MerQuR+Başvuru Kitabı

163. Oranlarda Eğilim (Cochran–Armitage)

Analiz kimliği: trend_orani · Menü adı: Oranlarda Eğilim (Cochran-Armitage) · Panel: gui/panels/analyses/trend_orani_panel.py (read_options 74–87, execute 94–104) · Motor: stats/trend_orani.py, trend_orani (satır 70–162), _z_stat (satır 60–67)

163.1 Ne işe yarar

Sıralı bir etken (doz, evre, yaş grubu, eğitim düzeyi) ile ikili bir sonuç arasında doğrusal eğilim olup olmadığını sınar. Genel ki-kare testi düzeylerin sırasını kullanmaz; eğilim testi sıralı yapıya duyarlı olduğu için aynı veride daha güçlüdür.

Ne zaman kullanılır? Doz–yanıt ilişkisi, evre ile sağkalım olasılığı, yaş grubuyla hastalık sıklığı gibi sıralı kategorik etken ve ikili sonuç varsa.

Ne zaman kullanılmaz? Düzeyler sıralı değilse (kan grubu, merkez); eğilim doğrusal değil de U biçimliyse (test anlamsız çıkabilir, genel ki-kare ve grafik gerekir); gözlemler bağımsız değilse.

Sık karıştırılan analizler. "Ki-kare Bağımsızlık" sırayı yok sayar. "Jonckheere–Terpstra" sürekli sonuç içindir; bu analiz ikili sonuç içindir.

163.2 Varsayımlar ve veri türü

Varsayım Ne demek MerQur'da nasıl denetlenir
Anlamlı sıra Düzeylerin sırası ve skorları gerçek yapıyı yansıtır. Skorlar çıktıda yazılır; alfabetik sıra sessizce kullanılmaz.
Bağımsızlık Gözlemler bağımsızdır. Denetlenmez.
Yeterli sıklık Hücrelerde yeterli gözlem ve olay vardır. n<5 ya da olay 0 ise uyarı; kesin (permütasyon) p önerilir.

163.3 Parametreler

Arayüz adı Varsayılan Ne yapar Sonucu nasıl değiştirir
Sıralı etken boş En az 3 düzeyli sütun. Düzey sırası doğal sıradır (sayısal ya da alfabetik).
Skorlar eşit aralıklı sıra Sıra (1, 2, 3, ...), düzeyin sayısal değeri ya da elle. Eşit olmayan aralıklı dozlarda (0, 5, 20) skorlar Z'yi değiştirir.
Olay düzeyi otomatik Sonuçta olay sayılan düzey; boşsa 0/1'de 1, metin düzeylerde bilinen olumsuz etiketin (Hayır, Yok, No) karşıtı, aksi hâlde sıralamada ikinci düzey. Seçilen düzey değişirse eğilimin yönü ve OR tersine döner; Z^2 ve p aynı kalır.
Sıklık sütunu yok Özet tablo girdisi için satır ağırlığı. Kişi satırlarıyla aynı sonucu verir.
Kesin p kapalı Sonuç etiketlerini rastgele dağıtarak permütasyon p. Küçük hücrelerde asimptotik p yerine önerilir; B arttıkça kararlı olur.

163.4 Veri örneği

Doz–yanıt örneği olarak 4 doz düzeyinde 100'er hastadan oluşan bir veri kullanılır (tests/data/klinik/doz_yanit.csv); olay oranları %10, %18, %30 ve %45'tir. Soru: doz arttıkça yanıt oranı doğrusal olarak artıyor mu?

163.5 Formüller ve hesap adımları

N toplam gözlem, n_i düzey i'deki gözlem, x_i olay, s_i skor, \hat p=\sum x_i/N için

Z=\frac{\sum_i s_i\,(x_i-n_i\hat p)}{\sqrt{\hat p(1-\hat p)\Big[\sum_i n_is_i^2-\big(\sum_i n_is_i\big)^2/N\Big]}}

Z^2, N paydalı birleşik varyansla doğrusal regresyon eğilim ki-karesidir (Cochran, 1954; Armitage, 1955). Skor başına OR, \operatorname{logit}(p)=\beta_0+\beta_1 s modelinin e^{\beta_1} değeridir. Kesin p: sonuç etiketleri rastgele karıştırılıp |T-E(T)| gözlenenden büyük ya da eşit olan oranı, p=(\text{sayım}+1)/(B+1).

163.6 Doğrulama: MerQur ve R (doz–yanıt verisi)

Ölçüt MerQur Başvuru Yöntem
eğilim ki-kare 35,79876434 35,79876434 prop.trend.test
eğilim p 2,187866e-09 2,187866e-09 prop.trend.test
Z 5,983207 5,983207 DescTools::CochranArmitageTest
skor başına OR 1,941491 1,941491 glm(binomial)
OR %95 GA 1,548042 ile 2,434940 1,548042 ile 2,434940 Wald

163.7 Çıktıyı okuma

Aşağıdaki çıktı, bu bölümdeki örnek veriyle MerQur'un ürettiği sonuç metnidir.

ORANLARDA DOĞRUSAL EĞİLİM (COCHRAN-ARMITAGE)
────────────────────────────────────────────────────────────────
400 gözlem, 4 düzeyli etken 'doz', sonuç 'y' (olay: 1, referans: 0); genel olay oranı %25,8.
Skorlar: eşit aralıklı sıra (1, 2, 3, ...).

Düzeylere göre olay oranları
------------------------------------------------------------
Düzey  Skor    n  Olay  Oran (%)  GA alt (%95)  GA üst (%95)
------------------------------------------------------------
0      1,00  100    10      10,0           5,5          17,4
1      2,00  100    18      18,0          11,7          26,7
2      3,00  100    30      30,0          21,9          39,6
3      4,00  100    45      45,0          35,6          54,8
------------------------------------------------------------
Aralıklar Wilson yöntemiyle hesaplanmıştır.

Eğilim testi
Eğilim istatistiği Z = 5,9832
Eğilim ki-kare (sd = 1) = 35,7988, p < 0,0001
İki yönlü p < 0,0001
Tek yönlü p < 0,0001 (eğilim yönü: artan)
Kesin (permütasyon) iki yönlü p = 0,0005 (B = 2000)
Skor başına eğilim odds oranı = 1,941 (%95 GA 1,548 ile 2,435)
Z = Σ sᵢ (xᵢ − nᵢ p̂) / sqrt(p̂ (1 − p̂) [Σ nᵢ sᵢ² − (Σ nᵢ sᵢ)² / N]); Z² eğilim ki-karesidir (Cochran 1954; Armitage 1955).

── APA 7 ÖZET ──
Cochran-Armitage eğilim testi, olay oranı ile etken düzeyleri arasında doğrusal eğilim (artan) göstermiştir, Z = 5,98, p < 0,0001 (n = 400).

Raporlama örneği (APA):

Cochran-Armitage eğilim testi, olay oranı ile etken düzeyleri arasında doğrusal eğilim (artan) göstermiştir, Z = 5,98, p < 0,0001 (n = 400).

163.8 Uzman soruları

S1. Skorları değiştirmek sonucu neden etkiler?

Eğilim testi doğrusal bir uyumu sınar; düzeyler eşit aralıklı değilse (ör. dozlar 0, 1, 10, 100 mg) sıra skorları ile değer skorları farklı doğrusal ilişkiler tanımlar. Skor seçimi önceden, içerik bilgisine göre yapılmalıdır.

S2. Eğilim anlamsız ama ki-kare anlamlı ise?

İlişki var, ancak doğrusal değil (ör. orta düzeyde en yüksek oran). Düzey oranlarının grafiği bakılmalı ve genel ki-kare raporlanmalıdır.

S3. Kesin p ne zaman gerekir?

Herhangi bir düzeyde n<5 ya da olay sayısı 0 ya da n-olay sayısı 0 olduğunda; asimptotik normal yaklaşım bu durumda iyi değildir.

163.9 Kaynaklar

  • Cochran, W. G. (1954). Some methods for strengthening the common \chi^2 tests. Biometrics, 10, 417–451.
  • Armitage, P. (1955). Tests for linear trends in proportions and frequencies. Biometrics, 11, 375–386.
  • Agresti, A. (2013). Categorical Data Analysis (3. baskı). Wiley.