37. Cochran Q Testi
Analiz kimliği: cochrans_q · Menü adı: Cochran's Q Testi · Panel ve motor: gui/panels/analyses/cochrans_q.py (form 159–253, execute 454–693, kesin/MC p _resampled_p 328–372, ikili McNemar pairwise_mcnemar 111–154, metin 712–830) · Çağrı: gui/panels/stats_panel.py:7611–7660
37.1 Ne işe yarar
Cochran Q testi, aynı deneklerde k\ge 2 kez (ya da k koşulda) ölçülmüş ikili (0/1) bir yanıtın "1" oranlarının koşullar arasında eşit olup olmadığını sınar. Cevapladığı soru şudur: "Aynı hastalarda semptomun görülme oranı zaman noktaları arasında değişiyor mu?"
- \pi_j: j. koşulda (zaman, seçenek, değerlendirici) evrende "1" yanıtının olasılığı.
- Koşullar aynı deneklerde ölçüldüğü için oranlar bağımlıdır; bağımsız oranlar için ki-kare uygundur.
Q, McNemar testinin k koşula genellemesidir (k=2'de düzeltmesiz McNemar X^2'sine eşittir) ve ikili veride Friedman testinin özel hâlidir (bağ düzeltmeli Friedman \chi^2'si Q'ya eşittir; 37.5.2).
Ne zaman kullanılır? Aynı hastaların üç zaman noktasındaki semptom durumu, aynı vakaların üç tanı yöntemiyle "pozitif/negatif" sınıflanması, bir çoklu yanıt sorusunun seçeneklerinin eşit sıklıkta işaretlenip işaretlenmediği.
Ne zaman kullanılmaz?
- İki koşul varsa: McNemar Testi daha zengin çıktı verir (kesin p, mid-p, oran farkı GA'sı); Q aynı kararı verir ama GA üretmez.
- Yanıt ikiliden fazla düzeyli sıralı ya da sürekliyse: Friedman Testi (ya da Tekrarlı Ölçümler ANOVA).
- Koşullar farklı deneklerde ölçülmüşse: Ki-Kare Testi (bağımsız oranlar).
- Denek içi yanıtın zamanla değişen ortak değişkenlere bağlı modellenmesi isteniyorsa: GEE ya da GLMM (ikili sonuç, denek kümesi).
- İki değerlendiricinin uyumu soruluyorsa: oran eşitliği uyum demek değildir; Cohen Kappa gerekir.
Sık karıştırılan analizler. Cochran–Mantel–Haenszel (CMH) testi katmanlı 2×2 tablolarda ilişkiyi sınar; adındaki "Cochran" dışında Q ile ortak yanı yoktur. Kappa uyumu, Q marjinal homojenliği ölçer: iki değerlendirici hiç uyuşmasa bile marjinal oranları eşitse Q anlamsız çıkar.
37.2 Varsayımlar ve veri türü
| Varsayım | Ne demek | MerQur'da nasıl denetlenir |
|---|---|---|
| Bağımsız denekler | Satırlar (denekler) birbirinden bağımsızdır; bağımlılık yalnız satır içindedir. | Denetlenmez. |
| İkili yanıt | Her hücre 0/1 (ya da tam iki düzeyli metin). | 0/1 dışı değer içeren sütun hata verir (cochrans_q.py:500–507); iki düzeyli metin sütunlar 0/1'e çevrilir. |
| Tam blok | Her denek her koşulda bir kez ölçülmüştür. | Doğrudan modda eksik değerli satır liste bazında silinir; uzun biçimde aynı denek–koşul çifti iki kez varsa hata (cochrans_q.py:299–300). |
| Yeterli bilgi taşıyan denek | \chi^2 yaklaşımı için tümü 0 ya da tümü 1 olmayan denek sayısı yeterli olmalıdır. | n<4k ise uyarı (cochrans_q.py:625–629); küçük örneklemde "Kesin (permütasyon)" ya da "Monte Carlo" p seçilebilir. |
Eksik değer. Üç giriş yolu farklı davranır:
- Doğrudan ikili sütunlar (Tıp örneğindeki yol): seçilen sütunlardan herhangi birinde eksik ya da sayıya çevrilemeyen değer olan satır silinir (
cochrans_q.py:570–575). Hiç "1" içermeyen (tümü 0) satır geçerli gözlemdir ve n'e girer. - MR seti (Çok Seçimli ayrıştırması): hiçbir seçeneği işaretlemeyen satır "yanıt yok" sayılıp çıkarılır (
cochrans_q.py:576–577). Q değişmez (tümü 0 satır paya da paydaya da katkı vermez), ama n, yüzdeler ve \eta^2_Q değişir. - Uzun biçim (denek, koşul, ikili sonuç):
pivotile geniş matrise çevrilir; eksik hücreli denekNaNiçerdiği için doğrudan moddaki gibi silinir (long_to_wide,269–294).
Uç durumlar:
- Doğrudan modda 2'den az sütun, ya da k<2: hata (
446–447,490–493). - Kullanılabilir vaka sayısı n<2: hata (
540–543). - Paydanın sıfır olması (k\Sigma R_i-\Sigma R_i^2=0): Q tanımsızdır; istatistik ve p basılmaz, karar verilmez (
555–564). Bu, her satırın ya tümü 0 ya tümü 1 olması demektir (37.5.2). - Kesin dağılımın durum sayısı 2\times10^6'yı aşarsa Monte Carlo'ya geçilir ve uyarı yazılır (
330–331,610–613).
37.3 Parametreler
Varsayılanlar cochrans_q.py:159–283 ve stats_panel.py:7659–7675 içinden okunmuştur.
| Arayüz adı | Varsayılan | Ne yapar | Sonucu nasıl değiştirir |
|---|---|---|---|
| MR Set: | — seçilmedi — | Çok Seçimli sekmesinde ayrıştırılmış bir set seçilirse kullanılır; yalnız ayrıştırılmış set varsa görünür. | Tümü 0 satırlar atılır; n ve yüzdeler değişir, Q değişmez. |
| İkili sütunlar: | veriye bağlı | Aynı deneklerde ölçülmüş 0/1 sütunlar (k\ge2); iki düzeyli sütunlarda 1 kodlanacak düzey ikili sonuçlardaki ortak "olay" kuralıyla seçilir: 0/1 ya da 1/2 sayısal kodda büyük değer; tanınan olumlu etiket (evet, yes, var, present, pozitif …); bunlar yoksa MerQur düzey sırasındaki ikinci düzey ve uyarı (cochrans_q.py:342–344, 443–445). |
Sütun sırası yalnız tablo ve ikili karşılaştırma sırasını belirler. |
| Uzun biçim: denek / koşul / ikili sonuç | Yok | Üçü de doluysa uzun biçim kullanılır; biri eksikse uzun biçim yok sayılır ve ayar bloğuna not düşülür (read_options, 254–266). |
Sonuç 0/1 değilse alfabetik ikinci düzey = 1. |
| Post-hoc: | Yok | İkili McNemar: kesin binom, χ² (süreklilik düzeltmeli) ya da χ² (düzeltmesiz). | Ek tablo; Q'yu değiştirmez. |
| p düzeltmesi: | Bonferroni | Bonferroni, Holm, Benjamini-Hochberg (FDR); yalnız post-hoc seçiliyken etkin. | Düzeltilmiş p ve "*" işareti. |
| p hesabı | Asimptotik χ² | Asimptotik \chi^2_{k-1}; Monte Carlo (B = 10.000); kesin (permütasyon). | Ek p satırı; seçildiğinde anlamlılık kararı bu p ile verilir (638–639). |
| Güven Düzeyi: | %95 | \alpha=1-\text{düzey}. | Karar ve post-hoc "*" eşiği. |
Neden kesin p seçildiğinde karar değişebilir?
significant alanı, yeniden örnekleme p'si varsa onunla, yoksa asimptotik p ile hesaplanır (cochrans_q.py:682–683). Küçük örneklemde asimptotik p sınırda ise (ör. 0,048) kesin p 0,052 çıkabilir ve "KARAR" satırı değişir. Metin her iki p'yi alt alta yazdığı için okur hangisinin kullanıldığını "p (kesin)" satırının varlığından anlar.
Monte Carlo tohumu ve tekrar sayısı
Monte Carlo p, formdaki "Tohum" (varsayılan 42) ve tekrar sayısı B (varsayılan 10000) alanlarıyla hesaplanır (cochrans_q.py:241–244, 285–286). Aynı tohumla sonuç her çalıştırmada aynıdır; farklı tohum Monte Carlo hatası kadar farklı p verir.
37.4 Tıp örneği
Dosya: english/datasets/Tip/32_cochran_q_symptom_time.xlsx (Türkçe kopyası samples/Tum_Analiz_Tip/32_cochran_q_semptom_zaman.xlsx). Aynı verinin uzun biçimi: 32_cochran_q_symptom_time.uzun.xlsx (150 satır: patient_id, time, symptom_present = yes/no).
| Değişken | Rol | Tür | Açıklama |
|---|---|---|---|
time_week_0 |
İkili sütun 1 | 0/1 | Başlangıçta semptom (1 = var) |
time_week_4 |
İkili sütun 2 | 0/1 | 4. haftada semptom |
time_week_12 |
İkili sütun 3 | 0/1 | 12. haftada semptom |
patient_id |
kullanılmaz |
n ve eksik değer: 50 hasta, eksik değer yok. Bir hastada üç ölçüm de 0'dır; doğrudan modda bu hasta n=50 içinde kalır.
Klinik soru: Tedavi süresince semptomun görülme oranı değişiyor mu? Değişiyorsa hangi zaman noktaları birbirinden farklı? (VIDEO_SCRIPT_TR.txt, #32.)
Seçilen ayarlar: Varsayılanlar (asimptotik p, post-hoc yok, %95). Ek çalıştırmalar: ikili McNemar (kesin, χ² düzeltmeli ve düzeltmesiz; Bonferroni, Holm, BH), kesin ve Monte Carlo p, uzun biçim giriş. Küçük örneklem davranışını göstermek için aynı dosyanın ilk 10 hastası ayrıca çalıştırılmıştır (türetilmiş alt örneklem).
Şekil 37.1. Sol: üç zaman noktasında semptomu olan hasta oranı; kesikli çizgi H₀ altındaki ortak oran (ΣC/(nk) = 81/150). Sağ: her zaman çifti için uyumsuz hasta sayıları b ve c ile kesin McNemar p'si.
37.5 Formüller ve hesap adımları
MerQur'un sırası şudur: (1) giriş yoluna göre n\times k ikili matrisi kur, eksik değerli satırları ayıkla, (2) sütun ve satır toplamlarından Q'yu hesapla, payda sıfırsa dur, (3) \chi^2_{k-1}'den p, (4) \eta^2_Q, (5) istenirse kesin ya da Monte Carlo p, (6) istenirse ikili McNemar ve çoklu düzeltme.
37.5.1 İkili matris
x_{ij}\in\{0{,}1\}, i=1,\dots,n denek, j=1,\dots,k koşul olmak üzere
- C_j: j. koşulda "1" yanıtı veren denek sayısı (kodda
col_sums, teknik notta G_j). - R_i: i. deneğin "1" sayısı (kodda
row_sums, teknik notta L_i). - T: tablodaki toplam "1" sayısı (kodda
G_total).
37.5.2 Q istatistiği
- Pay: koşul toplamlarının ortalamaları etrafındaki yayılımı (k\sum C_j^2-T^2=k\sum(C_j-\bar C)^2, \bar C=T/k).
- Payda: \sum_i R_i(k-R_i); her deneğin kendi içindeki 0/1 karışımının ölçüsü.
- Serbestlik derecesi k-1 (
cochrans_q.py:609).
Neden payda satır toplamlarına bağlı?
H_0 altında her deneğin R_i tane "1"i, k koşula rastgele (eşit olasılıkla) dağılmış sayılır; R_i sabit tutulur. Bu koşullu modelde x_{ij}'nin varyansı \frac{R_i}{k}\left(1-\frac{R_i}{k}\right)'dir. Payda, bu varyansların toplamının k^2/(k-1) katıdır; Q, koşul toplamlarının gözlenen sapmasını bu koşullu varyansla ölçekler (Cochran 1950). Tümü 0 ya da tümü 1 olan bir denek (R_i=0 ya da R_i=k) koşullar hakkında bilgi taşımaz: paydaya katkısı R_i(k-R_i)=0'dır ve paydaki katkısı da T^2 ile sadeleşir. Bu yüzden MR modunda tümü 0 satırları atmak Q'yu değiştirmez.
Koddaki tercih: eski k çarpanı hatası
Bu biçim (cochrans_q.py:614–619) R DescTools::CochranQTest ile aynıdır. Payda k\sum R_i-\sum R_i^2 olduğundan payda ayrıca bir k çarpanı bulunmaz; o çarpan Q'yu k katı büyütürdü.
Friedman özdeşliği. İkili veride her satırın sıraları bağ düzeltmeli Friedman istatistiğine konursa sonuç Q'ya eşittir. Bağımsız hesapta scipy friedmanchisquare (yalnız tümü 0 ya da tümü 1 olmayan satırlarla) bu veride Q=44{,}181818 vermiştir.
Tanımsız Q. Payda \sum_i R_i(k-R_i) olduğundan yalnız her satır tümü 0 ya da tümü 1 iken sıfır olur. Bu durumda MerQur Q ve p basmaz; uyarı "kullanılan her vaka ya hiçbir seçeneği ya da bütün seçenekleri işaretlemiş" der (cq_warn_undefined).
Tanımsızlık koşulu "aynı sayıda seçenek" değildir
Tanımsızlığı "bütün vakalar aynı sayıda seçenek işaretlemiş" diye düşünmek yanlıştır: örneğin k=3'te her denek tam bir "1" işaretlemişse (R_i=1) payda 2n>0'dır ve Q tanımlıdır.
37.5.3 Asimptotik p ve etki büyüklüğü
- p kodda sağ kuyruk fonksiyonuyla,
chi2_dist.sf(Q, df)hesaplanır (cochrans_q.py:633). - \eta^2_Q: Serlin, Carr ve Marascuilo (1982) ölçüsü; 0 ile 1 arasındadır. n, kullanılan vaka sayısıdır (MR modunda atılan tümü 0 satırlar hariç; metin tabanı ayrıca yazar,
cochrans_q.py:747–750).
Koddaki tercih: 1 − F yerine sağ kuyruk
1-F(Q) biçimi çok küçük p'de çift duyarlıklı sayının çözünürlüğüne takılır: p<\approx10^{-16} olduğunda sonuç 0 olur ve son basamaklar güvenilmez olur. Tıp verisinde 1-F=2{,}5470648\times10^{-10}, doğrudan sağ kuyruk (chi2.sf) 2{,}5470653\times10^{-10}'dur (göreli fark 2\times10^{-7}). Bu yüzden MerQur sağ kuyruğu doğrudan hesaplar; R pchisq(Q, df, lower.tail = FALSE) de böyle yapar.
η²_Q için yaygın bir sözel ölçek yoktur; Cohen'in \eta^2 eşikleri (0,01 / 0,06 / 0,14) birebir taşınamaz. MerQur etiket vermez, yalnız değeri yazar.
37.5.4 Kesin ve Monte Carlo p
H_0 altında her deneğin R_i tane "1"i, \binom{k}{R_i} yerleşimden birine eşit olasılıkla düşer; satır toplamları ve T sabit kalır. T sabit olduğundan Q, S=\sum_j C_j^2 ile tekdüze artar; dolayısıyla
- \mathbf C=(C_1,\dots,C_k): permütasyon altında sütun toplamı vektörü.
- P(\mathbf C=\mathbf c): satır satır evrişimle bulunur. MerQur bunu sözlük tabanlı dinamik programlamayla yapar (
_resampled_p,cochrans_q.py:328–372): her satır için her olası yerleşim, mevcut durumların sütun toplamına eklenir, olasılık 1/\binom{k}{R_i} ile çarpılır. - Karşılaştırmada 10^{-9} toleransı kullanılır (
333): kayan nokta hatasıyla eşit S değerleri dışarıda kalmasın diye.
Monte Carlo: her yinelemede matrisin her satırı kendi içinde karıştırılır (numpy.random.default_rng(42).permuted(X, axis=1)), S\ge S_{\text{göz}} sayısı b ile
Neden (b + 1)/(B + 1)?
Gözlenen veri de H_0 altındaki permütasyonlardan biridir; onu paya ve paydaya eklemek p'nin hiçbir zaman 0 çıkmamasını ve testin geçerli (boyutu \le\alpha) olmasını sağlar (Phipson ve Smyth 2010). Sonuç olarak en küçük ulaşılabilir MC p'si 1/10001\approx0{,}0001'dir.
37.5.5 İkili McNemar post-hoc ve çoklu düzeltme
Her (j,l) koşul çifti için b=\#\{x_{ij}=1,\ x_{il}=0\}, c=\#\{x_{ij}=0,\ x_{il}=1\} (pairwise_mcnemar, cochrans_q.py:111–154):
- Yalnız uyumsuz denekler (b+c) bilgi taşır (bkz. Bölüm 28, McNemar).
- b+c=0 ise p=1 (
141–142); |b-c|<1 ise Yates payı 0'a çekilir. - Düzeltme statsmodels
multipletestsile: Bonferroni \min(1,mp); Holm adım adım; BH sıralı p_{(i)}m/i'nin kümülatif en küçüğü. m=k(k-1)/2. - "*" işareti düzeltilmiş p<\alpha demektir.
Koddaki tercih
Post-hoc, R RVAideMemoire::cochran.qtest gibi ikili McNemar'a dayanır; Dunn tipi sıra karşılaştırması ya da Marascuilo–McSweeney işaret testi uygulanmaz. Varsayılan kesin binomdur (R binom.test(b, b + c)), yani küçük b+c'de de geçerlidir.
37.6 Elle hesap: Tıp verisinde sayısal yürüyüş
Ara değerler dogrulama/cochrans_q/elle_hesap.py ile, MerQur kodu çağrılmadan hesaplanmıştır. Kesin p, Fraction (kesirli tam aritmetik) ile ayrı bir dağılım evrişimi olarak yazılmıştır.
Adım 1 — Sütun toplamları. C=(45,\ 27,\ 9); oranlar 0,90; 0,54; 0,18. T=81, \sum C_j^2=45^2+27^2+9^2=2835.
Adım 2 — Satır toplamlarının dağılımı.
| R_i | 0 | 1 | 2 | 3 |
|---|---|---|---|---|
| Hasta sayısı | 1 | 22 | 22 | 5 |
\sum R_i=81=T, \sum R_i^2=22\cdot1+22\cdot4+5\cdot9=155. Bilgi taşıyan (karışık) hasta sayısı 22+22=44'tür.
Adım 3 — Q.
Adım 4 — p ve etki büyüklüğü. p=P(\chi^2_2\ge44{,}181818)=e^{-Q/2}=2{,}547065\times10^{-10} (sd 2'de sağ kuyruk kapalı biçimlidir). \eta^2_Q=44{,}181818/(50\cdot2)=0{,}441818.
Adım 5 — Kesin p. Sütun toplamı dağılımında 1519 farklı (C_1,C_2,C_3) durumu oluşur; S\ge2835 olasılığı p_{\text{kesin}}=6{,}834761\times10^{-12}'dir. Monte Carlo'da 10000 karıştırmanın hiçbiri S_{\text{göz}}'e ulaşmaz: p_{\text{MC}}=1/10001=0{,}000100. Asimptotik p burada kesin p'den yaklaşık 37 kat büyüktür; ikisi de aynı kararı verir.
Adım 6 — İkili McNemar (kesin binom).
| Çift | b | c | p_{\text{kesin}} | Bonferroni | Holm | BH | X^2_{\text{Yates}} | X^2 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Hafta 0 – 4 | 22 | 4 | 0,000534 | 0,001601 | 0,001067 | 0,000534 | 11,115 | 12,462 |
| Hafta 0 – 12 | 36 | 0 | 2{,}91\times10^{-11} | 8{,}73\times10^{-11} | 8{,}73\times10^{-11} | 8{,}73\times10^{-11} | 34,028 | 36,000 |
| Hafta 4 – 12 | 22 | 4 | 0,000534 | 0,001601 | 0,001067 | 0,000534 | 11,115 | 12,462 |
Hafta 0–12'de c=0: başlangıçta semptomsuz olup 12. haftada semptomlu olan hiç hasta yoktur; kesin p 2\cdot0{,}5^{36}'dır.
Adım 7 — Küçük örneklem (ilk 10 hasta). C=(9{,}5{,}2), T=16, \sum C^2=110, \sum R=16, \sum R^2=30:
n=10<4k=12 olduğundan MerQur küçük örneklem uyarısı yazar. Kesin dağılım 75 durumdan oluşur. MC p'si (176 aşım) kesin p'den \approx1{,}8\times10^{-3} sapar; bu, B=10000'de beklenen MC standart hatası \sqrt{p(1-p)/B}\approx1{,}25\times10^{-3} ile uyumludur. Holm düzeltmeli ikili McNemar'da yalnız Hafta 0–12 çifti anlamlıdır (b=7, c=0, p=0{,}015625, Holm 0{,}046875).
37.6.1 Doğrulama: MerQur, Python ve R
MerQur değerleri execute() sonuç nesnesinden, modüldeki round ve p_yuvarla adları bellekte etkisizleştirilerek alınmıştır (dogrulama/cochrans_q/merqur_calistir.py). R 4.5.3: DescTools::CochranQTest (geniş ve uzun biçim), RVAideMemoire::cochran.qtest, coin::symmetry_test(teststat = "quadratic"), binom.test, mcnemar.test, p.adjust; kesin p için R'de ayrıca yazılmış permütasyon evrişimi. Monte Carlo p'sinin R karşılığı yoktur (RNG farklı); Python'da aynı algoritma aynı tohumla yeniden yazılmış ve birebir aynı sonuç alınmıştır. Ölçüt: en büyük fark \le10^{-6} (küçük değerlerde göreli).
| Büyüklük | MerQur | Python (bağımsız) | R 4.5.3 | En büyük fark | Durum |
|---|---|---|---|---|---|
| Tüm veri (n = 50): Q | 44,181818 | 44,181818 | 44,181818 | 2,1e−14 | ✓ |
| Tüm veri (n = 50): asimptotik p | 2,5471·10−10 | 2,5471·10−10 | 2,5471·10−10 | 5,2e−25 | ✓ |
| Tüm veri (n = 50): \eta^2_Q | 0,441818 | 0,441818 | 0,441818 | 2,2e−16 | ✓ |
| Tüm veri (n = 50): kesin p | 6,8348·10−12 | 6,8348·10−12 | 6,8348·10−12 | 1,5e−26 | ✓ |
| Tüm veri (n = 50): MC p (tohum 42, B = 10000) | 9,9990·10−5 | 9,9990·10−5 | — | 0,0e+00 | ✓ (aynı tohum) |
| İlk 10 hasta: Q | 8,222222 | 8,222222 | 8,222222 | 1,8e−15 | ✓ |
| İlk 10 hasta: asimptotik p | 0,016390 | 0,016390 | 0,016390 | 3,5e−18 | ✓ |
| İlk 10 hasta: \eta^2_Q | 0,411111 | 0,411111 | 0,411111 | 1,1e−16 | ✓ |
| İlk 10 hasta: kesin p | 0,015851 | 0,015851 | 0,015851 | 4,9e−17 | ✓ |
| İlk 10 hasta: MC p (tohum 42, B = 10000) | 0,017698 | 0,017698 | — | 0,0e+00 | ✓ (aynı tohum) |
| Uzun biçim: Q | 44,181818 | 44,181818 | 44,181818 | 2,1e−14 | ✓ |
| Uzun biçim: p | 2,5471·10−10 | 2,5471·10−10 | 2,5471·10−10 | 5,2e−25 | ✓ |
| RVAideMemoire / coin Q (tüm veri) | 44,181818 | 44,181818 | 44,181818 | 2,1e−14 | ✓ |
| Tüm h0–h4: kesin p | 0,000534 | 0,000534 | 0,000534 | 4,3e−19 | ✓ |
| Tüm h0–h4: Bonferroni | 0,001601 | 0,001601 | 0,001601 | 4,6e−18 | ✓ |
| Tüm h0–h4: Holm | 0,001067 | 0,001067 | 0,001067 | 3,0e−18 | ✓ |
| Tüm h0–h4: BH | 0,000534 | 0,000534 | 0,000534 | 4,3e−19 | ✓ |
| Tüm h0–h4: Yates X^2 | 11,115385 | 11,115385 | 11,115385 | 1,4e−14 | ✓ |
| Tüm h0–h4: Yates p (Bonferroni) | 0,002568 | 0,002568 | 0,002568 | 1,7e−18 | ✓ |
| Tüm h0–h4: düzeltmesiz X^2 | 12,461538 | 12,461538 | 12,461538 | 3,9e−14 | ✓ |
| Tüm h0–h4: düzeltmesiz p (Bonferroni) | 0,001246 | 0,001246 | 0,001246 | 2,0e−18 | ✓ |
| Tüm h0–h12: kesin p | 2,9104·10−11 | 2,9104·10−11 | 2,9104·10−11 | 3,2e−27 | ✓ |
| Tüm h0–h12: Bonferroni | 8,7311·10−11 | 8,7311·10−11 | 8,7311·10−11 | 1,3e−26 | ✓ |
| Tüm h0–h12: Holm | 8,7311·10−11 | 8,7311·10−11 | 8,7311·10−11 | 1,3e−26 | ✓ |
| Tüm h0–h12: BH | 8,7311·10−11 | 8,7311·10−11 | 8,7311·10−11 | 1,3e−26 | ✓ |
| Tüm h0–h12: Yates X^2 | 34,027778 | 34,027778 | 34,027778 | 2,1e−14 | ✓ |
| Tüm h0–h12: Yates p (Bonferroni) | 1,6299·10−8 | 1,6299·10−8 | 1,6299·10−8 | 0,0e+00 | ✓ |
| Tüm h0–h12: düzeltmesiz X^2 | 36 | 36 | 36 | 0,0e+00 | ✓ |
| Tüm h0–h12: düzeltmesiz p (Bonferroni) | 5,9195·10−9 | 5,9195·10−9 | 5,9195·10−9 | 9,9e−24 | ✓ |
| Tüm h4–h12: kesin p | 0,000534 | 0,000534 | 0,000534 | 4,3e−19 | ✓ |
| Tüm h4–h12: Bonferroni | 0,001601 | 0,001601 | 0,001601 | 4,6e−18 | ✓ |
| Tüm h4–h12: Holm | 0,001067 | 0,001067 | 0,001067 | 3,0e−18 | ✓ |
| Tüm h4–h12: BH | 0,000534 | 0,000534 | 0,000534 | 4,3e−19 | ✓ |
| Tüm h4–h12: Yates X^2 | 11,115385 | 11,115385 | 11,115385 | 1,4e−14 | ✓ |
| Tüm h4–h12: Yates p (Bonferroni) | 0,002568 | 0,002568 | 0,002568 | 1,7e−18 | ✓ |
| Tüm h4–h12: düzeltmesiz X^2 | 12,461538 | 12,461538 | 12,461538 | 3,9e−14 | ✓ |
| Tüm h4–h12: düzeltmesiz p (Bonferroni) | 0,001246 | 0,001246 | 0,001246 | 2,0e−18 | ✓ |
| İlk 10 h0–h4: kesin p | 0,218750 | 0,218750 | 0,218750 | 0,0e+00 | ✓ |
| İlk 10 h0–h4: Holm | 0,437500 | 0,437500 | 0,437500 | 0,0e+00 | ✓ |
| İlk 10 h0–h12: kesin p | 0,015625 | 0,015625 | 0,015625 | 0,0e+00 | ✓ |
| İlk 10 h0–h12: Holm | 0,046875 | 0,046875 | 0,046875 | 0,0e+00 | ✓ |
| İlk 10 h4–h12: kesin p | 0,375000 | 0,375000 | 0,375000 | 0,0e+00 | ✓ |
| İlk 10 h4–h12: Holm | 0,437500 | 0,437500 | 0,437500 | 0,0e+00 | ✓ |
Sonuç: 43 büyüklüğün tamamı ölçütü karşılar. Uzun biçim giriş, geniş biçimle aynı matrisi üretir; 1 kodlanan düzey aynı olay kuralıyla seçilir ve metin satırında yazılır ("sonuç = symptom_present (1 = yes)").
37.7 Çıktıyı okuma
MerQur'un sonuç metni (varsayılan ayarlar, kısaltılmış):
══ COCHRAN'S Q TESTİ ══
Kaynak sütun : Doğrudan ikili sütunlar
Seçenek sayısı (k) : 3
Toplam vaka : 50
Kullanılan vaka : 50
── İSTATİSTİK ──
Cochran's Q = 44.1818
df = 2
p = 2.55e-10
η²_Q = 0.4418 (etki büyüklüğü, Q / (n(k−1)))
η²_Q tabanı: n = 50 kullanılan vaka
⚡ KARAR: H₀ reddedildi (p < 0.05)
── SEÇENEK FREKANSLARI ──
time_week_0 45 %90.0
time_week_4 27 %54.0
time_week_12 9 %18.0
Holm düzeltmeli ikili McNemar seçildiğinde eklenen tablo:
── Post-hoc: İkili McNemar (kesin binom), Holm düzeltmesi (α = 0.05) ──
Çift b c χ² p p_adj
time_week_0 vs time_week_4 22 4 — 0.0005 0.0011 *
time_week_0 vs time_week_12 36 0 — <0.0001 <0.0001 *
time_week_4 vs time_week_12 22 4 — 0.0005 0.0011 *
| Satır | Ne yazar | Nasıl yorumlanır |
|---|---|---|
| Toplam / Kullanılan vaka | Silmeden önce ve sonra n; atılan varsa parantezde sayısı | MR modunda tümü 0 satırlar "atlanan" olarak görünür. |
Cochran's Q, df, p |
Q (4 ondalık), k-1, p (6 ondalık; 10^{-6}'dan küçükse üç anlamlı basamaklı bilimsel gösterim) | p hiçbir zaman sıfır yazılmaz; künye "<0.0001" yazar. |
p (kesin) / p (Monte Carlo, B = …) |
Yalnız seçildiğinde | Karar bu satıra göre verilir. |
η²_Q |
Q/(n(k-1)) ve tabanı | 0,44: koşullar arası fark, bilgi taşıyan varyansın yaklaşık %44'ü düzeyinde. |
| SEÇENEK FREKANSLARI | Koşul başına "1" sayısı ve yüzdesi, çoktan aza sıralı | Sıra verideki sütun sırası değildir. |
| En sık / En az / Fark | Yalnız anlamlı sonuçta | Betimseldir; hangi çiftlerin farklı olduğunu söylemez. |
| Post-hoc tablosu | b, c, χ² (kesinde "—"), ham ve düzeltilmiş p | "*" düzeltilmiş p<\alpha. |
| UYARILAR | Küçük n (n<4k), liste bazında silme, atlanan vakalar, çok küçük Q, tanımsız Q | Koşullar cochrans_q.py:624–644. |
APA satırı yok; grafik çizgisi ortak orandır
Cochran Q çıktısı APA satırı üretmez; rapor cümlesi elle kurulur. Grafikteki kesikli çizgi 1/k eşit dağılım beklentisi değil, H₀ altındaki ortak orandır (\sum R/(nk); plot_chart, 809–833). Tıp örneğinde koşul yüzdeleri %90, %54, %18 ve Q=44{,}18'dir.
APA biçiminde rapor cümlesi (Türkçe ondalıkla):
Elli hastada semptom görülme oranı başlangıçta %90, 4. haftada %54 ve 12. haftada %18 idi; oranlar zaman noktaları arasında anlamlı biçimde farklıydı, Cochran Q(2) = 44{,}18, p < 0{,}001, \eta^2_Q = 0{,}44. Holm düzeltmeli kesin McNemar karşılaştırmalarında üç zaman çiftinin tamamı birbirinden farklıydı (Hafta 0–4 ve 4–12: b = 22, c = 4, düzeltilmiş p = 0{,}001; Hafta 0–12: b = 36, c = 0, düzeltilmiş p < 0{,}001).
37.8 Uzman soruları
S1. Q neden yalnız karışık satırlara bağlı? Tümü 0 olan hastayı atarsam sonuç değişir mi?
Q değişmez. Tümü 0 ya da tümü 1 satır paydaya R_i(k-R_i)=0 katar; payda k\sum C_j^2-T^2 ifadesi de bu satırlar çıkarılınca aynı kalır (her C_j'ye aynı miktar ekler, sapmaları değiştirmez). Değişen yalnız n, koşul yüzdeleri ve \eta^2_Q'dur. MerQur doğrudan modda bu satırları tutar, MR modunda atar; \eta^2_Q tabanını bu yüzden ayrıca yazar.
S2. Asimptotik p mi, kesin p mi raporlanmalı?
Bilgi taşıyan (karışık) denek sayısı küçükse kesin p. Tate ve Brown (1970) yaklaşımın yeterliliğini toplam n\cdot k ve karışık denek sayısıyla ilişkilendirir; MerQur'un n<4k uyarısı daha kabadır ve tümü 0/1 satırları da sayar. Kesin p, satır toplamlarına koşullu permütasyon dağılımıdır (Patil 1975). İlk 10 hastada p_{\chi^2}=0{,}0164, p_{\text{kesin}}=0{,}0159: fark küçüktür ama yön önceden bilinemez.
S3. k = 2'de Q McNemar'la aynı mı?
Evet, düzeltmesiz McNemar X^2=(b-c)^2/(b+c) ile cebirsel olarak aynıdır. MerQur k=2'yi kabul eder (k\ge2). Ancak McNemar modülü kesin p, mid-p ve oran farkı GA'sı da verdiği için iki koşulda o tercih edilmelidir. Yates düzeltmeli McNemar Q'ya eşit değildir.
S4. Post-hoc neden kesin binom? Dunn tipi ikili karşılaştırma farklı sonuç veriyor.
Dunn tipi yaklaşım ikili karşılaştırmayı tüm koşullardan havuzlanan varyansla, koşul ortalamaları farkına dayalı bir z testiyle (Dunn tipi) yapar; R RVAideMemoire::cochran.qtest ve MerQur ise her çift için ayrı McNemar uygular. İkincisi yalnız o iki koşulun verisini kullanır ve k'den bağımsızdır; Dunn tipi test tüm koşulların varyansını havuzlar. Sonuçlar bu yüzden farklı olabilir; ikisi de geçerlidir ama raporda yöntem açıkça yazılmalıdır.
S5. Kesin dağılım nasıl bu kadar hızlı? 50 hastada 3⁴⁴ yerleşim var.
Tüm yerleşimler sayılmaz. Q yalnız sütun toplamı vektörüne bağlı olduğundan dağılım, satır satır (C_1,\dots,C_k) üzerinde evrişimle yürütülür; durum sayısı en çok \prod_j(n+1)'dir. Bu veride yalnız 1519 durum oluşur. Durum sayısı 2\times10^6'yı aşarsa (büyük k ve n) MerQur Monte Carlo'ya düşer ve uyarı yazar (cochrans_q.py:361, 654–657).
S6. Monte Carlo p = 0,0001 çıktı. Bu gerçek p mi?
Hayır, alt sınırdır: 1/(B+1). Hiçbir karıştırma gözlenen değere ulaşmamıştır. Gerçek p bundan çok küçük olabilir (bu veride kesin p 6{,}8\times10^{-12}). Çok küçük p'ler için kesin yöntem ya da asimptotik p raporlanmalıdır.
S7. η²_Q nedir ve nasıl yorumlanır?
\eta^2_Q=Q/(n(k-1)), Serlin, Carr ve Marascuilo'nun (1982) Friedman ve Cochran testleri için önerdiği "açıklanan varyans oranı" benzeri ölçüdür; Kendall W'nin ikili karşılığına yakındır. 0 ile 1 arasındadır, ama n'e karışık olmayan satırlar da girdiği için tümü 0/1 satırların çok olduğu veride küçülür. Karşılaştırma yaparken aynı taban kullanılmalıdır.
S8. Çok küçük p neden bilimsel gösterimle yazılıyor?
Metin p'yi 6 ondalıkla yazar; 10^{-6}'dan küçük değer "0.000000" görünmesin diye üç anlamlı basamakla verilir (Tıp örneğinde 2.55e-10). p sağ kuyruk fonksiyonuyla hesaplandığı için çok küçük değerlerde de sıfıra düşmez (37.5.3). APA raporunda "p<0{,}001" yazılmalıdır.
37.9 Sık hatalar ve tuzaklar
- Bağımsız grupların oranlarını Q ile karşılaştırmak. Q aynı deneklerde tekrarlı ölçüm ister. Farklı hasta gruplarında ki-kare kullanılır.
- Koşul yüzdelerini toplamı %100 olan paylar sanmak. Her yüzde, o koşulda "1" diyen deneklerin oranıdır; satırlar birden çok "1" içerebilir. Grafikteki kesikli çizgi de 1/k değil ortak orandır.
- Q anlamlı diye her çifti farklı saymak. Hangi çiftlerin farklı olduğu düzeltilmiş ikili McNemar ile belirlenir; Q yalnız genel farkı söyler.
- Metin sütunda 1 kodlanan düzeyi gözden kaçırmak. "Hayır/Evet", "yes/no", "var/yok" gibi tanınan etiketlerde 1 = olumlu düzeydir. Tanınmayan etiketlerde (ör. "A/B") 1, düzey sırasındaki ikinci düzeydir ve uyarı yazılır; bu durumda düzey sırasını Veri sekmesinde tanımlayın. Metin satırı hangi düzeyin 1 kodlandığını yazar, okunmalıdır.
- MR ve doğrudan modda farklı n görmek. Q aynıdır; n, yüzdeler ve \eta^2_Q tümü 0 satırların atılıp atılmadığına bağlıdır.
- Monte Carlo p'yi küçük p için kullanmak. Alt sınır \approx0{,}0001'dir.
- Uzun biçimde mükerrer kayıt. Aynı hasta–zaman çifti iki kez varsa MerQur hata verir; veriyi önce tekilleştirin.
- Kayıp ölçümü 0 saymak. MerQur eksik hücreli satırı siler; eksik değeri elle 0'a çevirmek oranları yapay olarak düşürür.
37.10 Kaynaklar
- Benjamini, Y., & Hochberg, Y. (1995). Controlling the false discovery rate: A practical and powerful approach to multiple testing. Journal of the Royal Statistical Society: Series B (Methodological), 57(1), 289–300. https://doi.org/10.1111/j.2517-6161.1995.tb02031.x
- Cochran, W. G. (1950). The comparison of percentages in matched samples. Biometrika, 37(3–4), 256–266. https://doi.org/10.1093/biomet/37.3-4.256
- Holm, S. (1979). A simple sequentially rejective multiple test procedure. Scandinavian Journal of Statistics, 6(2), 65–70.
- McNemar, Q. (1947). Note on the sampling error of the difference between correlated proportions or percentages. Psychometrika, 12(2), 153–157. https://doi.org/10.1007/BF02295996
- Patil, K. M. (1975). Cochran's Q test: Exact distribution. Journal of the American Statistical Association, 70(349), 186–189. https://doi.org/10.1080/01621459.1975.10480285
- Phipson, B., & Smyth, G. K. (2010). Permutation p-values should never be zero: Calculating exact p-values when permutations are randomly drawn. Statistical Applications in Genetics and Molecular Biology, 9(1), Article 39. https://doi.org/10.2202/1544-6115.1585
- Serlin, R. C., Carr, J., & Marascuilo, L. A. (1982). A measure of association for selected nonparametric procedures. Psychological Bulletin, 92(3), 786–790. https://doi.org/10.1037/0033-2909.92.3.786
- Tate, M. W., & Brown, S. M. (1970). Note on the Cochran Q test. Journal of the American Statistical Association, 65(329), 155–160. https://doi.org/10.1080/01621459.1970.10481069