164. Toplamsal Etkileşim (RERI, AP, Sinerji İndeksi)
Analiz kimliği: katki_etkilesim · Menü adı: Toplamsal Etkileşim (RERI, AP, Sinerji İndeksi) · Panel: gui/panels/analyses/katki_etkilesim_panel.py (read_options 76–86, execute 93–103) · Motor: stats/katki_etkilesim.py, katki_etkilesim (satır 132–237), _delta (satır 108–129), _olcutler (satır 98–105)
164.1 Ne işe yarar
İki risk etkeninin ortak etkisinin, ayrı etkilerinin toplamından fazla olup olmadığını (toplamsal ölçekte etkileşim) inceler. Halk sağlığı kararlarında (hangi gruba önce müdahale edilir) çarpımsal etkileşimden daha ilgilidir; çünkü toplamsal ölçek mutlak risk farklarını yansıtır.
Ne zaman kullanılır? Sigara ve asbest, obezite ve diyabet gibi iki maruziyetin birlikte etkisi araştırılırken; STROBE ve Knol–VanderWeele (2012) etkileşim raporunda.
Ne zaman kullanılmaz? Etkenlerden hiçbiri tek başına risk artırıcı değilse (ikisi de koruyucu ise kodlamayı tersine çevirmek gerekir); sonuç sürekli ise (doğrusal regresyon çarpım terimi toplamsal etkileşimi doğrudan verir).
Sık karıştırılan analizler. Lojistik regresyondaki çarpım terimi çarpımsal etkileşimi sınar; bu analiz toplamsal ölçekte RERI, AP ve S'yi verir. İkisi birbirini ima etmez.
164.2 Varsayımlar ve veri türü
| Varsayım | Ne demek | MerQur'da nasıl denetlenir |
|---|---|---|
| İkili etkenler | Her etken maruz / maruz değil olarak kodlanır. | Tam iki düzey denetlenir. |
| Dolu hücreler | Dört birleşimde de gözlem vardır. | Boş hücre hata; lojistik modelde hücre başına olay 0 ise hata. |
| Risk artırıcı etken | En az bir etken tek başına riski artırır (R>1). | Aksi hâlde uyarı: kodlama tersine çevrilmelidir. |
| OR ve RR | Lojistik OR, nadir olayda göreli riske yaklaşır. | Olay yaygınsa 'Göreli risk' (değiştirilmiş Poisson) seçilir. |
164.3 Parametreler
| Arayüz adı | Varsayılan | Ne yapar | Sonucu nasıl değiştirir |
|---|---|---|---|
| Etken A, B ve maruz düzeyleri | ikinci düzey | Riski artıran düzey 1 olur. | Kodlama RERI'nin işaretini ve büyüklüğünü belirler. |
| Etki ölçüsü | OR | Lojistik regresyon (OR) ya da değiştirilmiş Poisson (RR, dayanıklı HC0). | Aynı veride RERI farklı birimlerdedir; RR yaygın olayda doğru ölçektir. |
| Düzeltme değişkenleri | yok | Karıştırıcılar modele eklenir. | RERI ve AP düzeltilmiş ölçülere göre hesaplanır. |
| Bootstrap | kapalı | Yüzdelik aralığı (Assmann ve ark., 1996). | Delta aralığı simetrik, bootstrap çarpık dağılımı yansıtır. |
| Güven düzeyi | %95 | Aralıkların düzeyi. | Aralık genişliği ve etiketler değişir. |
RERI için yalnız delta ve bootstrap aralıkları vardır; Zou (2008) MOVER aralığı yoktur.
164.4 Veri örneği
Gerçek veri: Baystate düşük doğum ağırlığı çalışması (birthwt, n=189). Sonuç low (doğum ağırlığı <2500 g), etken A smoke (sigara), etken B ui (uterus irritabilitesi). Soru: sigara ve uterus irritabilitesi birlikte düşük doğum ağırlığı riskini ayrı etkilerinin toplamından fazla artırıyor mu? Düzeltme: anne yaşı ve kilo.
164.5 Formüller ve hesap adımları
Modelde \operatorname{logit} (ya da \log\mu) =\beta_0+\beta_1A+\beta_2B+\beta_3AB+\ldots; R_{10}=e^{\beta_1}, R_{01}=e^{\beta_2}, R_{11}=e^{\beta_1+\beta_2+\beta_3}.
Standart hatalar delta yöntemiyle (Hosmer ve Lemeshow, 1992; Andersson ve ark., 2005): RERI için gradyan (R_{11}-R_{10},\,R_{11}-R_{01},\,R_{11}); S için \ln S üzerinden. \mathrm{RERI}=0, \mathrm{AP}=0, S=1 etkileşimsizliktir. Değiştirilmiş Poisson'da varyans dayanıklı HC0'dır (Zou, 2004).
164.6 Doğrulama: MerQur ve bağımsız R hesabı (birthwt; glm ve sayısal delta)
| Ölçüt | MerQur | Başvuru | Yöntem |
|---|---|---|---|
| kaba, OR: RERI / AP / S | −0,111842 / −0,027039 / 0,965568 | aynı | glm |
| kaba: RERI SH | 2,875262 | 2,875262 | sayısal gradyan |
| düzeltilmiş, OR: RERI / AP / S | −1,599007 / −0,549927 / 0,544011 | aynı | glm |
| düzeltilmiş: AP SH | 1,104841 | 1,104841 | sayısal gradyan |
| düzeltilmiş, RR: RERI / AP / S | −0,988321 / −0,518822 / 0,477977 | aynı | Poisson + HC0 |
| düzeltilmiş RR: \ln S SH | 0,690511 | 0,690511 | sayısal gradyan |
164.7 Çıktıyı okuma
Aşağıdaki çıktı, bu bölümdeki örnek veriyle MerQur'un ürettiği sonuç metnidir.
TOPLAMSAL ÖLÇEKTE ETKİLEŞİM
────────────────────────────────────────────────────────────────
189 gözlem, 59 olay (olay: 1); etken A 'smoke' (maruz: 1), etken B 'ui' (maruz: 1); model: lojistik regresyon (OR).
Model şu değişkenlerle düzeltilmiştir: age, lwt.
Birleşimlere göre olay sayıları
---------------------------------------------
smoke ui n Olay Risk (%)
---------------------------------------------
Maruz değil Maruz değil 100 22 22,0
Maruz değil Maruz 15 7 46,7
Maruz Maruz değil 61 23 37,7
Maruz Maruz 13 7 53,8
---------------------------------------------
Birleşimlerin OR değerleri (her ikisi de maruz olmayana göre)
----------------------------------------------
Birleşim Kestirim %95 GA
----------------------------------------------
Yalnız A (OR) 2,247 1,098 - 4,599
Yalnız B (OR) 3,260 1,043 - 10,184
A ve B birlikte (OR) 2,908 0,855 - 9,893
----------------------------------------------
Toplamsal etkileşim ölçüleri
---------------------------------------------------
Ölçüt Kestirim %95 GA (delta) p
---------------------------------------------------
RERI -1,599 -6,663 - 3,465 0,5360
AP -0,550 -2,715 - 1,616 0,6187
Sinerji indeksi S 0,544 0,072 - 4,090 0,5542
---------------------------------------------------
S için aralık ve p, ln S üzerinden (H0: S = 1) hesaplanmıştır.
Bootstrap yüzdelik aralıkları (B = 300, başarılı: 300)
-----------------------------------------------
Ölçüt Kestirim %95 GA (bootstrap)
-----------------------------------------------
RERI -1,599 -10,286 - 7,383
AP -0,550 -7,551 - 0,697
Sinerji indeksi S 0,544 -0,121 - 4,368
-----------------------------------------------
Çarpımsal etkileşim
Çarpım terimi oranı = 0,397 (%95 GA 0,072 ile 2,194), p = 0,2895
RERI = R₁₁ − R₁₀ − R₀₁ + 1; AP = RERI / R₁₁; S = (R₁₁ − 1) / ((R₁₀ − 1) + (R₀₁ − 1)) (Rothman 1986; Hosmer ve Lemeshow 1992; Andersson ve ark. 2005). R, modelden elde edilen OR ya da RR'dir.
── APA 7 ÖZET ──
Toplamsal etkileşim RERI = -1,60 (%95 GA -6,66 ile 3,46), AP = -0,55, S = 0,54 bulunmuştur (OR ölçeğinde).
Raporlama örneği (APA):
Toplamsal etkileşim RERI = -1,60 (%95 GA -6,66 ile 3,46), AP = -0,55, S = 0,54 bulunmuştur (OR ölçeğinde).
164.8 Uzman soruları
S1. Bu örnekte RERI neden negatif ve anlamsız?
Düzeltilmiş modelde RERI -1{,}60 ve SH 2{,}58; aralık 0'ı içerir. Sigara ve uterus irritabilitesinin ortak etkisi ayrı etkilerinin toplamından farklı olduğuna dair kanıt sunmaz. Küçük örneklemde (n=189, bazı hücrelerde birkaç olay) aralıklar geniştir.
S2. OR ile RR neden farklı RERI verir?
OR, olay yaygınsa (burada %31) göreli riski abartır. RERI ölçek bağımlıdır; yaygın olayda değiştirilmiş Poisson (RR) daha doğrudur.
S3. Çarpımsal etkileşim anlamsızsa toplamsal da anlamsız mıdır?
Hayır. Çarpımsal modelde etkileşim yokken toplamsal ölçekte etkileşim olabilir (ve tersi). Bu yüzden ikisi birlikte raporlanır.
164.9 Kaynaklar
- Rothman, K. J. (1986). Modern Epidemiology. Little, Brown.
- Hosmer, D. W. ve Lemeshow, S. (1992). Confidence interval estimation of interaction. Epidemiology, 3, 452–456.
- Andersson, T., Alfredsson, L., Källberg, H., Zdravkovic, S. ve Ahlbom, A. (2005). Calculating measures of biological interaction. European Journal of Epidemiology, 20, 575–579.
- Knol, M. J. ve VanderWeele, T. J. (2012). Recommendations for presenting analyses of effect modification and interaction. International Journal of Epidemiology, 41, 514–520.
- Zou, G. (2004). A modified Poisson regression approach to prospective studies with binary data. American Journal of Epidemiology, 159, 702–706.