168. Peto Odds Oranı Meta-Analizi
Analiz kimliği: peto_or · Menü adı: Peto Odds Oranı Meta-Analizi · Panel: gui/panels/analyses/peto_or_panel.py (read_options 57–62, execute 69–79) · Motor: stats/peto_or.py, peto_or (satır 56–111)
168.1 Ne işe yarar
Nadir olayların (ölüm, yan etki) iki kol arasındaki karşılaştırmasını, çalışma düzeyindeki olay sayılarından tek adımda birleştirir (Yusuf ve ark., 1985). Her iki kolda olay sıfır olan çalışmalar birleşime katkı vermez; sıfır hücre için 0,5 düzeltmesi gerekmez.
Ne zaman kullanılır? Olaylar nadirse (kollarda toplam yaklaşık %1 ve altı), kollar dengeliyse ve etki büyük değilse (OR 0,2 ile 5): güvenlik meta-analizleri, nadir yan etkiler.
Ne zaman kullanılmaz? Etki büyükse ya da kollar dengesizse (Peto yöntemi yanlı olur); olay yaygınsa: Mantel–Haenszel (Meta-Analiz çözümlemesi). Rastgele etkili bir model isteniyorsa: Meta-Analiz çözümlemesi (Peto yalnız sabit etkilidir).
Sık karıştırılan analizler. "Meta-Analiz" ikili sonuçta OR/RR/RD için Mantel–Haenszel ve ters varyans yöntemlerini verir; bu analiz yalnız Peto tek adım OR'sini verir.
168.2 Varsayımlar ve veri türü
| Varsayım | Ne demek | MerQur'da nasıl denetlenir |
|---|---|---|
| Nadir olay | Olaylar nadirdir. | Denetlenmez; yorumda belirtilir. |
| Dengeli kollar | Kol büyüklükleri benzerdir. | Denetlenmez. |
| Sabit etki | Çalışmalar aynı gerçek etkiyi paylaşır; heterojenlik Q ve I^2 ile raporlanır. | Q ve I^2 verilir; rastgele etkili model sunulmaz. |
| Geçerli sayılar | Olay \le toplam, toplam >0. | Geçersiz satırlar atılır ve sayısı yazılır. |
168.3 Parametreler
| Arayüz adı | Varsayılan | Ne yapar | Sonucu nasıl değiştirir |
|---|---|---|---|
| Olay ve toplam sütunları | boş | Tedavi ve kontrol kollarında olay ve kişi sayısı. | Kol rolleri değişirse OR'nin tersi alınır. |
| Çalışma adı | yok | Tablo ve grafik etiketi. | Yalnız gösterim. |
| Güven düzeyi | %95 | Aralık düzeyi. | Aralık genişliği değişir. |
168.4 Veri örneği
Elle hesaplanabilir yedi çalışmalık örnek (tests/data/klinik/peto.csv); bir çalışmada (E) iki kolda da olay yoktur. Soru: tedavinin olay odds'u üzerindeki birleşik etkisi nedir?
168.5 Formüller ve hesap adımları
Her çalışmada tedavi kolu olayı O=a, toplam olay m_1=a+c, toplam kişi N; E=n_1m_1/N, V=\dfrac{n_1n_2m_1m_2}{N^2(N-1)}.
Heterojenlik Q=\sum V_i(\ln\mathrm{OR}_i-\ln\mathrm{OR})^2, sd =k-1; I^2=\max(0,(Q-(k-1))/Q).
168.6 Doğrulama: MerQur ve R (metafor::rma.peto, meta::metabin)
| Ölçüt | MerQur | Başvuru | Yöntem |
|---|---|---|---|
| birleşik OR | 0,84780938 | 0,84780938 | rma.peto |
| OR %95 GA | 0,48276471 ile 1,4888842 | aynı | rma.peto |
| Z / p | −0,57462937 / 0,56554198 | aynı | rma.peto |
| Q / p | 12,20915795 / 0,03203155 | aynı | rma.peto |
| I^2 (%) | 59,04713479 | aynı | rma.peto, metabin |
168.7 Çıktıyı okuma
Aşağıdaki çıktı, bu bölümdeki örnek veriyle MerQur'un ürettiği sonuç metnidir.
PETO ODDS ORANI META-ANALİZİ
────────────────────────────────────────────────────────────────
7 çalışma girilmiştir; birleşime katkı veren çalışma sayısı 6.
Çalışmalara göre sonuçlar
---------------------------------------------------------------------------------------------
Çalışma Tedavi (olay/n) Kontrol (olay/n) O-E V OR OR %95 GA Ağırlık (%)
---------------------------------------------------------------------------------------------
A 1/100 3/100 -1,000 0,985 0,362 0,050 - 2,611 8,1
B 0/50 2/50 -1,000 0,495 0,133 0,008 - 2,150 4,1
C 5/200 2/200 1,500 1,724 2,387 0,537 - 10,624 14,2
D 2/80 6/80 -2,000 1,912 0,351 0,085 - 1,450 15,8
E 0/40 0/40 - - - - 0,0
F 12/300 5/300 3,500 4,136 2,331 0,889 - 6,109 34,1
G 3/120 9/120 -3,000 2,862 0,351 0,110 - 1,117 23,6
---------------------------------------------------------------------------------------------
Her iki kolda olay sıfır olan çalışmalarda OR hesaplanmaz ve birleşime katkı yoktur.
Birleşik sonuç (sabit etki)
Birleşik Peto OR = 0,848 (%95 GA 0,483 ile 1,489)
ln OR = -0,1651, standart hata = 0,2873
Z = -0,575, p = 0,5655
Heterojenlik Q = 12,209 (sd = 5), p = 0,0320
I² = %59,0; τ² (DerSimonian-Laird, bilgi amaçlı) = 0,7687
Çalışma ln OR = (O − E) / V, varyans 1 / V; birleşik ln OR = Σ(O − E) / ΣV (Yusuf ve ark. 1985; Cochrane Handbook 10.4.2). E = n₁ m₁ / N, V = n₁ n₂ m₁ m₂ / (N² (N − 1)).
⚠ Bazı çalışmalarda iki kolda da olay yoktur; bu çalışmalar birleşime katkı vermemiştir.
── APA 7 ÖZET ──
Birleşik Peto odds oranı 0,85 bulunmuştur (%95 GA 0,48 ile 1,49; 6 çalışma), p = 0,5655; heterojenlik I² = %59.
Raporlama örneği (APA):
Birleşik Peto odds oranı 0,85 bulunmuştur (%95 GA 0,48 ile 1,49; 6 çalışma), p = 0,5655; heterojenlik I² = %59.
168.8 Uzman soruları
S1. Neden iki kolda da olay olmayan çalışma dışlanıyor?
O − E = 0 ve V = 0 olur; birleşime katkısı yoktur. Düzeltme eklemek (0,5) o çalışmaya yapay bir etki verir; Peto yöntemi bunu gerektirmez.
S2. Peto yöntemi ne zaman yanlıdır?
Kollar çok dengesizse ya da etki büyükse (OR 0,2'den küçük, 5'ten büyük) E ve V yaklaşımı bozulur; bu durumlarda Mantel–Haenszel ya da kesin yöntemler (Bradburn ve ark., 2007) tercih edilir.
S3. Rastgele etkili Peto olur mu?
Yöntem sabit etkili tanımlıdır; çalışmalar arası varyans (\tau^2, DerSimonian–Laird) bilgi amaçlı verilir. Heterojenlik büyükse sonuç dikkatle yorumlanır.
168.9 Kaynaklar
- Yusuf, S., Peto, R., Lewis, J., Collins, R. ve Sleight, P. (1985). Beta blockade during and after myocardial infarction. Progress in Cardiovascular Diseases, 27, 335–371.
- Bradburn, M. J., Deeks, J. J., Berlin, J. A. ve Localio, A. R. (2007). Much ado about nothing: a comparison of the performance of meta-analytical methods with rare events. Statistics in Medicine, 26, 53–77.
- Higgins, J. P. T. ve ark. (2023). Cochrane Handbook for Systematic Reviews of Interventions, bölüm 10.4.2.