28. McNemar Testi
Analiz kimliği: mcnemar · Menü adı: McNemar Testi · Panel: gui/panels/analyses/mcnemar.py (form 43–91, execute 96–135, künye 140–160) · Motor: stats/hypothesis.py, HypothesisTests.mcnemar_test (satır 6570–6853), k×k için _bowker_test (6855–6883)
28.1 Ne işe yarar
McNemar testi, aynı birimlerde iki kez ölçülmüş ikili (var/yok) bir sonucun oranının iki ölçüm arasında değişip değişmediğini sınar. Önce/sonra, iki tanı yöntemi, sağ/sol göz, eşleştirilmiş vaka–kontrol gibi tasarımlarda kullanılır. Cevapladığı soru şudur: "Birinci ölçümde 'var' olanların oranı, ikinci ölçümde 'var' olanların oranına eşit mi?"
Veri bir 2×2 eşleşik tabloya dökülür:
| Sonra: düzey 1 | Sonra: düzey 2 | |
|---|---|---|
| Önce: düzey 1 | a | b |
| Önce: düzey 2 | c | d |
- \pi_{1+}, \pi_{+1}: önce ve sonra ölçümünde düzey 1'in evren oranı (marjinal oranlar).
- \pi_{12}, \pi_{21}: "düzey 1 → düzey 2" ve "düzey 2 → düzey 1" değişimlerinin olasılıkları.
- a ve d (uyumlu çiftler) iki marjinal oranı aynı miktarda etkiler; bu yüzden test yalnız uyumsuz b ve c'ye dayanır.
Marjinal eşitlik, iki değişim olasılığının eşitliğine denktir: \pi_{1+}-\pi_{+1}=(\pi_{11}+\pi_{12})-(\pi_{11}+\pi_{21})=\pi_{12}-\pi_{21}.
Ne zaman kullanılır? Aynı hastalar iki yöntemle tanılandığında yöntemlerin pozitiflik oranı farklı mı; bir eğitim öncesi ve sonrası "doğru cevap" oranı değişti mi; eşleştirilmiş vaka–kontrol çalışmasında maruziyet oranı farklı mı?
Ne zaman kullanılmaz?
- Gruplar bağımsızsa (farklı kişiler): Ki-Kare Bağımsızlık (Bölüm 25) ya da Fisher Kesin Testi (Bölüm 27).
- Aynı birimlerde üç ya da daha çok ikili ölçüm varsa: Cochran's Q Testi (Bölüm 37).
- İki yöntemin uyumu (aynı sonucu verme derecesi) soruluyorsa: Cohen's Kappa (Bölüm 29). McNemar uyumu değil, sistematik farkı (yanlılığı) ölçer.
- Ölçüm sürekli ya da sıralıysa: İşaret Testi (Bölüm 23), Wilcoxon İşaretli Sıra (Bölüm 19).
Sık karıştırılan analizler. McNemar, uyumsuz çiftler üzerinde yapılan bir işaret testidir: her uyumsuz çift "+" (b) ya da "−" (c) yönlüdür ve H_0 altında b\sim\text{Binom}(b+c,\,1/2). Bu yüzden kesin McNemar, Bölüm 23'teki işaret testiyle ve Bölüm 22'deki binom testiyle (p_0=1/2) aynı hesaptır. Ki-kare bağımsızlık testi aynı 2×2 tabloya uygulanırsa bambaşka bir soruyu (önce ve sonra ölçümleri ilişkili mi?) cevaplar.
28.2 Varsayımlar ve veri türü
| Varsayım | Ne demek | MerQur'da nasıl denetlenir |
|---|---|---|
| Eşleşme | Bir satır, aynı birimin iki ölçümüdür. | Tasarımla sağlanır. |
| Çiftler arası bağımsızlık | Bir hastanın çifti ötekini etkilemez. | Denetlenmez. |
| İkili sonuç, iki ölçümde aynı düzeyler | Her iki sütun da aynı iki kategoriyi kullanır. | Tablo boyutu denetlenir: iki sütunun düzey birleşimi 2 ise 2×2'ye tamamlanır, 2'den çoksa Bowker'a geçilir (hypothesis.py:6596–6636). Düzey adlarının aynı olduğu denetlenmez (28.9). |
| Kesin olmayan yöntemde yeterli b+c | Ki-kare yaklaşımı için uyumsuz çift sayısı küçük olmamalı. | "Otomatik" yöntem b+c<25 ise kesin teste geçer (hypothesis.py:6670–6671). |
Eksik değer. İki sütundan biri eksik olan satırlar pd.crosstab tarafından atılır (hypothesis.py:6596); n tam çift sayısıdır.
Uç durumlar.
- Bir ölçümde tek düzey görülmüşse (ör. sonrası tümü "var"), tablo iki sütunun düzey birleşimiyle 2×2'ye tamamlanır ve test yapılır (
hypothesis.py:6629–6633). - İki sütunda toplam ikiden çok düzey varsa McNemar–Bowker simetri testine geçilir (
hypothesis.py:6623–6625); yön, yöntem, mid-p ve GA seçenekleri o yolda yok sayılır ve bir not yazılır (mcnemar.py:123–130). - Tek düzey varsa (tüm değerler aynı) hata (
hypothesis.py:6634–6636). - b+c=0 (hiç değişim yok) ise istatistik 0/0'dır ve test tanımsızdır: p ve "fark yok" kararı yazılmaz, "Tüm gözlemler uyumlu — test tanımsız" iletisi döner; GA ve OR hesaplanmaz. R
mcnemar.testde bu durumda NaN verir. - İki sütunun düzeyleri konumla değil adla eşlenir (büyük/küçük harf ve
1↔1.0farkı gözetilmez). Öncesi 0/1, sonrası "Hayır/Evet" gibi eşlenemeyen kodlarda tablo konumla okunmaz; çevrilmiş hata iletisi verilir. - c=0 ise koşullu OR sonsuzdur; "—" yazılır ve dipnot eklenir (
hypothesis.py:6696–6701,6813–6815).
28.3 Parametreler
Varsayılanlar mcnemar.py:43–91 içinden okunmuştur.
| Arayüz adı | Varsayılan | Ne yapar | Sonucu nasıl değiştirir |
|---|---|---|---|
| Öncesi / 1. Ölçüm | ilk kategorik sütun | Tablonun satırları. | b ve c'nin yönü. |
| Sonrası / 2. Ölçüm | ilk kategorik sütun | Tablonun sütunları. | |
| Yöntem | Otomatik (n<25 → exact) | Otomatik; Kesin (binom); Asimptotik (χ², Yates); Asimptotik (χ², düzeltmesiz). | p ve istatistik. |
| Güven Düzeyi | %95 | \alpha ve tüm GA'ların düzeyi. | GA genişliği, karar. |
| Hipotez yönü | Çift yönlü (≠) | Sağ (>): b>c (düzey 1 → düzey 2 değişimi baskın); sol (<): b<c. | Ana p ve karar tek yönlü p'ye geçer. |
| Ek çıktılar: mid-p | kapalı | Yarım olasılıklı kesin p. | Ek satır. |
| Ek çıktılar: Agresti-Min / Tango GA | kapalı | Marjinal oran farkı için iki iyileştirilmiş GA. | Ek satır. |
| Ek çıktılar: Koşullu OR GA | kapalı | b/c için kesin GA. | Ek satır. |
Neden "otomatik" eşik 25?
Uyumsuz çift sayısı küçükken (b-c)^2/(b+c)'nin ki-kare yaklaşımı zayıftır. Eşik, b+c<25'te kesin binom testine geçmeyi öneren yaygın bir pratik kuraldır. MerQur otomatik yolda kesin testi, aksi hâlde Yates düzeltmeli ki-kareyi seçer (mcnemar.py:114–115, hypothesis.py:6670–6671). Fagerland, Lydersen ve Laake (2013) kesin testin gereğinden tutucu olduğunu; düzeltmesiz asimptotik testin ve mid-p'nin hem küçük hem büyük örneklemde nominal düzeye daha yakın kaldığını göstermiştir. Bu yüzden ek çıktıdaki mid-p ve "Asimptotik (χ², düzeltmesiz)" seçeneği bilinçli birer alternatiftir.
"Sağ yönlü" ne demek?
b, "önce düzey 1, sonra düzey 2" çiftleridir. Düzeyler MerQur düzey sırasıyla dizilir: kullanıcının tanımladığı sıra, yoksa sayısal/doğal sıra, o da yoksa verideki ilk görülme sırası; sayılar sayısal sırada (0 < 1). Kullanılan sıra çıktıda b ve c etiketlerinde düzey adlarıyla görünür. "Sağ yönlü" H_1:\ \pi_{12}>\pi_{21}, yani ikinci düzeyin oranı sonra arttı demektir. Tıp verisinde düzey 1 absent, düzey 2 disease present'tır; sağ yönlü test "yeni yöntem daha çok hastalık buluyor mu?" sorusudur. Çıktıdaki "b (absent→disease present)" etiketi yönü denetlemek için okunmalıdır.
28.4 Tıp örneği
Dosya: english/datasets/Tip/24_mcnemar_old_new_diagnosis.xlsx (Türkçe kopyası samples/Tum_Analiz_Tip/24_mcnemar_eski_yeni_tani.xlsx). Bowker yolu için ayrıca 25_kappa_cancer_stage_pathologist.xlsx.
| Değişken | Rol | Tür | Açıklama |
|---|---|---|---|
old_method |
Öncesi / 1. Ölçüm | ikili metin | absent 63, disease present 27 |
new_method |
Sonrası / 2. Ölçüm | ikili metin | absent 55, disease present 35 |
patient_id |
kullanılmaz |
n ve eksik değer: 90 hasta, eksik değer yok. Eşleşik tablo:
| new: absent | new: disease present | Toplam | |
|---|---|---|---|
| old: absent | a=51 | b=12 | 63 |
| old: disease present | c=4 | d=23 | 27 |
| Toplam | 55 | 35 | 90 |
Eski yöntemde pozitiflik 27/90=0{,}300, yeni yöntemde 35/90=0{,}389.
Klinik soru: Aynı hastalarda yeni tanı yöntemi eski yöntemden daha sık "hastalık var" diyor mu? (VIDEO_SCRIPT_TR.txt, #24.)
Seçilen ayarlar: Varsayılan (otomatik → kesin, %95). Ek çalıştırmalar: kesin + üç ek çıktı; Yates; düzeltmesiz; kesin sağ ve sol yönlü; Yates ve düzeltmesiz sağ yönlü; %99 güven. Bowker için Tıp #25'te iki patoloğun 4 düzeyli evrelemesi.
28.5 Formüller ve hesap adımları
MerQur'un sırası şudur: (1) pd.crosstab(önce, sonra) ile tabloyu kur, (2) düzey sayısına göre 2×2'ye tamamla ya da Bowker'a geç, (3) b=\text{ct}[0{,}1], c=\text{ct}[1{,}0] al, (4) b+c=0 ise testi atla, (5) yönteme göre kesin ya da asimptotik p'yi hesapla, (6) koşullu OR ve Cohen g'yi hesapla, (7) marjinal oran farkı için Wald GA'yı kur, (8) yön, mid-p, Agresti–Min/Tango ve OR GA bloklarını ekle, (9) kararı ana p'ye göre ver.
28.5.1 Kesin test
- m: uyumsuz çift sayısı; çıktıda "Uyumsuz (b+c)".
- H_0 altında her uyumsuz çiftin b yönünde olma olasılığı 1/2'dir; b\sim\text{Binom}(m,\,1/2).
- MerQur
binomtest(min(b, c), m, 0.5)çağırır (hypothesis.py:6676); p_0=1/2'de minimum olabilirlik tanımı küçük kuyruğun iki katına eşittir. Kesin yolda "İstatistik" satırı \min(b,\ c)'dir, sd yazılmaz.
28.5.2 Asimptotik test (Yates ve düzeltmesiz)
- X^2: McNemar (1947) istatistiği; z=(b-c)/\sqrt{b+c}'nin karesidir.
- -1: Edwards (1948) süreklilik düzeltmesi; \lvert b-c\rvert ancak 2'şer adımla değiştiği için (b+c sabitken) yarım adım değil bir birim çıkarılır. R
mcnemar.test(correct = TRUE)ile aynı (hypothesis.py:6683–6689).
Neden z yerine χ²?
H_0 altında E(b-c)=0, \text{Var}(b-c\mid m)=m'dir. z=(b-c)/\sqrt m standart normale, karesi \chi^2_1'e yaklaşır. İki yönlü testte ikisi aynı p'yi verir; tek yönlü testte işaret gerektiği için MerQur z'yi kullanır (28.5.3).
28.5.3 Tek yönlü test
Yön seçildiğinde ana p ve karar tek yönlü p'ye geçer (hypothesis.py:6733–6751):
- B\sim\text{Binom}(m,\,1/2).
- \delta=1 (Yates seçiliyse), 0 (düzeltmesiz).
- Kesin tek yönlü p her durumda ayrıca "Kesin tek yönlü test" satırında yazılır; iki yönlü p de "Ana p ve karar …" notunda verilir.
28.5.4 Etki büyüklükleri
- OR: uyumsuz çiftlerde "düzey 1 → 2" değişiminin "2 → 1"e oranı; eşleşik vaka–kontrol çalışmasında koşullu ML odds oranıdır. c=0 ise sonsuz ("—"), b=c=0 ise 1 (
hypothesis.py:6696–6701). - g: Cohen'in (1988) g'si, MerQur'da işaretli (b>c ise pozitif). Etiket \lvert g\rvert ile verilir: <0{,}05 önemsiz, <0{,}15 küçük, <0{,}25 orta, \ge0{,}25 büyük (
hypothesis.py:6702–6713).
Koşullu OR'nin kesin GA'sı, \pi=b/(b+c) için Clopper–Pearson aralığının \pi/(1-\pi) dönüşümüdür (exact2x2::mcnemar.exact tanımı, hypothesis.py:6787–6793):
28.5.5 Marjinal oran farkı ve güven aralıkları
- \hat\Delta: ikinci düzeyin "sonra" oranı eksi "önce" oranı; künyede "Oran farkı (b-c)/n = p_sonrası − p_öncesi".
- Varyans, çokterimli (b,\ c) hücrelerinin kovaryansından gelir; Wald GA \hat\Delta\pm z\,\text{SH} künyede her zaman yazılır. Wald GA düzeltmesiz teste karşılık gelir; seçilen testle çeliştiğinde (GA sıfırı dışlarken test anlamsız ya da tersi) bunu açıklayan bir not eklenir.
Ek çıktıdaki iki aralık:
- Agresti–Min (2005): her hücreye 0,5 eklenmiş Wald aralığı; [-1,\ 1]'e kırpılır (
hypothesis.py:6762–6764). - \tilde q_{21}: \Delta sabitken \pi_{21}'in kısıtlı ML kestirimi. Sınırlar
brentqile T(\Delta)=\pm z çözülerek bulunur (hypothesis.py:6768–6782); PropCIs::scoreci.mp ile aynı.
Neden Tango aralığı düzeltmesiz testle uyumlu?
\Delta=0'da \tilde q_{21}=(b+c)/(2n) olur ve T(0)=(b-c)/\sqrt{b+c}, yani düzeltmesiz McNemar z'sidir. Tango aralığı bu skor testinin tersidir: aralık 0'ı ancak düzeltmesiz McNemar anlamlı değilse içerir. Wald aralığı da büyük n'de buna yakındır. Kesin test ve Yates ise daha tutucudur; bu yüzden aynı çıktıda "H₀ reddedilemedi" ile sıfırı dışlayan bir GA birlikte görülebilir (28.6, Adım 6).
28.5.6 Mid-p
Yön seçildiyse ilgili tek kuyruk verilir (hypothesis.py:6753–6758). Mid-p kararı değiştirmez.
28.5.7 k×k tablo: McNemar–Bowker simetri testi
- H_0: \pi_{ij}=\pi_{ji} (tablo simetrik). k=2'de düzeltmesiz McNemar'a indirgenir.
- Kategoriler sayıya çevrilebiliyorsa sayısal, değilse metin sırasıyla dizilir (
hypothesis.py:6859–6860).
Koddaki tercih
İki yönde de sıfır olan çiftler toplamdan ve sd'den düşülür. R mcnemar.test bu çiftlerde 0/0 ürettiği için NaN döndürür. Bowker yolunda süreklilik düzeltmesi, kesin test, yön ve GA seçenekleri yoktur (hypothesis.py:6855–6883).
28.6 Elle hesap: Tıp verisinde sayısal yürüyüş
Ara değerler dogrulama/mcnemar/elle_hesap.py ile, MerQur kodu çağrılmadan hesaplanmıştır. Binom olasılıkları tam kesir olarak, Tango sınırları kendi ikiye bölme kök bulucusuyla bulunmuştur.
Adım 1 — Tablo. a=51, b=12, c=4, d=23; n=90, m=16. Otomatik yöntem: 16<25 olduğundan kesin test.
Adım 2 — Kesin p.
Sağ yönlü (b>c): p=P(B\ge12)=P(B\le4)=0{,}038406. Sol yönlü: p=P(B\le12)=0{,}989365.
Adım 3 — Mid-p. P(B=4)=1820/65536=0{,}027771; p^{\text{mid}}_{\text{sağ}}=(2517-910)/65536=0{,}024521; iki yönlü p^{\text{mid}}=0{,}049042.
Adım 4 — Asimptotik.
Sağ yönlü: Yates z=7/4=1{,}75, p=0{,}040059; düzeltmesiz z=2, p=0{,}022750.
Adım 5 — Etki büyüklükleri. \text{OR}=12/4=3; g=12/16-0{,}5=0{,}25 ("büyük"). \pi=0{,}75 için Clopper–Pearson [0,476229; 0,927338] → OR GA [0,909232; 12,762344]. %99'da [0,669088; 21,001634].
Adım 6 — Oran farkı ve GA'lar. \hat\Delta=8/90=0{,}088889 (pozitiflik 0,300'den 0,389'a).
Wald %95: 0{,}088889\pm1{,}959964\times0{,}043446=[0{,}003737;\ 0{,}174041]. Agresti–Min: \tilde\Delta=8/92=0{,}086957, SH =\sqrt{17-64/92}/92=0{,}043890, [0,000934; 0,172979]. Tango: [0,001976; 0,182960]. Üç aralık da sıfırı dışlar; çünkü üçü de düzeltmesiz skor testine (p=0{,}0455) yakındır. Kesin test ise p=0{,}0768 ile anlamsızdır. %99'da üç aralık da sıfırı içerir: Wald [−0,023019; 0,200797], Agresti–Min [−0,026096; 0,200009], Tango [−0,030056; 0,216840].
Adım 7 — Bowker (Tıp #25, 4×4). Köşegen dışı çiftler: (1,2) 1–0; (1,3) 0–0; (1,4) 3–3; (2,3) 3–1; (2,4) 0–0; (3,4) 3–3. Boş iki çift düşülür: X^2_B=1^2/1+0+2^2/4+0=2, sd =4, p=0{,}735759.
28.6.1 Doğrulama: MerQur, Python ve R
MerQur değerleri execute() sonucundan, stats.hypothesis modülünde round() bellekte etkisizleştirilerek alınmıştır (dogrulama/mcnemar/merqur_calistir.py). R: 4.5.3; mcnemar.test (Yates ve düzeltmesiz), exact2x2::mcnemar.exact (kesin p, koşullu OR ve GA), binom.test (tek yönlü), PropCIs::diffpropci.Wald.mp, diffpropci.mp (Agresti–Min) ve scoreci.mp (Tango); mid-p dbinom/pbinom ile doğrudan. PropCIs farkı (c-b)/n yönünde tanımladığı için b ile c yer değiştirilerek çağrılmıştır. Bowker'da R mcnemar.test NaN (sd 6) verdiğinden R sütunu, boş çiftleri düşen tanımla R'de doğrudan hesaplanmıştır.
| Büyüklük | MerQur | Python (bağımsız) | R 4.5.3 | En büyük fark | Durum |
|---|---|---|---|---|---|
| b (absent → disease present) | 12 | 12 | 12 | 0,0e+00 | ✓ |
| c (disease present → absent) | 4 | 4 | 4 | 0,0e+00 | ✓ |
| Kesin p (çift yönlü; otomatik seçim) | 0,076813 | 0,076813 | 0,076813 | 0,0e+00 | ✓ |
| Kesin p (sağ yönlü, b > c) | 0,038406 | 0,038406 | 0,038406 | 0,0e+00 | ✓ |
| Kesin p (sol yönlü) | 0,989365 | 0,989365 | 0,989365 | 5,6e−16 | ✓ |
| Mid-p (çift yönlü) | 0,049042 | 0,049042 | 0,049042 | 0,0e+00 | ✓ |
| Mid-p (sağ yönlü) | 0,024521 | 0,024521 | 0,024521 | 0,0e+00 | ✓ |
| Yates X^2 | 3,062500 | 3,062500 | 3,062500 | 0,0e+00 | ✓ |
| Yates p | 0,080118 | 0,080118 | 0,080118 | 8,3e−17 | ✓ |
| Düzeltmesiz X^2 | 4 | 4 | 4 | 0,0e+00 | ✓ |
| Düzeltmesiz p | 0,045500 | 0,045500 | 0,045500 | 6,9e−17 | ✓ |
| Yates, sağ yönlü z p | 0,040059 | 0,040059 | 0,040059 | 1,4e−17 | ✓ |
| Düzeltmesiz, sağ yönlü z p | 0,022750 | 0,022750 | 0,022750 | 0,0e+00 | ✓ |
| Cohen g | 0,250000 | 0,250000 | — | 0,0e+00 | ✓ |
| Koşullu OR b/c | 3 | 3 | 3 | 0,0e+00 | ✓ |
| %95 kesin OR GA alt | 0,909232 | 0,909232 | 0,909232 | 1,6e−15 | ✓ |
| %95 kesin OR GA üst | 12,762344 | 12,762344 | 12,762344 | 2,0e−14 | ✓ |
| %99 kesin OR GA alt | 0,669088 | 0,669088 | 0,669088 | 4,4e−16 | ✓ |
| %99 kesin OR GA üst | 21,001634 | 21,001634 | 21,001634 | 4,6e−14 | ✓ |
| Oran farkı (b-c)/n | 0,088889 | 0,088889 | — | 0,0e+00 | ✓ |
| %95 Wald GA alt | 0,003737 | 0,003737 | 0,003737 | 1,3e−17 | ✓ |
| %95 Wald GA üst | 0,174041 | 0,174041 | 0,174041 | 5,6e−17 | ✓ |
| %95 Agresti–Min GA alt | 0,000934 | 0,000934 | 0,000934 | 1,4e−17 | ✓ |
| %95 Agresti–Min GA üst | 0,172979 | 0,172979 | 0,172979 | 1,4e−16 | ✓ |
| %95 Tango skor GA alt | 0,001976 | 0,001976 | 0,001976 | 1,5e−08 | ✓ |
| %95 Tango skor GA üst | 0,182960 | 0,182960 | 0,182960 | 1,5e−08 | ✓ |
| %99 Wald GA alt | −0,023019 | −0,023019 | −0,023019 | 1,0e−17 | ✓ |
| %99 Wald GA üst | 0,200797 | 0,200797 | 0,200797 | 8,3e−17 | ✓ |
| %99 Agresti–Min GA alt | −0,026096 | −0,026096 | −0,026096 | 2,1e−17 | ✓ |
| %99 Agresti–Min GA üst | 0,200009 | 0,200009 | 0,200009 | 2,8e−16 | ✓ |
| %99 Tango skor GA alt | −0,030056 | −0,030056 | −0,030056 | 3,2e−10 | ✓ |
| %99 Tango skor GA üst | 0,216840 | 0,216840 | 0,216840 | 6,7e−09 | ✓ |
| Bowker X^2 (Tıp #25, 4×4) | 2 | 2 | 2 | 0,0e+00 | ✓ |
| Bowker sd (boş çiftler düşülür) | 4 | 4 | 4 | 0,0e+00 | ✓ |
| Bowker p | 0,735759 | 0,735759 | 0,735759 | 3,3e−16 | ✓ |
Sonuç: 35 büyüklüğün tamamı ölçütü karşılar. Tango sınırlarındaki 10^{-8} düzeyindeki fark, PropCIs'in yinelemeli kök aramasının durma toleransından gelir; MerQur ve bağımsız Python 10^{-12} içinde aynıdır.
28.7 Çıktıyı okuma
Kesin yöntem ve üç ek çıktı açıkken sonuç metni:
TEST: McNemar Testi
──────────────────────────────────────────────────
İstatistik : 4.0
p-değeri : 0.076813 ns
Etki Büy. : 0.25 (Cohen's g = 0.2500 (Büyük) | OR_disc = 3.0000)
KARAR: H₀ REDDEDİLEMEZ ns
McNemar (kesin (binom)) min(b,c) = 4, p = 0.0768 ns. Uyumsuz: b=12 (absent→disease present), c=4 (disease present→absent). OR_disc = 3.0000. Cohen's g = 0.2500 (Büyük). H₀ REDDEDİLEMEZ.
Mid-p = 0.049042
Marjinal oran farkı = +0.0889; %95 Agresti-Min GA [0.0009, 0.1730], Tango skor GA [0.0020, 0.1830]
Uyumsuz (koşullu) OR = 3.0000, %95 kesin GA [0.9092, 12.7623]
Not: künyedeki oran farkı %95 GA'sı Wald aralığıdır ve düzeltmesiz asimptotik teste karşılık gelir; seçilen testle (kesin ya da süreklilik düzeltmeli) kararı farklı olabilir. Karar seçilen testin p'sine dayanır.
── APA 7 ÖZET ──
McNemar testi (kesin (binom)), min(b,c) = 4, p = .077
Künye satırları: Yöntem: kesin (binom) · b (absent→disease present): 12 · c (disease present→absent): 4 · Uyumsuz (b+c): 16 · Oran farkı (b-c)/n = p_sonrası − p_öncesi: 0.0889 · Oran farkı %95 GA: [0.0037, 0.1740].
| Satır | Ne yazar | Nasıl yorumlanır |
|---|---|---|
| İstatistik | Kesin: \min(b,c); asimptotik: X^2 | Kesin yolda sd satırı yoktur. |
| p-değeri | Ana p | Yön seçildiyse tek yönlü p. |
| Etki Büy. | g, büyüklük etiketi, koşullu OR | g işaretlidir; OR c=0'da "—". |
| Yorum satırı | Yöntem, b ve c düzey adlarıyla | Yönü buradan doğrulayın. |
| Mid-p, GA'lar, OR GA | Ek bloklar | Kararı değiştirmez. |
| Künye: Oran farkı ve GA | \hat\Delta ve Wald GA | Her zaman yazılır; düzeltmesiz teste karşılık gelir. Seçilen testle çelişirse açıklama notu çıkar (S2). |
| Grafik | 2×2 tablonun ısı haritası (satır önce, sütun sonra) |
Yates seçildiğinde: "McNemar (asimptotik (Yates)) χ² = 3.0625, p = 0.0801 ns"; düzeltmesiz: "χ² = 4.0000, p = 0.0455 *".
APA biçiminde rapor cümlesi:
Aynı 90 hastada yeni tanı yöntemi 35, eski yöntem 27 hastada hastalık saptadı (oran farkı 0,089; %95 Tango GA [0,002; 0,183]). Uyumsuz 16 çiftin 12'sinde yalnız yeni yöntem, 4'ünde yalnız eski yöntem pozitifti (koşullu OR = 3,00; %95 kesin GA [0,91; 12,76]). Kesin McNemar testine göre fark anlamlı değildi (p = 0{,}077); mid-p değeri 0,049 idi.
28.8 Uzman soruları
S1. Aynı veride kesin p 0,077, düzeltmesiz p 0,046, mid-p 0,049. Hangisi raporlanmalı?
Yöntem verilerden önce seçilmelidir. MerQur'un otomatik kuralı küçük b+c'de kesin testi seçer; kesin test kesikli dağılım yüzünden tutucudur (gerçek birinci tür hata oranı nominalin altında). Fagerland ve ark. (2013) düzeltmesiz asimptotik testi ve mid-p'yi önerir; ikisi de bu veride sınırda anlamlıdır. Hangisi seçilirse seçilsin, yöntem raporda adıyla yazılmalı ve sonuç "sınırda" diye yorumlanmalıdır.
S2. GA sıfırı dışlıyor ama test anlamsız; çelişki mi?
Hayır, farklı testlerin tersleri. Wald ve Tango aralıkları düzeltmesiz skor testine (p=0{,}0455) karşılık gelir; ana p kesin testtir (p=0{,}0768). Tutarlı raporlama için ya düzeltmesiz test + Tango GA ya da kesin test + kesin (OR) GA birlikte verilmelidir. OR'nin kesin GA'sı [0,91; 12,76] 1'i içerir ve kesin testle uyumludur.
S3. Programlar neden farklı p veriyor?
Üç yaygın tanım vardır: Yates'li ki-kare (R mcnemar.test varsayılanı, 0,0801), kesin binom p'si (0,0768) ve düzeltmesiz McNemar istatistiği (0,0455). MerQur'un otomatik yolu b+c<25'te kesin binom p'sini verir, b+c\ge25'te R ile aynıdır.
S4. b ve c hangi yönde tanımlı, sütunları ters seçersem ne olur?
b, satır (önce) düzey 1 ve sütun (sonra) düzey 2 hücresidir; düzeyler MerQur düzey sırasındadır (kullanıcı sırası, sayısal/doğal sıra ya da verideki ilk görülme sırası). Sütunlar yer değiştirirse b ile c yer değiştirir: iki yönlü p değişmez, g ve oran farkının işareti, OR'nin tersi (1/3) ve tek yönlü testin anlamı değişir.
S5. Hiç değişim yoksa ya da c = 0 ise?
b=c=0 ise test tanımsızdır; MerQur p=1 ya da "fark yok" yazmaz, tanımsızlığı bildirir. c=0, b>0 ise test tanımlıdır (ör. b=10: kesin p=2/1024=0{,}00195); koşullu OR sonsuzdur ve "—" ile dipnot yazılır; OR GA'nın üst sınırı da sonsuzdur.
S6. Bir ölçümde tek kategori görülmüşse tablo 2×1 olur; MerQur ne yapar?
İki sütunun düzey birleşimi iki ise eksik sütun 0 ile eklenir ve test yapılır (hypothesis.py:6629–6633). R mcnemar.test(x, y) bu durumda düzey sayısı tutmadığı için hata verir; table(factor(x, levels), factor(y, levels)) ile kurulursa MerQur'la aynı sonucu verir.
S7. Bowker'da sd neden 6 değil 4?
4\times4 tabloda k(k-1)/2=6 köşegen dışı çift vardır; Tıp #25'te ikisi iki yönde de boştur. Boş çift bilgi taşımaz ve 0/0 terimi tanımsızdır. MerQur bu çiftleri sd'den düşer: \chi^2(4)=2, p=0{,}736. R mcnemar.test aynı tabloda NaN döndürür.
S8. Uyumlu çiftler (a ve d) neden teste girmiyor?
Marjinal fark \pi_{12}-\pi_{21}'dir; a ve d iki marjinali eşit etkiler. Koşullu çıkarsamada m=b+c sabit tutulur ve b'nin dağılımı a ile d'ye bağlı değildir. n ise oran farkının ölçeğine girer: aynı b ve c ile n büyüdükçe \hat\Delta küçülür ama p değişmez.
28.9 Sık hatalar ve tuzaklar
- İki sütunu farklı kodlarla girmek. Düzeyler adla eşlendiği için önce 0/1, sonra "Hayır/Evet" kodlanmış sütunlar hata verir. Konumla okumak b ve c'yi uyumlu hücrelerden alırdı (bir denemede doğru p=0{,}581 yerine 0,453). İki sütun aynı etiketlerle kodlanmalıdır.
- Bağımsız gruplara McNemar uygulamak. Satırlar eşleşik değilse test anlamsızdır; ki-kare bağımsızlık ya da Fisher kullanılmalıdır.
- Uyumu McNemar ile ölçmek. McNemar'ın anlamsız olması iki yöntemin uyumlu olduğu anlamına gelmez; b ve c ikisi de büyük ama eşitse test anlamsız, uyum kötüdür. Uyum için kappa.
- Ki-kare bağımsızlık testini aynı tabloya uygulamak. O test "eski ve yeni yöntem sonuçları ilişkili mi?" sorusunu cevaplar ve eşleşik tabloda hemen her zaman anlamlıdır.
- Künyedeki Wald GA ile kesin testi karşılaştırıp çelişki sanmak. Farklı testlerin aralığıdır (S2).
- Tek yönlü seçimde yönü düzey sırasından bağımsız sanmak. "Sağ yönlü" b>c demektir; b'nin hangi geçiş olduğu düzey sırasına bağlıdır; sıra tanımlanmamış metin etiketlerinde bu, verideki ilk görülme sırasıdır. Çıktıdaki kullanılan sıra ve "b (…→…)" etiketi okunmalıdır.
- Bowker yolunda seçeneklerin uygulandığını sanmak. k×k tabloda yöntem, yön, mid-p ve GA yok sayılır; not satırı bunu söyler.
28.10 Kaynaklar
- Agresti, A. (2013). Categorical data analysis (3rd ed.). Wiley.
- Agresti, A., & Min, Y. (2005). Simple improved confidence intervals for comparing matched proportions. Statistics in Medicine, 24(5), 729–740. https://doi.org/10.1002/sim.1781
- Bowker, A. H. (1948). A test for symmetry in contingency tables. Journal of the American Statistical Association, 43(244), 572–574. https://doi.org/10.1080/01621459.1948.10483284
- Cohen, J. (1988). Statistical power analysis for the behavioral sciences (2nd ed.). Lawrence Erlbaum.
- Edwards, A. L. (1948). Note on the "correction for continuity" in testing the significance of the difference between correlated proportions. Psychometrika, 13(3), 185–187. https://doi.org/10.1007/BF02289261
- Fagerland, M. W., Lydersen, S., & Laake, P. (2013). The McNemar test for binary matched-pairs data: Mid-p and asymptotic are better than exact conditional. BMC Medical Research Methodology, 13, 91. https://doi.org/10.1186/1471-2288-13-91
- McNemar, Q. (1947). Note on the sampling error of the difference between correlated proportions or percentages. Psychometrika, 12(2), 153–157. https://doi.org/10.1007/BF02295996
- Tango, T. (1998). Equivalence test and confidence interval for the difference in proportions for the paired-sample design. Statistics in Medicine, 17(8), 891–908. https://doi.org/10.1002/(SICI)1097-0258(19980430)17:8<891::AID-SIM780>3.0.CO;2-B