İstatistik Sözlüğü → Özdeğer ve özvektör
Özdeğer ve özvektörkavram
Bir kare matrisin (ör. korelasyon ya da kovaryans matrisinin) yön değiştirmeden yalnızca ölçeklendirdiği vektörler (özvektörler) ve bu ölçeklendirme çarpanları (özdeğerler).
A matrisi için A·v = λ·v eşitliğini sağlayan v vektörü özvektör, λ sayısı özdeğerdir. İstatistikte en sık korelasyon ya da kovaryans matrislerinin özdeğerleriyle karşılaşılır. Temel bileşenler analizinde her özvektör bir bileşenin yönünü (değişkenlerin ağırlıklarını), ilgili özdeğer ise o bileşenin açıkladığı varyansı verir. Korelasyon matrisinde özdeğerlerin toplamı değişken sayısına eşittir; bu yüzden bir özdeğerin değişken sayısına bölünmesi, o bileşenin açıkladığı varyans oranını verir.
Faktör analizinde kaç faktör tutulacağına karar verirken özdeğerler kullanılır: Kaiser ölçütü 1'den büyük özdeğerleri tutar (genellikle fazla faktör önerir), yamaç grafiği özdeğerlerdeki kırılma noktasına bakar, paralel analiz ise gözlenen özdeğerleri rastgele verilerden elde edilenlerle karşılaştırır ve en güvenilir yöntem olarak kabul edilir. Sıfıra çok yakın özdeğerler değişkenler arasında güçlü çoklu doğrusallık olduğunu gösterir; regresyonda koşul indeksi bu yüzden özdeğerlerden hesaplanır. Kanonik korelasyon, uyum analizi ve Johansen eşbütünleşme testinde de özdeğerler temel istatistiklerdir.
Gündelik bir örnek
Bir öğrencinin matematik, fizik ve kimya notları birbirine çok bağlıysa, bu üç not aslında büyük ölçüde tek bir ortak 'sayısal yetenek' yönünde değişiyor demektir. Korelasyon matrisinin ilk özdeğeri örneğin 2,4 çıkarsa, üç değişkenin toplam varyansının (3) %80'i bu tek yönle açıklanır; özvektör ise bu yönün üç derse ne ağırlıkla dayandığını gösterir.
MerQur'da
Kanonik Korelasyonda 'Özdeğerler' ek çıktısıyla, Değişken Kümelemede 'MAXEIGEN (bölücü)' eşiğiyle kullanılır. Temel Bileşenler ve Açıklayıcı Faktör Analizi, Uyum Analizi, Çoklu Doğrusal Regresyon (çoklu doğrusallık tanıları), Madde Tepki Kuramı, SAR, Eşbütünleşme ve Yanıt Yüzeyi Regresyonu çıktılarında da yer alır.
Bu kavramın geçtiği analizler
Kanonik KorelasyonUyum AnaliziDeğişken KümelemeÇoklu Doğrusal RegresyonTemel Bileşenler AnaliziAçıklayıcı Faktör AnaliziMadde Tepki KuramıSAREşbütünleşmeYanıt Yüzeyi Regresyonu
İlgili kavramlar
Kaiser ölçütü (özdeğer > 1)Yamaç (scree) grafiğiAçıklanan varyans oranı