MerQuR+Başvuru Kitabı

36. MR × MR Çapraz Tablo

Analiz kimliği: mr_mr_crosstab · Menü adı: MR × MR Çapraz Tablo · Panel ve motor: gui/panels/analyses/mr_mr_crosstab.py (form 98–153, read_options 156–160, cell_measures 163–180, _detect_binary_for_cols 185–198, _selected_options_for_row 201–224, execute 229–422, metin 438–561) · Ortak: mr_crosstab.adjust_pvalues (mr_crosstab.py:94–99)

36.1 Ne işe yarar

MR × MR Çapraz Tablo, iki ayrı çok seçimli sorunun seçeneklerinin birlikte seçilme sıklığını gösterir ve her seçenek çifti için ayrı bir bağımsızlık testi yapar. Cevapladığı soru şudur: "Birinci sorunun i. seçeneğini seçenler, ikinci sorunun j. seçeneğini daha sık (ya da daha seyrek) seçiyor mu?" Tıp örneğinde: statin kullananlarda bulantı bildirimi daha sık mı?

Satır setinde I, sütun setinde J seçenek varsa I\times J hücrenin her biri için bir 2\times2 tablo kurulur:

j seçildi j seçilmedi Toplam
i seçildi a b r_1
i seçilmedi c d r_2
Toplam c_1 c_2 n
H_0^{(ij)}:\ P(Y_j=1\mid X_i=1)=P(Y_j=1\mid X_i=0)\qquad H_1^{(ij)}:\ \text{eşit değil}
  • X_i, Y_j: vakanın satır setinde i., sütun setinde j. seçeneği seçme göstergeleri (0/1).
  • a: iki seçeneği birlikte seçen vaka sayısı; matristeki hücre değeri budur.
  • n: veri setindeki bütün satırlar; iki sette de hiçbir şey seçmemiş vaka d hücresine düşer.
  • Genel hipotez (eşzamanlı çift marjinal bağımsızlık, SPMI): bütün (i,j) için H_0^{(ij)} doğru.

Ne zaman kullanılır? İki çok seçimli soru birlikte incelenecekse: kullanılan ilaçlar × bildirilen yan etkiler, başvuru nedenleri × konulan tanılar, bilgi kaynakları × alınan önlemler.

Ne zaman kullanılmaz?

  • Bir değişken tek seçimliyse: MR × Kategorik Çapraz Tablo (Bölüm 35).
  • İki değişken de tek seçimliyse: Ki-Kare Bağımsızlık (Bölüm 25) ya da Çapraz Tablo (Bölüm 33).
  • Aynı setin seçenekleri arasında birlikte görülme soruluyorsa (hipertansiyon ile diyabet birlikte mi?): aynı set iki kez seçilemez (mr_mr_crosstab.py:257–258); seçenek sütunlarını ikili değişken olarak Çapraz Tablo'ya (Bölüm 33) verin.
  • Yan etki sıklığının ilaç sayısıyla ya da başka değişkenlerle birlikte modellenmesi gerekiyorsa: her yan etki için Lojistik Regresyon (Bölüm 46).

Sık karıştırılan analizler. İki MR setinin I\times J sayım tablosuna tek bir Pearson \chi^2 uygulamak geçersizdir; bir kişi birden çok hücreye girer (Bilder ve Loughin, 2004; Agresti ve Liu, 2001). MerQur her hücreyi kendi 2\times2 tablosunda sınar; bunlar SPMI'nın hücre düzeyi testleridir. Pazar sepeti analizindeki "lift" ve "Jaccard" ölçüleri de aynı 2\times2 tablodan hesaplanır ve isteğe bağlı olarak yazılır.

36.2 Varsayımlar ve veri türü

Varsayım Ne demek MerQur'da nasıl denetlenir
İki farklı set ayrıştırılmış En az iki MR set olmalı; aynı set iki kez seçilemez. İkiden az set varsa form uyarı gösterir (mr_mr_crosstab.py:107–117); aynı set hatası (253–254; stats_panel.py'de de denetlenir).
Vakalar arası bağımsızlık Her satır ayrı kişi. Denetlenmez.
Yeterli beklenen frekans 2\times2 tabloda beklenenler 5 ve üstü. Her 2\times2 tablonun en küçük beklenen değerine, \min(r_1,r_2)\min(c_1,c_2)/n'ye bakılır; bu değeri 5'ten küçük olan hücreler %20'yi aşarsa uyarı verilir (401–408).
Kodlama Her set ayrı ayrı konumsal ya da 0/1 ikili olabilir. Her set için bütün dolu hücreler 0/1 ise ikili (181–194). "Sayılan değer" yoktur.

Eksik değer. Eksik veri seçeneği yoktur; n veri setindeki bütün satırlardır (mr_mr_crosstab.py:265–266). Boş hücre "seçilmedi" sayılır (205–219). Bir sette hiç yanıt vermemiş vaka o setin bütün seçenekleri için X_i=0'dır.

Uç durumlar.

  • Satır seçeneği hiç seçilmemiş ya da herkesçe seçilmişse (r_1=0 veya r_2=0) 2\times2 tablonun bir satırı sıfırdır; sütun seçeneği için aynı durumda beklenen değer sıfır olur ve scipy hata verir. İki durumda da test tanımsızdır: \chi^2 ve p NaN, tabloda "—"; hücre p düzeltmesine ve SPMI'ya katılmaz (315–331).
  • Hücre ilişki ölçüleri test edilemeyen hücrelerde de hesaplanır; Fisher yalnız test edilen hücrelerde (333–338).
  • n<30 ise küçük örneklem uyarısı (378–381).
  • Konumsal sette hücredeki değer seçenek listesinde yoksa vaka için "seçilmiş" sayılır ama hiçbir hücreye girmez (216–219, 284–291).

36.3 Parametreler

Varsayılanlar mr_mr_crosstab.py:119–160 içinden okunmuştur.

Arayüz adı Varsayılan Ne yapar Sonucu nasıl değiştirir
MR Set 1 (satır) ilk set Satır seçenekleri (I). —
MR Set 2 (sütun) ikinci set Sütun seçenekleri (J). Satır/sütun yer değiştirmesi testleri değiştirmez; OR ve \varphi simetriktir.
p düzeltmesi Düzeltme yok Yok; Bonferroni; Holm; Benjamini-Hochberg (FDR); I\times J hücre p'si üzerinde. "Anlamlı" (★) kararı düzeltilmiş p<\alpha'ya geçer.
Güven Düzeyi %95 \alpha ve OR GA düzeyi. ★ eşiği, GA genişliği.
Ek testler: Hücre ilişki ölçüleri kapalı \varphi, OR + Woolf GA, Jaccard, lift. Ek tablo.
Ek testler: Fisher kesin testi kapalı Her test edilen hücre için iki yönlü Fisher p'si. Ek sütun; ★ kararı \chi^2'ye göre kalır.
Ek testler: Genel SPMI testi kapalı Bilder–Loughin SPMI'nın Bonferroni sürümü. Ek satır.

Neden 25 hücrede düzeltme bu kadar önemli?

5\times5 tabloda 25 test yapılır. Hepsinde H_0 doğru olsa bile düzeltmesiz %5 düzeyinde ortalama 1,25 hücrenin ★ alması beklenir. Tıp verisinde tam olarak bir hücre (Statin × nausea, p=0{,}042) ★ alır ve BH düzeltmesiyle (\tilde p=0{,}555) kaybolur. Keşifsel çalışmada BH, doğrulayıcı çalışmada Holm uygun düşer.

36.4 Tıp örneği

Dosya: english/datasets/Tip/31_mr_mr_drug_yanetki.xlsx (Türkçe kopyası samples/Tum_Analiz_Tip/31_mr_mr_ilac_yanetki.xlsx).

Değişken Rol Tür Açıklama
drugs MR Set 1 (satır) virgülle ayrılmış metin Statin 89, antidiabetic 91, antihypertensive 86, anticoagulant 71, "-" 17
side_effects MR Set 2 (sütun) virgülle ayrılmış metin "-" 51, head pain 46, fatigue 48, skin 51, nausea 53
patient_id kullanılmaz

n ve eksik değer: 180 hasta, boş hücre yok. "-" iki sette de "yok" demektir (17 hasta ilaç kullanmıyor, 51 hastada yan etki yok) ve veri setinde seçenek olarak kodlanmıştır. "-" hiçbir hastada başka bir değerle birlikte geçmez; yani "-" sütunu "herhangi bir yan etki"nin tümleyenidir.

Klinik soru: Hangi ilaç hangi yan etkiyle birlikte daha sık bildiriliyor? (VIDEO_SCRIPT_TR.txt, #31.)

Seçilen ayarlar: Varsayılan; ek çalıştırmalar: BH + üç ek çıktı; Holm; Bonferroni; %90 güven ve ilişki ölçüleri. İkinci hazırlıkta "-" hücreleri boşaltılmış (veri adımı) ve analiz üç ek çıktıyla tekrarlanmıştır.

36.5 Formüller ve hesap adımları

MerQur'un sırası şudur: (1) iki setin veride bulunan sütunlarını al, (2) her set için kodlamayı ayrı belirle, (3) her vakanın iki setteki seçenek kümelerini kur, (4) seçenek başına marjinal toplamları say, (5) her (i,j) için a,b,c,d'yi, E_a'yı ve Pearson \chi^2'yi hesapla, (6) seçiliyse ilişki ölçülerini ve Fisher'i ekle, (7) p düzeltmesini uygula, (8) seçiliyse SPMI'yı hesapla, (9) uyarıları ekle.

36.5.1 Seçenek kümeleri ve 2×2 tablo

Her vaka s için A_s (satır setinde seçilenler) ve B_s (sütun setinde seçilenler) kümeleri kurulur (mr_mr_crosstab.py:275–284). Sonra:

r_1=\#\{s:\ i\in A_s\},\qquad c_1=\#\{s:\ j\in B_s\},\qquad a=\#\{s:\ i\in A_s,\ j\in B_s\}
b=r_1-a,\qquad c=c_1-a,\qquad d=n-r_1-c_1+a
  • Kümeler kullanıldığı için bir vaka bir seçeneği en çok bir kez sayar.
  • Konumsal sette seçim, hücrede dolu metin olmasıdır; ikili sette int(float(v)) == 1 (205–219).
  • b, c, d negatif çıkamaz; kod yine de 0 ile alttan sınırlar (307–309).

36.5.2 Beklenen değer ve Pearson ki-kare

E_a=\frac{r_1\,c_1}{n},\qquad X^2_{ij}=\frac{n\,(ad-bc)^2}{r_1\,r_2\,c_1\,c_2},\qquad p_{ij}=P(\chi^2_1\ge X^2_{ij})
  • E_a: bağımsızlık altında birlikte seçilme beklentisi; çıktıda "Bekl" (2 ondalığa yuvarlanarak saklanır, 343).
  • X^2_{ij}: chi2_contingency(..., correction=False) ile hesaplanan düzeltmesiz Pearson \chi^2 (319–322); 2\times2 tabloda yukarıdaki kapalı biçime eşittir.
  • Yates düzeltmesi bilerek kapatılmıştır: scipy'nin varsayılanı 2\times2'de Yates uygular; MerQur MR × Kategorik ile tutarlılık için düzeltmesiz değeri kullanır.

Koddaki tercih

Test edilebilirlik yalnız satır toplamlarına bakılarak denetlenir ((contingency.sum(axis=1) > 0).all(), satır 319). Sütun toplamı sıfırsa beklenen değer sıfır olur, scipy ValueError verir ve except dalı testi tanımsız sayar (324–329). Sonuç aynıdır: hücre "—" olur. p ve \chi^2 tam hassasiyetle saklanır; p düzeltmesi bu tam değerlerle yapılır, yuvarlama yalnız gösterimdedir.

36.5.3 Hücre ilişki ölçüleri

"Hücre ilişki ölçüleri" seçiliyken (cell_measures, mr_mr_crosstab.py:163–180):

\varphi=\frac{ad-bc}{\sqrt{r_1\,r_2\,c_1\,c_2}},\qquad \text{OR}=\frac{ad}{bc},\qquad \text{SH}(\ln\text{OR})=\sqrt{\frac1a+\frac1b+\frac1c+\frac1d}
\text{GA}=\exp\big(\ln\text{OR}\pm z\,\text{SH}\big),\qquad \text{Jaccard}=\frac{a}{a+b+c},\qquad \text{lift}=\frac{a\,n}{r_1\,c_1}=\frac{a}{E_a}
  • \varphi işaretlidir: pozitif değer iki seçeneğin birlikte daha sık seçildiğini gösterir. \varphi^2=X^2/n.
  • OR ve GA: Woolf (1955) logit aralığı; z=\Phi^{-1}(1-\alpha/2).
  • Dört hücreden biri sıfırsa dört hücrenin hepsine 0,5 eklenir (Haldane–Anscombe) ve "†" ile işaretlenir (167–168, 534–535).
  • Jaccard: iki seçenekten en az birini seçenler içinde ikisini birden seçenlerin oranı; d'yi (ikisini de seçmeyenler) yok sayar.
  • Lift: gözlenen birlikte seçilmenin bağımsızlık beklentisine oranı; 1 bağımsızlık demektir.

Neden hem OR hem lift hem Jaccard?

OR, d hücresi dahil tablonun tamamını kullanan, satır ve sütun marjinallerinden bağımsız simetrik bir ilişki ölçüsüdür; çıkarım (GA) yalnız onun için verilir. Lift, a/E_a olduğundan doğrudan "beklenenin kaç katı" sorusunu cevaplar ama marjinallere duyarlıdır. Jaccard, nadir seçeneklerde "ikisini de seçmeyen" büyük kitlenin ölçüyü şişirmesini önler; benzerlik ölçüsüdür, ilişki testi değildir (Jaccard, 1912). Üçü aynı yöne işaret ettiğinde yorum güçlenir.

36.5.4 Fisher kesin testi

Seçiliyse her test edilebilen hücre için scipy.stats.fisher_exact ile iki yönlü p hesaplanır (mr_mr_crosstab.py:345–347): koşullu hipergeometrik dağılımda olasılığı gözlenen tablonunkinden büyük olmayan bütün tabloların olasılıkları toplanır (R fisher.test ile aynı tanım). 2\times2 olduğu için Monte Carlo gerekmez.

36.5.5 Çoklu karşılaştırma ve SPMI

p düzeltmeleri Bölüm 35.5.3'teki formüllerle, m test edilebilen hücre üzerinde uygulanır (355–363). SPMI (Bonferroni):

X^2_S=\sum_{(i,j)}X^2_{ij},\qquad p_{\text{Bon}}=\min\Big(1,\ m\cdot\min_{(i,j)}p_{ij}\Big)
  • m: test edilebilen hücre sayısı (Tıp verisinde 5\times5=25).
  • X^2_S: Bilder ve Loughin'in (2004) SPMI istatistiği; hücreler aynı kişilerden geldiği için \chi^2_m dağılımına uymaz; MerQur yalnız yazar.
  • p_{\text{Bon}}: MRCV MI.test(type = "bon") ile aynı (365–374).

"Hiçbiri" seçeneği hücreleri bağımlı kılar

"-" (yok) bir seçenek olarak kodlanınca o sütun, öbür sütunların "hiçbiri seçilmedi" birleşimidir. "Statin × -" hücresi "statin kullananlarda yan etki bildirilmemesi"ni sınar; "Statin × nausea" gibi hücrelerle mantıksal olarak bağlıdır (\varphi'leri ters yönde hareket eder). Bu hücreler 25 testin sayısını ve SPMI'nın m çarpanını büyütür: "-" boşaltılınca m=16 olur ve aynı en küçük p ile p_{\text{Bon}}=1'den 0,678'e iner. Öbür 16 hücrenin a,b,c,d değerleri değişmez, çünkü n bütün satırlardır.

36.6 Elle hesap: Tıp verisinde sayısal yürüyüş

Ara değerler dogrulama/mr_mr_crosstab/elle_hesap.py ile, MerQur kodu çağrılmadan hesaplanmıştır.

Adım 1 — Statin × nausea tablosu. n=180, r_1=89 (statin), c_1=53 (bulantı), a=20:

b=89-20=69,\qquad c=53-20=33,\qquad d=180-89-53+20=58

r_2=91, c_2=127. Beklenen: E_a=89\times53/180=26{,}205556; gözlenen 20 beklenenden azdır.

Adım 2 — Ki-kare. ad-bc=1160-2277=-1117; r_1r_2c_1c_2=89\times91\times53\times127=54514369:

X^2=\frac{180\times1117^2}{54514369}=\frac{224584020}{54514369}=4{,}119722,\qquad p=0{,}042386

Adım 3 — İlişki ölçüleri. \varphi=-1117/\sqrt{54514369}=-1117/7383{,}3847=-0{,}151286 (\varphi^2\cdot180=4{,}1197). OR =1160/2277=0{,}509442; \ln\text{OR}=-0{,}674439:

\begin{gathered}\text{SH}=\sqrt{\tfrac1{20}+\tfrac1{69}+\tfrac1{33}+\tfrac1{58}}=0{,}334720\\[4pt]\text{GA}=\exp(-0{,}674439\pm1{,}959964\times0{,}334720)=[0{,}264351;\ 0{,}981768]\end{gathered}

Jaccard =20/(20+69+33)=0{,}163934; lift =20\times180/(89\times53)=3600/4717=0{,}763197 (bulantı statin kullananlarda beklenenin %76'sı kadar). %90 GA: [0,293757; 0,883491].

Adım 4 — Fisher. İki yönlü kesin p=0{,}050222. \chi^2 p'si 0,05'in hemen altında, Fisher p'si hemen üstündedir; sonuç eşiğe duyarlıdır.

Adım 5 — Düzeltmeler. 25 hücrenin en küçük p'si budur. Holm ve Bonferroni: \min(1,\ 25\times0{,}042386)=1. BH'de \min_{l\ge1}25\,p_{(l)}/l alınır; en küçük değer l=8'de (anticoagulant × head pain, p_{(8)}=0{,}177626) 25\times0{,}177626/8=0{,}555082'dir. İlk sekiz hücrenin BH p'si 0,555082 olur.

Adım 6 — SPMI. X^2_S=26{,}924429 (25 hücre), p_{\text{Bon}}=\min(1,\ 25\times0{,}042386)=1. "-" boşaltılınca X^2_S=14{,}866880 (16 hücre), p_{\text{Bon}}=16\times0{,}042386=0{,}678177.

Adım 7 — Yapısal hücre: Statin × "-". a=31, E_a=89\times51/180=25{,}216667; X^2=3{,}660856, p=0{,}055705, \varphi=+0{,}143, OR =1{,}897. Statin kullananlarda "yan etki yok" bildirimi biraz daha sık; bu, Adım 3'teki negatif \varphi ile aynı bilginin öbür yüzüdür.

36.6.1 Doğrulama: MerQur, Python ve R

MerQur değerleri execute() sonucundan, mr_mr_crosstab modülünde round() ve p_yuvarla adları bellekte etkisizleştirilerek alınmıştır (dogrulama/mr_mr_crosstab/merqur_calistir.py). R 4.5.3: ikili sütunlar strsplit ile kurulmuş; chisq.test(correct = FALSE), fisher.test, DescTools::OddsRatio(method = "wald") (Woolf GA), p.adjust ve MRCV::MI.test(I = 5, J = 5, type = "bon") (SPMI) kullanılmıştır; \varphi, Jaccard ve lift R'de tanımlarından doğrudan hesaplanmıştır. Tıp verisinde sıfır hücre yoktur; Haldane düzeltmesi bu veride devreye girmez.

Büyüklük MerQur Python (bağımsız) R 4.5.3 En büyük fark Durum
Tıp #31: hücre 2×2 testleri (5 × 5 = 25 hücre)
Statin × nausea: a 20 20 20 0,0e+00 ✓
Statin × nausea: E_a 26,205556 26,205556 26,205556 4,3e−14 ✓
Statin × nausea: X^2 4,119722 4,119722 4,119722 5,3e−15 ✓
Statin × nausea: p 0,042386 0,042386 0,042386 6,2e−17 ✓
Statin × -: a 31 31 31 0,0e+00 ✓
Statin × -: E_a 25,216667 25,216667 25,216667 3,6e−14 ✓
Statin × -: X^2 3,660856 3,660856 3,660856 2,2e−15 ✓
Statin × -: p 0,055705 0,055705 0,055705 2,4e−16 ✓
anticoagulant × head pain: a 22 22 22 0,0e+00 ✓
anticoagulant × head pain: E_a 18,144444 18,144444 18,144444 4,6e−14 ✓
anticoagulant × head pain: X^2 1,817373 1,817373 1,817373 2,2e−15 ✓
anticoagulant × head pain: p 0,177626 0,177626 0,177626 3,7e−15 ✓
- × -: a 4 4 4 0,0e+00 ✓
- × -: E_a 4,816667 4,816667 4,816667 3,6e−15 ✓
- × -: X^2 0,213359 0,213359 0,213359 2,8e−16 ✓
- × -: p 0,644147 0,644147 0,644147 3,3e−16 ✓
Hücre ilişki ölçüleri ve Fisher
Statin × nausea: \varphi −0,151286 −0,151286 −0,151286 4,7e−16 ✓
Statin × nausea: OR 0,509442 0,509442 0,509442 3,3e−16 ✓
Statin × nausea: OR %95 GA alt 0,264351 0,264351 0,264351 1,1e−16 ✓
Statin × nausea: OR %95 GA üst 0,981768 0,981768 0,981768 8,9e−16 ✓
Statin × nausea: Jaccard 0,163934 0,163934 0,163934 1,9e−16 ✓
Statin × nausea: lift 0,763197 0,763197 0,763197 1,1e−16 ✓
Statin × nausea: Fisher kesin p 0,050222 0,050222 0,050222 6,9e−17 ✓
- × -: \varphi −0,034429 −0,034429 −0,034429 2,1e−17 ✓
- × -: OR 0,759411 0,759411 0,759411 5,6e−16 ✓
- × -: OR %95 GA alt 0,235514 0,235514 0,235514 2,5e−16 ✓
- × -: OR %95 GA üst 2,448710 2,448710 2,448710 4,0e−15 ✓
- × -: Jaccard 0,062500 0,062500 0,062500 0,0e+00 ✓
- × -: lift 0,830450 0,830450 0,830450 3,3e−16 ✓
- × -: Fisher kesin p 0,781925 0,781925 0,781925 3,3e−16 ✓
Statin × nausea: OR %90 GA alt 0,293757 0,293757 0,293757 5,0e−16 ✓
Statin × nausea: OR %90 GA üst 0,883491 0,883491 0,883491 5,6e−16 ✓
Çoklu karşılaştırma düzeltmeleri (25 hücre)
Statin × nausea: BH p 0,555082 0,555082 0,555082 1,3e−14 ✓
- × -: BH p 0,910681 0,910681 0,910681 2,2e−16 ✓
Statin × nausea: Holm p 1 1 1 0,0e+00 ✓
anticoagulant × head pain: Bonferroni p 1 1 1 0,0e+00 ✓
SPMI genel testi (Bonferroni)
X^2_S (25 hücre) 26,924429 26,924429 26,924429 1,4e−14 ✓
p_{\text{Bon}} (25 hücre) 1 1 1 0,0e+00 ✓
X^2_S ('-' boş, 16 hücre) 14,866880 14,866880 14,866880 5,3e−15 ✓
p_{\text{Bon}} ('-' boş, 16 hücre) 0,678177 0,678177 0,678177 6,7e−16 ✓

Sonuç: 40 büyüklüğün tamamı ölçütü karşılar.

36.7 Çıktıyı okuma

BH düzeltmesi ve üç ek çıktı açıkken sonuç metni (kısaltılmış; matris ve ölçü satırlarında sütun boşlukları sayfaya sığması için daraltılmıştır):

══ MR × MR ÇAPRAZ TABLO ══
Set 1 (Satır)    : drugs
Set 2 (Sütun)    : side_effects
Toplam vaka (n)  : 180
Hücre sayısı     : 25 (5 × 5)

── ÇAPRAZ FREKANS MATRİSİ ──
                       -  head pain  fatigue   skin  nausea  Toplam
Statin                31         25       21     24      20      89
antidiabetic          30         23       23     21      24      91
antihypertensive      26         17       22     24      26      86
anticoagulant         16         22       21     21      22      71
-                      4          3        2      5       7      17
Toplam                51         46       48     51      53

★ p < 0.05 (anlamlı ilişki — bağımsızlık reddedildi)
Not: p_adj = Benjamini-Hochberg (FDR) düzeltmeli p; 'anlamlı' kararı p_adj < 0.05 ile verildi.

Hiçbir hücrede anlamlı ilişki yok (tüm düzeltilmiş p ≥ 0.05); bağımsızlık reddedilemedi.

── Hücre ilişki ölçüleri ──
Çift                n       φ     OR          %95 GA  Jaccard  Lift  p_Fisher
Statin × nausea    20  -0.151  0.509  [0.264, 0.982]    0.164  0.76    0.0502
...
── Genel eşzamanlı çift marjinal bağımsızlık (SPMI) testi ──
X²_S = Σ χ² = 26.924 (25 hücre); en küçük p = 0.042386; Bonferroni SPMI p = 1.000000

Düzeltme yokken aynı matriste Statin × nausea "20★" olarak işaretlenir ve "ANLAMLI HÜCRELER" bloğunda E=26{,}2, \chi^2=4{,}120, p=0{,}0424 yazılır.

Satır/Öğe Ne yazar Nasıl yorumlanır
Çapraz frekans matrisi a değerleri; ★ anlamlı hücre Satır toplamı r_1, sütun toplamı c_1'dir (vaka sayısı, hücre toplamı değil).
Anlamlı hücreler a, E_a, X^2, p, (\tilde p), en çok 15 hücre, p sırasıyla Gözlenen < beklenen ise ilişki negatiftir.
"Hiçbir hücrede anlamlı ilişki yok (tüm düzeltilmiş p ≥ …)" Düzeltme seçiliyse düzeltilmiş p'ye göre Ham p'si 0,042 olan hücre vardır; karar düzeltilmiş p ile verilir. "Bağımsızlık reddedilemedi" ifadesi bağımsızlığın kanıtlandığı anlamına gelmez.
Hücre ilişki ölçüleri \varphi, OR, GA, Jaccard, lift, Fisher p GA başlığı Güven Düzeyi kutusundaki düzeyi "%95 GA" biçiminde yazar.
SPMI satırı X^2_S, en küçük p, p_{\text{Bon}} p'ler 6 ondalıklı; 10^{-6}'dan küçük değerler "<0.000001" görünür.
UYARILAR Küçük n, anlamlı hücre sayısı, E_a<5 oranı
Grafik Isı haritası; ★ anlamlı hücre; "-" etiketi "(yok / "-")"

APA biçiminde rapor cümlesi:

İlaç ve yan etki bildirimleri arasındaki ilişki, 25 ilaç–yan etki çiftinin her biri için 2×2 Pearson ki-kare testiyle incelendi (n = 180, Benjamini–Hochberg düzeltmeli). Statin kullananlarda bulantı beklenenden seyrek bildirildi (20 gözlenen, 26,2 beklenen; OR = 0,51, %95 GA [0,26; 0,98]; \chi^2(1) = 4{,}12, ham p = 0{,}042), ancak bu ilişki çoklu karşılaştırma düzeltmesinden sonra anlamlı değildi (p_{\text{BH}} = 0{,}555); Bonferroni SPMI testi de genel bir ilişki göstermedi (p = 1{,}00).

36.8 Uzman soruları

S1. Neden I × J sayım tablosuna tek bir ki-kare uygulanmıyor?

Sayım tablosunda bir hasta \lvert A_s\rvert\times\lvert B_s\rvert hücreye birden girer; hücreler bağımsız çokterimli gözlemler değildir ve Pearson \chi^2_{(I-1)(J-1)} dağılımı tutmaz. Agresti ve Liu (2001) ile Bilder ve Loughin (2004) bunun birinci tür hatayı şişirdiğini gösterir. Hücre düzeyi 2\times2 tablolar ise kişilerden oluşur ve geçerlidir.

S2. n neden bütün satırlar, yanıtsız vakalar dışlanmalı değil mi?

Kod eksik veri seçeneği sunmaz ve n'i satır sayısı alır (mr_mr_crosstab.py:265–266). Bu, MRCV'nin ikili veri tanımıyla aynıdır: hiç seçim yapmamak 0'dır. Yanıtsızlık soruyu atlamaksa bu vakalar d hücresini şişirir ve \varphi'yi, OR'yi ve lift'i etkiler; o durumda analizden önce veri adımında çıkarılmalıdır. "-" gibi açık "yok" kodunu boşaltmak n'i değiştirmez; yalnız "-" hücrelerini kaldırır.

S3. χ² p = 0,042 ama Fisher p = 0,050; hangisi?

E_a=26{,}2 ve bütün beklenenler 5'in çok üstünde olduğu için ki-kare yaklaşımı yeterlidir; iki p farklı testlerdir (Fisher koşullu ve tutucu). Fark, sonucun eşik çevresinde olduğunu gösterir; düzeltme sonrası iki p de anlamsızdır. MerQur ★ kararını her zaman \chi^2'ye göre verir.

S4. Haldane düzeltmesi ne zaman ve nasıl uygulanıyor?

\min(a,b,c,d)=0 ise OR sonsuz ya da sıfırdır ve Woolf SH tanımsızdır. MerQur bu durumda dört hücreye birden 0,5 ekler (mr_mr_crosstab.py:171–174) ve "†" ile işaretler. R DescTools::OddsRatio(method = "wald") da sıfır hücre varken dört hücreye 0,5 ekler ve aynı sonucu verir (5, 3 / 0, 7 tablosunda ikisi de OR = 23,57). Düzeltme yalnız OR ve GA'yı etkiler; \chi^2 ve Fisher düzeltilmemiş tabloyla hesaplanır.

S5. "Bekl" sütunu bütün tablonun en küçük beklenen değeri mi?

Hayır, yalnız a hücresinin beklenenidir: E_a=r_1c_1/n (316–318). Düşük beklenen uyarısı ise 2\times2 tablonun dört hücresinin en küçüğüne, \min(r_1,r_2)\min(c_1,c_2)/n'ye bakar (320–322, 401–408). Seçenekler yarıdan fazla vakada seçiliyorsa en küçük beklenen b, c ya da d'de olabilir; uyarı bunu da yakalar. Küçük tablolarda Fisher seçeneği açılmalıdır.

S6. SPMI Bonferroni p'si 1 çıktı; iki set kesinlikle bağımsız mı?

Hayır. Bonferroni SPMI yalnız en küçük hücre p'sine bakar ve m=25 ile çarpar; en tutucu sürümdür. Bilder ve Loughin (2004) bootstrap ve Rao–Scott sürümlerini önerir (MRCV MI.test(type = "boot") ya da "rs2"); MerQur bunları sunmaz. X^2_S=26{,}9 değeri tek başına yorumlanamaz.

S7. Satır ve sütun setlerini yer değiştirince ne değişir?

2\times2 tablo devrik olur: b ile c yer değiştirir. X^2, p, Fisher p'si, \varphi, OR, Jaccard ve lift simetriktir; hiçbiri değişmez. Yalnız matrisin ve listenin düzeni değişir.

36.9 Sık hatalar ve tuzaklar

  • Tek hücreli ★'ı bulgu diye raporlamak. 25 testte yalnız şans eseri birkaç ★ beklenir; düzeltme seçin ve ham p'yi düzeltilmişiyle birlikte verin.
  • "Hiçbir hücrede anlamlı ilişki yok" metnini bağımsızlık kanıtı sanmak. Anlamsız sonuç bağımsızlığı kanıtlamaz; metin de "bağımsızlık reddedilemedi" der, bağımsızlık iddia etmez.
  • "-", "yok" gibi kodları seçenek olarak bırakmak. Yapısal olarak bağlı hücreler üretir ve test sayısını büyütür (36.5.5).
  • Sayım tablosunun satır toplamlarını yanıt toplamı sanmak. "Toplam" sütunu seçeneği seçen vaka sayısıdır (r_1); hücrelerin toplamı değildir (Statin satırının hücre toplamı 121, r_1=89).
  • Aynı soruyu iki kez seçmek. Aynı set yasaktır; bir setin kendi içindeki birlikte görülme için ikili sütunları Çapraz Tablo'da kullanın.
  • 1/2 kodlu ikili setlerle çalışmak. "Sayılan değer" bu panelde yoktur; set konumsal sayılır, hücre değerleri seçenek adlarıyla eşleşmez ve analiz 0/1'e çevirmeyi öneren çevrilmiş bir hatayla durur. 0/1'e çevirin.
  • GA düzeyini gözden kaçırmak. "%95 GA" başlığındaki düzey Güven Düzeyi kutusundan gelir.

36.10 Kaynaklar

  • Agresti, A., & Liu, I.-M. (2001). Strategies for modeling a categorical variable allowing multiple category choices. Sociological Methods & Research, 29(4), 403–434. https://doi.org/10.1177/0049124101029004001
  • Bilder, C. R., & Loughin, T. M. (2004). Testing for marginal independence between two categorical variables with multiple responses. Biometrics, 60(1), 241–248. https://doi.org/10.1111/j.0006-341X.2004.00147.x
  • Haldane, J. B. S. (1956). The estimation and significance of the logarithm of a ratio of frequencies. Annals of Human Genetics, 20(4), 309–311. https://doi.org/10.1111/j.1469-1809.1955.tb01285.x
  • Jaccard, P. (1912). The distribution of the flora in the alpine zone. New Phytologist, 11(2), 37–50. https://doi.org/10.1111/j.1469-8137.1912.tb05611.x
  • Koziol, N., & Bilder, C. R. (2014). MRCV: A package for analyzing categorical variables with multiple response options. The R Journal, 6(1), 144–150. https://doi.org/10.32614/RJ-2014-014
  • Woolf, B. (1955). On estimating the relation between blood group and disease. Annals of Human Genetics, 19(4), 251–253. https://doi.org/10.1111/j.1469-1809.1955.tb01348.x