalamaları çıkarılmış tablo \mathbf R_0 (r_{ij}=\bar y_{ij}-\bar y_{\cdot j}) üzerinde iki adımın sırayla yinelenmesidir (Digby, 1979):

v_i\leftarrow\frac{\sum_j b_j\,r_{ij}}{\sum_j b_j^2},\qquad b_j\leftarrow\frac{\sum_i v_i\,r_{ij}}{\sum_i v_i^2}

Eğimlerin eşitliği şu F istatistiğiyle sınanır:

F=\frac{(\mathrm{KT}_{Ç\times Y}-\mathrm{KT}_{reg})/(k-1)}{\mathrm{KT}_{reg}/[(k-1)(n-2)]},\qquad \mathrm{KT}_{reg}=\sum_i\sum_j(r_{ij}-b_j v_i)^2
  • \mathrm{KT}_{reg}: regresyon çevresi kareler toplamı; sd'si (k-1)(n-2). Toplamsal modelin (n-1)(k-1) sd'sinden k-1 eğim için birer sd düşer.
  • \mathrm{KT}_{Ç\times Y}-\mathrm{KT}_{reg}: eğimlerin açıkladığı kısım, k-1 sd.
  • MJRA uygulandığında AÖF'de \mathrm{KO}=\mathrm{KT}_{reg}/[(k-1)(n-2)] ve \nu=(k-1)(n-2) kullanılır.

Koddaki tercih

MJRA yalnız standart COYD'de, tam tabloda ve en az üç çeşitle hesaplanır (satır 236); uzun dönemle birlikte seçilirse uygulanmaz ve uyarı yazılır (263). Yineleme b_j=1 ile başlar, eğimlerdeki en büyük değişim toleransın altına inince durur (240–246). Eğim ve test tabloları mjra = hayir olsa da yazılır; "uygulandı" satırı 0 ya da 1'dir. Uygulandığında iki şey değişir (satır 261): hata kareler ortalaması ve sd. Karşılaştırılan değerler değişmez: farklar ve kararlar yıllar üzerinden ham çeşit ortalamalarından hesaplanır; kaynak belge MJRA için yalnız standart hatanın regresyon çevresi kareler ortalamasından alınacağını söyler (§3.9.2.1). Modelin kestirdiği \bar y_{\cdot\cdot}+v_i değeri bilgi olarak verilir: ortalama tablosunda ortalama ham ortalama, mjra_kestirimi model kestirimidir (287–296). Karşılaştırma tablosunun başlığı ve bir konsol notu AÖF'nin MJRA'dan geldiğini, ortalamaların ham olduğunu söyler (292–293, 341–342). F3 denetimi de MJRA kareler ortalamasını kullanır.

4.4.6 F3 denetimi

Bir çiftin farkı üç yılın ikisinde küçük, birinde çok büyükse ortalama fark AÖF'yi aşabilir. F3 denetimi bunu yakalar: çiftin kendi Ç×Y kareler ortalamasını genel olanla karşılaştırır.

F_3=\frac{\displaystyle\sum_{j=1}^{k}(d_j-\bar d)^2\big/\,[2(k-1)]}{\mathrm{KO}},\qquad d_j=\bar y_{aj}-\bar y_{bj},\qquad F_3\sim F_{k-1,\,\nu}
  • d_j: çiftin j. yıldaki farkı; \bar d: farkların ortalaması (yıllar üzerinden ortalamaların farkına eşittir).
  • 2(k-1): yalnız iki çeşitten oluşan 2\times k tabloda Ç×Y kareler toplamı \sum(d_j-\bar d)^2/2, sd'si k-1'dir.
  • \mathrm{KO}, \nu: AÖF'de kullanılan hata kareler ortalaması ve sd'si.

p< f3_alfa olan çift sayısı uyarıda yazılır (satır 314); karar sütunu değişmez. TGP/8/5 bu çiftlerin karardan önce incelenmesini ister.

4.4.7 Karar şemaları

Şemalar, kararın hangi döngüde ve hangi düzeyle verileceğini belirler. f=\lvert\text{fark}\rvert olmak üzere kodun uyguladığı kurallar (satır 272–279, 299–306):

Şema k=2 test yılı k\ge3 test yılı
A f\ge\text{AÖF}(p_{d2}) ise ayrık, değilse ayrık değil p_{d2} ile aynı kural (uyarı yazılır)
B karar yok: "3. döngüye" (uyarı yazılır) f\ge\text{AÖF}(p_{d3}) ise ayrık, değilse ayrık değil
C f\ge\text{AÖF}(p_{d2}) ise ayrık, değilse "3. döngüye" p_{d3} ile B'deki kural
D f\ge\text{AÖF}(p_{d2}) ise ayrık; f<\text{AÖF}(p_{nd2}) ise ayrık değil; arada "3. döngüye" p_{d3} ile B'deki kural

Üçten çok test yılında üçüncü döngü kuralı uygulanır ve uyarı yazılır (satır 277). Aday özeti tablosu her aday için "ayrık değil" ve "3. döngüye" kararlarını sayar: bir tane bile "ayrık değil" varsa adayın sonucu "ayrık değil", yoksa ve bekleyen varsa "3. döngüye", hiçbiri yoksa "ayrık"tır (satır 344–351).

Şablon önceki döngünün kararını bilmez

Her çalıştırma yalnız verilen yıllara bakar. Şema C ya da D ile ikinci döngüde "ayrık" kabul edilmiş bir çift, üç yıllık veriyle yeniden çalıştırıldığında p_{d3} kuralıyla baştan değerlendirilir ve sonuç değişebilir. Döngüler arası karar kaydı kullanıcıdadır.

4.4.8 2 × %1 ölçütü

Bu ölçüt COYD'den eskidir ve yıllar üzerinden ortalamayı değil, yılların tek tek sonucunu kullanır (TGP/8/5 Bölüm II §4). Her test yılında parsel verisine çeşit + tekrar modeli uydurulur ve her çift için

t_j=\frac{\bar y_{aj}-\bar y_{bj}}{\sqrt{\mathrm{KO}_{e,j}\left(\dfrac1{r_{aj}}+\dfrac1{r_{bj}}\right)}},\qquad p_j=2\,P\big(T_{\nu_j}>\lvert t_j\rvert\big)

hesaplanır. Çift, p_j<0{,}01 olan yılların aynı yöndeki sayısı en az 2 ise ayrıktır (satır 333, 337).

  • \mathrm{KO}_{e,j}, \nu_j: j. yılın çeşit + tekrar çözümlemesinin artık kareler ortalaması ve sd'si (satır 324–325).
  • r_{aj}: a çeşidinin o yıldaki parsel sayısı.
  • Yön: t_j>0 ise "artı", değilse "eksi" sayacı artar; karar iki sayacın büyüğüne göre verilir.

Neden iki ölçüt birlikte sunuluyor?

2 × %1 ölçütü yılların ayrı ayrı anlamlı olmasını ister; hata terimi yıl içi parsel hatasıdır. Farkın her yıl aynı yönde ama orta büyüklükte olduğu çiftleri kaçırabilir, tek tek yıllardaki rastlantısal büyük farklara ise duyarlıdır. COYD farkın büyüklüğünü ve yıllar arası tutarlılığını birlikte tartar. TGP/8/5 COYD'yi önerir; 2 × %1, koşulları sağlanmayan durumlar ve geçmiş kararlarla karşılaştırma için durur. Şablonda ek bir karar sütunu olarak verilir ve aday özetine girmez.

4.5 Kod adım adım

Satırlar Ne yapar Neden / dikkat
1–158 Üstbilgi: açıklama, örnek ayar, 21 parametre. Açıklama (satır 7) TGP/8/5'teki iki çözümlü örneğin beklenen değerlerini de taşır.
159–177 Yardımcılar (.m, bos, liste), girdi denetimleri, veri çerçevesi d; yıl sıralama işlevi; uyarı biriktirici. liste() virgül ve noktalı virgülle böler, boşlukları kırpar (161). Çeşit ve yıl metne çevrilir (170).
179–205 Çeşit × yıl ortalamaları (aggregate), test yılları, tam tablo Y, aday denetimi. Bütün test yıllarında bulunmayan çeşit çıkarılır (193–196).
207–229 Varyans çözümlemesi: standartta Y'den, uzun dönemde bütün ortalamalardan (ort). Başlık satırı ve ilk tablo. Uzun dönemde tabloya test yıllarında eksik çeşitler de girer; karşılaştırmaya girmezler.
231–263 MJRA yinelemesi, eğim ve test tabloları; uygulanırsa ko ve g değişir. ortalama ham kalır; model kestirimi mjra_kest'te saklanır (261).
265–296 sd uyarıları, aof() işlevi, şemaya göre düzeyler (pler), ölçüt tablosu ve ortalama tablosu. Ölçüt tablosunun başlığı kullanılan yönteme göre değişir (285). MJRA uygulandıysa ortalama tablosuna bilgi sütunu mjra_kestirimi eklenir (290–296).
298–315 karar_ver(), çift listesi, farklar, F3 ve olasılığı, karşılaştırma tablosu kt. Aday verilmişse fark "aday − karşı"; verilmemişse çiftin ilk çeşidi "aday" sütununa yazılır.
317–342 2 × %1: yıl yıl lm(.y ~ .c + .r), çift t testleri, sayaçlar; tablo yazılır. Yıllık çözümlemeye o yılın bütün çeşitleri girer (322).
344–362 Aday özeti; ilk aday için fark grafiği; uyarılar. Grafik yalnız aday listesi doluysa çizilir (353).

Karar satırının çekirdeği (303–305), iki yıllık durumda şemaya göre dallanır:

switch(sema, A = if (f >= aofs["d2"]) D else ND, B = S3,
       C = if (f >= aofs["d2"]) D else S3,
       D = if (f >= aofs["d2"]) D else if (f < aofs["nd2"]) ND else S3)

Eşitlik durumu "ayrık" sayılır (>=); bu, TGP/8/5 §3'teki "eşit ya da büyük" tanımıdır.

4.6 Elle hesap: örnek veride bağımsız yeniden hesap

Değerler dogrulama/coyd/elle_hesap.py ile, şablonun lm/anova çağrıları ve yinelemesi kullanılmadan hesaplanmıştır: tam tabloda kareler toplamı formülleri, dengesiz tabloda gösterge matrisli en küçük kareler, MJRA için tekil değer ayrışımı. R tarafında (r_dogrulama.R) normal denklemler, t ve F olasılıkları için qf/pbeta, MJRA için gnm paketi kullanılmıştır.

Adım 1 — Varyans çözümlemesi. n=14, k=3, genel ortalama 70,357; yıl ortalamaları 69,786; 74,143; 67,143.

Kaynak sd KT KO
Yıllar 2 349,857 174,929
Çeşitler 13 5883,643 452,588
Çeşit × yıl 26 66,143 2,543956

Çeşit kareler ortalaması Ç×Y'nin 178 katıdır; çeşitler bu özellikte topluca çok farklıdır. Ölçüt ise çift çift karar verir.

Adım 2 — AÖF.

\mathrm{SH}=\sqrt{\frac{2{,}543956}{3}}=0{,}920861,\qquad t_{0{,}01;\,26}=2{,}778715,\qquad \text{AÖF}=2{,}778715\cdot\sqrt2\cdot0{,}920861=3{,}618704

Adım 3 — C2'nin karşılaştırmaları. C2'nin yıllar üzerinden ortalaması 73 gündür. Farklar: R1 35, R2 9, R3 5, R4 2, R5 1, R6 −1, R7 −2, R8 −3, R9 −5, R10 −5, R11 −7, C1 21, C3 −13. Mutlak değeri 3,62'yi aşmayanlar R4, R5, R6, R7 ve R8'dir; C2 bu beş çeşitten ayrık değildir.

Adım 4 — F3. C2 ile C3'ün yıllık farkları -13,\ -9,\ -17; ortalaması -13.

F_3=\frac{[0^2+4^2+(-4)^2]/(2\cdot2)}{2{,}543956}=\frac{8}{2{,}543956}=3{,}144708,\qquad p=P(F_{2,\,26}>3{,}1447)=0{,}059823

C2 ile R4 için farklar 1,\ 4,\ 1: F_3=1{,}5/2{,}543956=0{,}589633, p=0{,}561776. Hiçbir çiftte p<0{,}01 değildir.

Adım 5 — MJRA. Yıl ortalamaları çıkarılmış tablonun en iyi tek bileşenli yaklaşımı (tekil değer ayrışımı) eğimleri 0{,}973758;\ 0{,}997518;\ 1{,}028724 verir. \mathrm{KT}_{Ç\times Y}=66{,}142857, \mathrm{KT}_{reg}=63{,}177909:

F=\frac{(66{,}142857-63{,}177909)/2}{63{,}177909/24}=\frac{1{,}482474}{2{,}632413}=0{,}563162,\qquad p=0{,}576750

Eğimler 1'den farklı değildir; örnek ayarda MJRA uygulanmaz. "Her zaman uygula" seçilirse \mathrm{KO}=2{,}632413 (24 sd), t_{0{,}01;\,24}=2{,}796940 ve \text{AÖF}=3{,}705224 olur; farklar ham ortalamalardan alındığı için aynıdır (C2 − R3 = 5) ve yalnız AÖF büyür. C2'nin bilgi olarak verilen MJRA kestirimi 72,983488'dir (ham ortalaması 73). Kararlar değişmez.

Adım 6 — İki yıl, şema D. Yalnız 1. ve 2. yıl alınırsa \mathrm{KO}_{Ç\times Y}=2{,}969780 (13 sd), \mathrm{SH}=1{,}218561:

\text{AÖF}(p_{d2}=0{,}01)=3{,}012276\cdot\sqrt2\cdot1{,}218561=5{,}191070,\qquad \text{AÖF}(p_{nd2}=0{,}05)=2{,}160369\cdot\sqrt2\cdot1{,}218561=3{,}722974

C2 − R3 farkı 5,5 (ayrık); C2 − R4 farkı 2,5 (ayrık değil); C2 − R9 farkı −4,0 iki sınırın arasındadır (3. döngüye).

Adım 7 — Uzun dönem. Ek veride 35 dolu hücreye yıl + çeşit modeli en küçük karelerle uydurulur: artık kareler toplamı 42,337024, sd 35-5-9+1=22, \mathrm{KO}_{UD}=1{,}924410.

\text{AÖF}=t_{0{,}01;\,22}\sqrt{\frac{2\cdot1{,}924410}{3}}=2{,}818756\cdot1{,}132669=3{,}192719

Yalnız üç test yılı ve o yıllarda tam olan 7 çeşit kullanılsaydı \mathrm{KO}=1{,}992063 (12 sd), t_{0{,}01;\,12}=3{,}054540 ve \text{AÖF}=3{,}520073 çıkardı. Uzun dönem seçeneği kareler ortalamasını az değiştirir; kazanç sd'nin 12'den 22'ye çıkmasıyla t değerinin küçülmesindedir. C2 (ortalama 48) R3, R4, R6 ve C1'den ayrık, R5 (fark 0,667) ve C3'ten (fark −1,333) ayrık değildir.

Adım 8 — 2 × %1. Parsel verisinde yıllık artık kareler ortalamaları 4,647692; 2,547143; 4,578407'dir (her biri 26 sd). C2 − R3 için t değerleri 1,7043; 6,1392; 2,2895 ve olasılıkları 0,1002; 1{,}7\times10^{-6}; 0,0304'tür: yalnız bir yıl %1'de anlamlıdır, çift 2 × %1'e göre ayrık değildir. Aynı çift COYD'ye göre ayrıktır (fark 5 > 3,62).

4.6.1 Doğrulama: MerQuR+, Python ve R

MerQuR+ sütunu şablonun tablolarından tam hassasiyetle alınmıştır (çalıştırmalar 1–5).

Büyüklük MerQuR+ Python (bağımsız) R (bağımsız) En büyük fark
Yıllar KO 174,92857143 174,92857143 174,92857143 5,8e−15 ✓
Çeşitler KO 452,58791209 452,58791209 452,58791209 2,5e−16 ✓
Ç×Y KT 66,14285714 66,14285714 66,14285714 2,1e−15 ✓
Ç×Y KO (26 sd) 2,54395604 2,54395604 2,54395604 1,6e−15 ✓
SH = √(KO/k) 0,9208612 0,9208612 0,9208612 4,4e−16 ✓
t_{0{,}01;\,26} (çift yönlü) 2,77871453 2,77871453 2,77871453 2,8e−13 ✓
AÖF (p_{d3}=0{,}01) 3,61870437 3,61870437 3,61870437 2,7e−13 ✓
Fark C2 − R3 5 5 5 0 ✓
Fark C2 − R4 2 2 2 0 ✓
Fark C2 − C3 −13 −13 −13 0 ✓
F3 (C2, C3) 3,14470842 3,14470842 3,14470842 1,8e−15 ✓
F3 p (C2, C3) 0,05982337 0,05982337 0,05982337 4,4e−16 ✓
F3 (C2, R10) 2,35853132 2,35853132 2,35853132 1,9e−16 ✓
F3 p (C2, R10) 0,11447684 0,11447684 0,11447684 5,6e−16 ✓
F3 (C2, R4) 0,58963283 0,58963283 0,58963283 1,0e−15 ✓
F3 p (C2, R4) 0,561776 0,561776 0,561776 2,2e−16 ✓
MJRA eğimi, yıl 1 0,97375788 0,97375788 0,97375788 3,1e−13 ✓
MJRA eğimi, yıl 2 0,99751772 0,99751772 0,99751772 1,9e−13 ✓
MJRA eğimi, yıl 3 1,02872439 1,02872439 1,02872439 1,3e−13 ✓
MJRA regresyon çevresi KT 63,17790851 63,17790851 63,17790851 2,2e−16 ✓
MJRA regresyon F_{2,\,24} 0,56316178 0,56316178 0,56316178 7,1e−14 ✓
MJRA regresyon p 0,57674989 0,57674989 0,57674989 3,9e−14 ✓
MJRA uygulandı: KO (24 sd) 2,63241285 2,63241285 2,63241285 3,4e−16 ✓
MJRA uygulandı: AÖF 3,7052238 3,7052238 3,7052238 5,9e−13 ✓
MJRA uygulandı: C2 MJRA kestirimi 72,98348827 72,98348827 72,98348827 1,4e−15 ✓
MJRA uygulandı: C2 ham ortalaması 73 73 — 0 ✓
MJRA uygulandı: fark C2 − R3 (ham ortalamalardan) 5 5 — 0 ✓
MJRA uygulandı: R3 MJRA kestirimi 67,98058524 67,98058524 67,98058524 3,6e−15 ✓
MJRA uygulandı: F3 (C2, C3) 3,03903698 3,03903698 3,03903698 8,8e−16 ✓
İki yıl: Ç×Y KO (13 sd) 2,96978022 2,96978022 2,96978022 1,0e−14 ✓
İki yıl: AÖF (p_{d2}=0{,}01) 5,1910701 5,1910701 5,1910701 4,1e−15 ✓
İki yıl: AÖF (p_{nd2}=0{,}05) 3,72297417 3,72297417 3,72297417 8,2e−13 ✓
Uzun dönem: yıllar KT 154,91230159 154,91230159 154,91230159 2,9e−15 ✓
Uzun dönem: çeşitler KT (yıllara göre düzeltilmiş) 349,15067479 349,15067479 349,15067479 8,1e−16 ✓
Uzun dönem: Ç×Y KO (22 sd) 1,92441016 1,92441016 1,92441016 2,0e−15 ✓
Uzun dönem: t_{0{,}01;\,22} 2,81875606 2,81875606 2,81875606 1,3e−12 ✓
Uzun dönem: AÖF 3,19271891 3,19271891 3,19271891 1,3e−12 ✓
Uzun dönem: fark C2 − R4 3,33333333 3,33333333 3,33333333 1,3e−15 ✓
Uzun dönem: F3 p (C2, R4) 0,09050961 0,09050961 0,09050961 2,8e−17 ✓
2 × %1: anlamlı yıl sayısı, artı − eksi (C2, R3) 1 1 1 0 ✓
2 × %1: anlamlı yıl sayısı, artı − eksi (C2, R8) −1 −1 −1 0 ✓
2 × %1: anlamlı yıl sayısı, artı − eksi (C2, R9) −2 −2 −2 0 ✓
2 × %1: anlamlı yıl sayısı, artı − eksi (C2, C3) −3 −3 −3 0 ✓

Ölçütü karşılayan: 43/43. Python: kareler toplamı formülleri, dengesiz tabloda gösterge matrisli en küçük kareler (numpy.linalg.lstsq), MJRA için tekil değer ayrışımı. R: normal denklemler, qf/pbeta ile t ve F olasılıkları, MJRA kalıntı kareler toplamı gnm paketinden; şablonun lm/anova çağrıları ve Digby yinelemesi kullanılmamıştır.

MJRA satırlarındaki farklar (10^{-13} düzeyi) yinelemenin toleransından gelir; ötekiler kayan nokta düzeyindedir.

4.7 Çıktıyı okuma

Örnek ayarla konsol metni tek satırdır; uyarı yoktur:

14 çeşit (bütün test yıllarında), 3 test yılı (1, 2, 3); COYD: test yılları

Şablon yedi tablo yazar. Başlıcaları (örnek ayar, ilk altı ondalık):

Varyans çözümlemesi (COYD: test yılları)
      kaynak  sd           KT          KO
      yıllar   2   349.857143  174.928571
    çeşitler  13  5883.642857  452.587912
 çeşit × yıl  26    66.142857    2.543956

COYD ölçütü (AÖF = t · √2 · SH)
          kullanılan Ç×Y kareler ortalaması   2.543956
                        serbestlik derecesi  26.000000
                         test yılı sayısı k   3.000000
 yıllar üzerinden ortalamanın SH'si √(KO/k)   0.920861
                            t (p_d3 = 0,01)   2.778715
                          AÖF (p_d3 = 0,01)   3.618704

Karşılaştırmalar (fark = aday − karşı; ayrık: |fark| ≥ AÖF; şema B)
 aday karsi  aday_ortalama  karsi_ortalama  fark        F3      F3_p             karar
   C2    R3             73              68     5  1.375810  0.270423         ayrık (D)
   C2    R4             73              71     2  0.589633  0.561776  ayrık değil (ND)
   C2    R8             73              76    -3  0.786177  0.466115  ayrık değil (ND)
   C2    C3             73              86   -13  3.144708  0.059823         ayrık (D)

Aday özeti (bu özellik için)
 aday  ayrik_olmayan_sayisi  bekleyen_sayisi             sonuc
   C2                     5                0  ayrık değil (ND)
Öğe Ne yazar Nasıl yorumlanır
Başlık satırı Karşılaştırmaya giren çeşit sayısı, test yılları, hata teriminin kaynağı Çeşit sayısı beklenenden azsa bazı çeşitler bir test yılında eksiktir; uyarıya bakılır.
Varyans çözümlemesi Yıl, çeşit ve Ç×Y için sd, KT, KO Ölçüte giren yalnız son satırdır.
MJRA yıl eğimleri Her yıl için b_j (ortalama 1) 1'den uzak eğim, o yılda çeşit farklarının topluca açıldığını (>1) ya da daraldığını gösterir.
MJRA regresyon testi İki kareler toplamı, F, sd'ler, p, "uygulandı", "yakınsadı" p küçükse eğimler farklıdır; "uygulandı = 1" ise AÖF MJRA'dan gelir.
Ölçüt tablosu KO, sd, k, SH, t, AÖF Şema D ve iki yılda iki t ve iki AÖF satırı bulunur.
Ortalama tablosu Çeşit × test yılı ortalamaları ve yıllar üzerinden ortalama ortalama her zaman ham ortalamadır ve karşılaştırmalar bu sütundan yapılır. MJRA uygulandıysa bilgi sütunu mjra_kestirimi eklenir.
Karşılaştırmalar Fark, F3, F3 olasılığı, karar; 2 × %1 açıksa yıl sayaçları ve ikinci karar Karar özellik başınadır. F3 olasılığı küçük olan çift ayrıca incelenir.
Aday özeti "Ayrık değil" ve bekleyen karşılaştırma sayısı, sonuç Adayın bu özellikle bütün çeşitlerden ayrılıp ayrılmadığı.

Şekil 4.1. Şablonun çizdiği grafik (örnek ayar): C2'nin öteki çeşitlerle farkları ve ± AÖF sınırları (kesikli çizgiler). Çizgilerin arasında kalan beş çeşit (R4–R8) C2'den ayrık değildir.

"Ayrık değil" sonucu adayın reddi demek değildir: farklılık için adayın her karşılaştırma çeşidinden en az bir özellikte ayrık olması yeter. C2, R4–R8'den başka özelliklerde ayrılabilir. Şablon her çalıştırmada tek özelliğe bakar; özelliklerin birleştirilmesi kullanıcıya kalır.

Rapor cümlesi (örnek ayar):

Başaklanmaya kadar geçen gün sayısında aday C2, üç yılın birleşik çözümlemesinde (COYD; çeşit × yıl kareler ortalaması 2,54, sd = 26; AÖF = 3,62 gün, çift yönlü %1) on üç çeşidin sekizinden ayrık bulundu; R4, R5, R6, R7 ve R8 ile farkları (sırasıyla 2, 1, −1, −2 ve −3 gün) AÖF'nin altında kaldı. Yıl eğimleri birbirinden farklı değildi (MJRA, F_{2,\,24} = 0{,}56, p = 0{,}577) ve F3 denetiminde anlamlı çift çıkmadı.

4.8 Sık hatalar ve tuzaklar

  • Ç×Y serbestlik derecesini denetlememek. Üç yılda 26 sd için 14 çeşit gerekir; 6 çeşitle sd 10'a düşer. sd azaldıkça t değeri büyür ve kareler ortalamasının kendisi de güvenilmez olur. UYARI çıktıysa uzun dönem seçeneği düşünülür.
  • Uzun dönemde test yıllarını yazmamak ya da yanlış yazmak. Uzun dönemde alan zorunludur. Yazılan etiketler verideki yıl etiketleriyle birebir aynı olmalıdır (ör. 2023, 2024, 2025).
  • Bir test yılında eksik olan adayı beklemek. Standart COYD'de bütün test yıllarında bulunmayan çeşit karşılaştırmadan çıkar; aday listesindeyse çalıştırma hata iletisiyle durur (satır 205).
  • Aday adını veridekinden farklı yazmak. Adlar büyük/küçük harf duyarlıdır; c2 ile C2 aynı değildir.
  • Aday listesini boş bırakıp büyük koleksiyonla çalıştırmak. Bütün çiftler karşılaştırılır: 100 çeşitte 4950, 101 çeşitte 5050 çift. Sonuç tabloları en çok 5000 satır taşır (Bölüm 1.4); daha uzun karşılaştırma tablosu kesilir. Aday özeti kesilmeden önceki tablodan hesaplandığı için doğrudur.
  • İki yıllık veride şema B seçmek. Bütün çiftler "3. döngüye" çıkar; iki yılda karar isteniyorsa A, C ya da D seçilir.
  • Üç yıllık veride şema A bırakmak. Karar p_{d2} ile verilir; iki düzey farklı girilmişse sonuç beklenenden farklı olur. Uyarı satırı bunu bildirir.
  • MJRA'yı "her zaman" uygulamak. Eğimler farklı değilken MJRA k-1 sd harcar ve AÖF'yi büyütür (örnekte 3,62 yerine 3,71). "Yıl eğimleri anlamlıysa uygula" seçeneği bu yüzden vardır.
  • MJRA kestirimlerini karşılaştırılan değer sanmak. MJRA uygulandığında da karşılaştırma tablosunun aday_ortalama, karsi_ortalama ve fark sütunları ham ortalamalardandır; değişen yalnız AÖF'dir (tablo başlığı bunu belirtir). Ortalama tablosundaki mjra_kestirimi sütunu (örnekte C2 için 72,98) kararda kullanılmaz.
  • F3 uyarısını karar sanmak. F3 karar sütununu değiştirmez; yalnız incelenecek çiftleri gösterir.
  • Parsel verisinde tekrar sütununu seçmeden 2 × %1 istemek. Çalıştırma durur. Tekrar seçilmezse COYD parsel verisinden de doğru hesaplanır (ortalamalar alınır); 2 × %1 hesaplanamaz.
  • Bir özellikteki "ayrık değil" sonucunu genel karar sanmak. Farklılık kararı bütün özelliklerin birlikte değerlendirilmesiyle verilir.

4.9 Uzman soruları

S1. Hata terimi neden parsel hatası değil de çeşit × yıl etkileşimi?

Karar, adayın gelecekte de karşılaştırma çeşidinden ayırt edilebileceği iddiasıdır; genelleme yıllar kümesine yapılır. Bu çıkarımda rastgele değişim kaynağı yıldır ve iki çeşidin farkının yıldan yıla oynaklığı tam olarak Ç×Y etkileşimidir. Parsel hatası yalnız yıl içi ölçüm kesinliğini verir; onunla yapılan test, farkın o yıllarda gerçek olduğunu söyler, başka yıllarda süreceğini değil. Patterson ve Weatherup (1984) ölçütü bu gerekçeyle Ç×Y kareler ortalamasına dayandırır.

S2. AÖF'de neden yıl sayısı var da tekrar sayısı yok?

Çözümlemenin birimi çeşit × yıl ortalamasıdır; \mathrm{KO}_{Ç\times Y} bu ortalamaların varyansını (etkileşim varyansı + parsel hatasının tekrar sayısına bölünmüş payı) doğrudan kestirir. Yıllar üzerinden ortalama k böyle değerin ortalamasıdır; varyansı \mathrm{KO}/k'dir. Tekrar sayısı \mathrm{KO}'nun büyüklüğüne gömülüdür, formülde ayrıca görünmez.

S3. Uzun dönemde 22 serbestlik derecesi nereden geliyor; dengesiz tabloda kareler ortalaması yansız mı?

Dolu hücre sayısı 35; model genel ortalama (1), yıl (5-1) ve çeşit (9-1) parametrelerini kestirir: 35-13=22. Toplamsal model doğruysa ve hücre artıkları eşit varyanslı ve bağımsızsa en küçük kareler artık kareler ortalaması dengesiz tabloda da yansızdır. Varsayım, önceki yıllardaki Ç×Y varyansının test yıllarındakiyle aynı olduğudur; yöntem değişikliği ya da çok farklı bir çeşit kümesi bu varsayımı zayıflatır.

S4. MJRA yinelemesi neye yakınsar; başka bir yolla denetlenebilir mi?

İki adım, \sum(r_{ij}-b_jv_i)^2'yi sırayla v ve b'ye göre en küçükler; bu, \mathbf R_0 matrisinin en iyi tek bileşenli yaklaşımını bulan kuvvet yinelemesidir. Sonuç tekil değer ayrışımının ilk bileşenidir: \mathrm{KT}_{reg}, birinci dışındaki tekil değerlerin kareleri toplamıdır. Doğrulamada Python sütunu bu ayrışımdan, R sütunu gnm paketinin çarpımsal teriminden gelir; üçü 10^{-12} içinde aynıdır. İlk iki tekil değer birbirine çok yakınsa yineleme yavaşlar; şablon yakınsamadıysa uyarı yazar.

S5. MJRA uygulanınca çeşit ortalamaları değişir mi?

Hayır. Kod MJRA'dan yalnız hata kareler ortalamasını ve sd'yi alır (satır 261); karşılaştırılan değerler yıllar üzerinden ham ortalamalardır. Kaynak belge de MJRA için yalnız standart hatanın dayanağını değiştirir (§3.9.2.1) ve ölçütü "yıllar üzerinden ortalamaların farkı" olarak tanımlar. Modelin çeşit değeri \bar y_{\cdot\cdot}+v_i ayrıca hesaplanır ve ortalama tablosunda mjra_kestirimi sütununda gösterilir: tam tabloda v_i=\sum_j b_jr_{ij}/\sum_j b_j^2 eğimlerle ağırlıklı bir ortalamadır; eğimler eşit değilse satır ortalamasından biraz farklıdır (örnekte en çok 0,05 gün). Bu sütun, bir çeşidin değerinin eğimi büyük yıllara ne kadar dayandığını görmek içindir.

S6. Fark tam AÖF'ye eşitse karar nedir?

"Ayrık". TGP/8/5 tanımı "eşit ya da büyük" der ve kod >= kullanır (satır 303–305). Sayısal olarak tam eşitlik ancak yuvarlanmış girdilerde görülür; karşılaştırma tam hassasiyetli değerlerle yapılır, tabloda yuvarlanmış görünen iki sayının eşit görünmesi kararın eşitlikle verildiği anlamına gelmez.

S7. Bir aday on üç çeşitle karşılaştırılıyor; çoklu karşılaştırma düzeltmesi neden yok?

COYD bir tarama ölçütüdür; hata oranı çift başınadır ve düzey (p=0{,}01) bu yüzden sıkı seçilir. Yanlış "ayrık" kararının maliyeti (var olan bir çeşidin korumasının zayıflaması) ile yanlış "ayrık değil" kararının maliyeti (yeni bir çeşidin geri çevrilmesi) düzeyle dengelenir; şema D'deki p_{nd2} ikinci hatayı ayrıca denetler. Aile bazında hata oranını denetleyen bir düzeltme TGP/8/5'te yoktur; şablon belgeyi izler.

S8. 2 × %1 ile COYD aynı çiftte neden farklı karar verebiliyor?

İki ölçüt farklı hata terimi ve farklı birleştirme kuralı kullanır. Örnekte C2 − R3 farkı yıllara göre 3, 8 ve 4 gündür: ortalaması 5, AÖF'nin (3,62) üstünde; COYD'ye göre ayrık. Yıllık t testlerinde ise yalnız ikinci yıl %1'de anlamlıdır (p=0{,}10; <0{,}001; 0{,}03), 2 × %1'e göre ayrık değil. Tersi de olur: iki yılda büyük, üçüncüde ters yönde fark 2 × %1'i sağlar, COYD'de ortalama fark küçülür ve F3 uyarısı çıkar.

S9. Yıl sütunu sayısal değilse (ör. "2023-24") test yılları nasıl sıralanır?

Etiketlerin hepsi sayıya çevrilebiliyorsa sayısal, değilse alfabetik sıralanır (satır 173). Sıra yalnız tabloların sütun düzenini ve MJRA eğim tablosunun satır sırasını etkiler; hesap sıradan bağımsızdır. Test yılları alanına etiketler veride yazıldığı gibi girilir.

S10. Ç×Y varyansı bütün çiftlerde aynı değilse ne olur?

Ölçüt tek bir birleşik kareler ortalaması kullanır; bazı çeşitler yıllara ötekilerden daha değişken tepki veriyorsa onların çiftlerinde AÖF fazla küçük, kararlı çeşitlerin çiftlerinde fazla büyük kalır. F3 denetimi bunu çift düzeyinde sınar; MJRA ise değişkenliğin yıla özgü ölçeklenmeden geldiği durumu düzeltir. İkisi de açıklamıyorsa ilgili çift ayrıca incelenir.

4.10 Kaynaklar

  • Digby, P. G. N. (1979). Modified joint regression analysis for incomplete variety × environment data. The Journal of Agricultural Science, 93(1), 81–86. https://doi.org/10.1017/S0021859600086159
  • Finlay, K. W., & Wilkinson, G. N. (1963). The analysis of adaptation in a plant-breeding programme. Australian Journal of Agricultural Research, 14(6), 742–754. https://doi.org/10.1071/AR9630742
  • International Union for the Protection of New Varieties of Plants. (2007). TGP/8/1 Draft 6, Part II: Techniques used in DUS examination. UPOV.
  • International Union for the Protection of New Varieties of Plants. (2022). Trial design and techniques used in the examination of distinctness, uniformity and stability (Document TGP/8/5). UPOV. https://www.upov.int/edocs/tgpdocs/en/tgp_8.pdf
  • Patterson, H. D., & Weatherup, S. T. C. (1984). Statistical criteria for distinctness between varieties of herbage crops. The Journal of Agricultural Science, 102(1), 59–68. https://doi.org/10.1017/S0021859600041459
  • R Core Team. (2026). R: A language and environment for statistical computing. R Foundation for Statistical Computing. https://www.R-project.org/
  • Yates, F., & Cochran, W. G. (1938). The analysis of groups of experiments. The Journal of Agricultural Science, 28(4), 556–580. https://doi.org/10.1017/S0021859600050978