İstatistik Sözlüğü → Tek yönlü ve çift yönlü test (hipotez yönü)
Tek yönlü ve çift yönlü test (hipotez yönü)kavram
Alternatif hipotezin yalnız bir yöndeki farkı mı (tek yönlü), yoksa her iki yöndeki farkı mı (çift yönlü) aradığını belirleyen seçim.
Çift yönlü testte alternatif hipotez 'fark vardır' der (ör. μ ≠ μ₀); büyük ya da küçük yöndeki sapmaların ikisi de sıfır hipotezine karşı kanıt sayılır ve α düzeyi dağılımın iki kuyruğuna bölünür. Tek yönlü (sağ ya da sol yönlü) testte alternatif yalnız bir yönü öngörür (ör. μ > μ₀); α'nın tamamı o kuyruğa konur. Bu nedenle aynı veride, gözlenen fark öngörülen yöndeyse tek yönlü p değeri çift yönlünün yaklaşık yarısıdır.
Tek yönlü test ancak yön veri toplanmadan önce kuramsal ya da pratik bir gerekçeyle belirlenmişse meşrudur; sonuçlara bakıp yön seçmek birinci tip hata oranını fiilen iki katına çıkarır. Ters yönde ne kadar büyük bir fark çıkarsa çıksın tek yönlü test onu 'anlamlı' saymaz. Kuşku varsa çift yönlü test tercih edilir; çoğu dergi de varsayılan olarak bunu bekler.
Gündelik bir örnek
Bir öğretmen yeni bir çalışma yönteminin sınav puanlarını yükselteceğini düşünüyor ve bunu önceden yazıyor. Puanların düşmesi de olası ama onun sorusu yalnız 'arttı mı?'. Sınıf ortalaması 68'den 72'ye çıktığında sağ yönlü test p = 0,03 verirken çift yönlü test aynı veride p = 0,06 verir. Yön sonradan seçilseydi bu üstünlük haksız olurdu.
MerQur'da
t-testleri, permütasyon testi, Mann-Whitney U, Wilcoxon, binom, işaret, McNemar ve korelasyon analizlerinde 'Hipotez yönü' seçeneği olarak bulunur (çift ya da iki yönlü, sağ yönlü, sol yönlü; binom testinde P > p₀ ve P < p₀); Fisher kesin testinde aynı seçenek 'Yön' adını taşır. Bağımsız örneklem t-testinde birinci grup dosyada ilk görülen gruptur. Koşu testinde az koşu/çok koşu, Mann-Kendall testinde artış/azalış, nokta örüntüsü analizinde kümelenme/düzenlilik, Bayesci t testi ve Bayesci korelasyonda ise yönlü alternatif hipotez (BF+0, BF-0) biçiminde sunulur.
Bu kavramın geçtiği analizler
Tek Örneklem t-TestiBağımsız Örneklem t-TestiEşleştirilmiş t-TestiPermütasyon TestiMann-Whitney U TestiWilcoxon İşaretli Sıralar TestiKruskal-Wallis TestiFriedman TestiBinom Testiİşaret TestiKoşu TestiKi-Kare Uyum İyiliğiFisher Kesin TestiMcNemar TestiCochran-Mantel-HaenszelMR × MR Çapraz TabloKorelasyon AnaliziKarışıklık Matrisi MetrikleriBayesci t TestiBayesci KorelasyonMann-Kendall + Sen EğimiMoran's INokta Örüntüsü Analizi