MerQuR+İstatistik Sözlüğü

İstatistik Sözlüğü → KDE Yoğunluk Haritası

KDE Yoğunluk Haritasıanaliz

Nokta konumlarından, her noktanın çevresine yayılan yumuşak 'tümseklerin' toplanmasıyla sürekli bir yoğunluk yüzeyi üreten ve noktaların nerede yoğunlaştığını gösteren çekirdek yoğunluk kestirimi haritası.

Kavram

Haritada yüzlerce nokta üst üste bindiğinde gözle nerede yoğunlaştıklarını söylemek zordur; noktaları idari sınırlara göre saymak ise sonucu bu sınırların çizimine bağlar. Çekirdek yoğunluk kestirimi (KDE) her noktayı bir çekirdek denen küçük bir tümseğe dönüştürür ve bu tümsekleri üst üste toplayarak alan boyunca sürekli bir yoğunluk yüzeyi elde eder. Sonuç, birim alan başına düşen nokta sayısıdır (ör. nokta/km²).

Yüzeyin biçimini en çok bant genişliği belirler: bu, her tümseğin ne kadar geniş yayılacağıdır. Dar bant çok sayıda küçük, sivri tepe; geniş bant az sayıda yumuşak tepe üretir. Bant kural tabanlı (Silverman, Scott) ya da veriye dayalı çapraz geçerlilikle seçilebilir. İstenirse her nokta bir değerle (ör. olaydaki kişi sayısı) ağırlıklandırılır; hacim konturları ise toplam yoğunluğun belirli bir oranını (%50, %95) kapsayan en küçük alanları çizer.

KDE betimsel bir yöntemdir: noktaların kümelendiğini istatistiksel olarak sınamaz, yalnızca nerede yoğunlaştıklarını gösterir. Tepe değerleri bant genişliğine bağlı olduğundan mutlak değil göreli okunmalıdır. Çalışma alanının kenarında yoğunluk olduğundan düşük görünebilir (kenar etkisi); ayrıca olay sayısı, olayın gerçekleşebileceği nüfus ya da trafik gibi bir 'risk altındaki' büyüklükle ilişkilendirilmeden yoğunluk doğrudan risk diye yorumlanmamalıdır.

Ne zaman kullanılır?

  • Olay, ağaç, ziyaretçi ya da gözlem noktalarının alan içinde nerede yoğunlaştığını sürekli bir yüzey olarak görmek için.
  • Noktaları düzgün hücrelerde sayıp özetlemek yeterliyse Hexbin; yoğun bölgelerin şansla açıklanıp açıklanamayacağını sınamak gerekiyorsa nokta örüntüsü analizi (Ripley K, Clark-Evans) kullanılır.
  • Noktalar ayrı kümelere ayrılıp her nokta bir kümeye atanacaksa DBSCAN; noktalarda ölçülen bir değerin (ör. kirletici derişimi) yüzeyi isteniyorsa kriging tercih edilir.

Gündelik bir örnek

Bir belediye, son üç yılda kentte meydana gelen 400 bisiklet kazasının konumlarını haritaya döküyor. Noktalar haritada iç içe geçtiği için hangi bölgenin daha tehlikeli olduğu tam anlaşılmıyor. KDE haritası, örneğin üniversite kampüsü çevresi ile sahil yolunun bir kavşağında belirgin iki tepe gösterir. %50 hacim konturu kazaların yarısının toplandığı küçük bir alanı işaret ettiğinde belediye bisiklet yolu düzenlemesine oradan başlayabilir; ama bu bölgelerin daha fazla bisikletli trafiği taşıdığını da hesaba katmalıdır.

MerQur'da parametreler

Sınıflandır (yok - tek renk, kategorik sütun)

Kavram: Analizden önce noktaları kategorik bir sütuna göre farklı renklerle gösterir. Bu bir veri keşfi adımıdır; yoğunluk hesabını değiştirmez.

Gündelik örnek: Bisiklet kazaları 'yaralanmalı' ve 'maddi hasarlı' olarak renklendirildiğinde, yaralanmalı kazaların belirli yollarda toplanıp toplanmadığı yoğunluk haritası çizilmeden önce göz ucuyla görülebilir.

Ne işe yarar: Analizden önce nokta haritasını bir kategorik sütuna göre renklendirir; veri keşfi içindir.

Sonuca etkisi: Yoğunluk yüzeyini, bandı ve konturları değiştirmez; yalnız önizleme renkleri değişir.

Doğrulama verisinde: Analize girmediği için sınanmaz.

Yöntem (KDE, Hexbin, Getis-Ord Gi*, DBSCAN, Moran's I, Variogram + Kriging)

Kavram: Harita sekmesinde hangi mekânsal yöntemin çalıştırılacağını seçer. KDE noktaların yoğunluğunu sürekli bir yüzey olarak verir; öteki yöntemler hücre sayımı, sıcak nokta, kümeleme, otokorelasyon ya da enterpolasyon gibi farklı soruları yanıtlar.

Gündelik örnek: Belediye 'kazalar nerede yoğun?' diye soruyorsa KDE seçilir. 'Bu yoğunluk şansla açıklanabilir mi?' ya da 'kazalar hangi kümelere ayrılıyor?' diye sorsaydı başka bir yöntem gerekirdi.

Ne işe yarar: Harita sekmesinde çalıştırılacak yöntemi seçer; bu bölüm KDE seçeneğini kapsar.

Sonuca etkisi: Diğer yöntemler kendi bölümlerinde ele alınır.

Doğrulama verisinde: KDE seçimi doğrulanmıştır.

Palet (Viridis, Plasma, Jet)

Kavram: Yoğunluk değerlerinin hangi renk ölçeğiyle gösterileceğini belirler; hesaplanan yüzeyi değiştirmez. Viridis ve Plasma gibi algısal olarak düzgün paletler, değer farklarını Jet gibi gökkuşağı paletlerinden daha doğru yansıtır ve renk körlüğü olanlar için de okunaklıdır.

Gündelik örnek: Aynı kaza yoğunluğu haritası Jet paletinde sarı-kırmızı geçişlerde yapay sınırlar varmış gibi görünebilir. Viridis'te ise yoğunluk düz ve kesintisiz biçimde artar.

Ne işe yarar: Harita renk ölçeğini belirler.

Sonuca etkisi: Yoğunluk ızgarasını ve konturları değiştirmez; yalnız görünümü etkiler.

Doğrulama verisinde: Plasma ve Jet seçimlerinde yoğunluk ızgarası aynı kalır (beklenen etkisizlik).

Bant genişliği (Silverman, Scott, Elle, Scott-normal, Olabilirlik ÇG, Berman-Diggle ÇG)

Kavram: Bant genişliği her noktanın çevresine yayılan çekirdeğin genişliğidir ve yüzeyin pürüzlülüğünü belirler. Kural tabanlı yöntemler (Silverman, Scott) verinin yayılımından hızlı bir değer hesaplar; çapraz geçerlilik yöntemleri ise veriye en iyi uyan bandı arar ve kümeli verilerde genellikle daha dar bant seçer.

Gündelik örnek: Silverman bandıyla kaza haritası kampüs ve sahil yolunda iki geniş tepe gösterir. Çapraz geçerlilikle seçilen daha dar bant, aynı bölgelerde tek tek kavşakları ayrı tepeler olarak ortaya çıkarabilir.

Ne işe yarar: Gauss çekirdeğinin standart sapmasını (km) belirler; yüzeyin pürüzlülüğünü kontrol eder. Silverman, Scott ve Scott-normal kural tabanlıdır; Olabilirlik ÇG (bw.ppl) ve Berman-Diggle ÇG (bw.diggle) çapraz geçerlilikle bant seçer.

Sonuca etkisi: Bant küçüldükçe tepe yoğunluğu artar ve yüzey parçalanır; büyüdükçe düzleşir. Kümelenmiş noktalarda çapraz geçerlilik seçenekleri tercih edilir; Berman-Diggle küçük bant seçmeye eğilimlidir.

Doğrulama verisinde: redwood'da Silverman hx/hy 0.1068/0.1081 km, tepe 138.9; Scott 0.1362/0.1379 km, tepe 101.5; Olabilirlik ÇG 0.0447 km, tepe 367.3; Berman-Diggle ÇG 0.0224 km, tepe 814.7.

→ Bant genişliği (çekirdek yumuşatma)

Bant (km) (yalnız "Elle" seçilince etkin; en az 0.01)

Kavram: Bandı bir kural yerine kullanıcının verdiği uzaklık (km) olarak belirler. Olgunun kuramsal ya da pratik bir ölçeği biliniyorsa ya da farklı çalışmaların haritaları aynı bantla karşılaştırılacaksa yararlıdır.

Gündelik örnek: Belediye 'bir kavşağın etkisi yaklaşık 200 metrelik çevresine yayılır' diye düşünüyorsa bant 0,2 km girilir. Aynı bant gelecek yılın kaza haritasında da kullanılırsa iki yıl adil biçimde karşılaştırılır.

Ne işe yarar: Kural yerine kullanıcının verdiği bandı kullanır; kuramsal ölçek biliniyorsa (ör. yürüyüş mesafesi) veya çalışmalar arası karşılaştırmada yararlıdır.

Sonuca etkisi: Tüm yoğunluk çıktılarını belirler; Bant genişliği "Elle" değilse kullanılmaz.

Doğrulama verisinde: redwood'da 0.05 km tepe 330.3, 0.10 km 152.8, 1.00 km 9.18 nokta/km2.

→ Bant genişliği (çekirdek yumuşatma)

Çekirdek türü (Gauss, Quartic/biweight, Epanechnikov, Triweight)

Kavram: Çekirdek, her noktanın etkisinin uzaklıkla nasıl azaldığını belirleyen biçimdir. Gauss çekirdeği etkisini sonsuza dek azalarak sürdürür; Quartic, Epanechnikov ve Triweight çekirdekleri ise belirli bir yarıçapta tam sıfıra iner. Sonuçlar çoğu zaman çekirdekten çok bant genişliğine duyarlıdır.

Gündelik örnek: Quartic çekirdek ve 200 metrelik yarıçapla her kaza yalnız kendi 200 metrelik çevresinin yoğunluğuna katkıda bulunur. Gauss çekirdeğinde ise uzak bir kaza da çok küçük bir katkı yapar.

Ne işe yarar: Gauss yerine sınırlı destekli radyal çekirdek kullanır; bu durumda bant genişliği yarıçap r'dir. Quartic, ısı haritalarında yaygın kullanılan çekirdektir.

Sonuca etkisi: r dışındaki noktalar katkı vermez. Otomatik yarıçap r = c x karekök(hx x hy); c = 2.77919 (quartic), 2.40187 (Epanechnikov), 3.11540 (triweight).

Doğrulama verisinde: Elle r = 0.20 km'de tepe 215.6 / 170.2 / 248.2. Otomatik r: quartic 0.29870, Epanechnikov 0.25814, triweight 0.33483 km.

→ Çekirdek (ağırlık) fonksiyonu (Gauss, bisquare, Epanechnikov)

Kenar düzeltmesi (Yok, Sınırlayıcı dikdörtgen, Dışbükey zarf)

Kavram: Çalışma alanının kenarına yakın noktaların çekirdeği kısmen alanın dışına taşar ve bu kısım yoğunluğa katılmaz; kenarlarda yoğunluk olduğundan düşük görünür. Kenar düzeltmesi, alan içinde kalan çekirdek oranına göre yoğunluğu büyüterek bunu dengeler.

Gündelik örnek: Sahil yolu çalışma alanının tam kenarındaysa oradaki kazaların çekirdeğinin bir kısmı denize, yani alan dışına düşer ve yoğunluk düşük görünür. Kenar düzeltmesi bu kaybı telafi eder ve sahil yolundaki gerçek yoğunluğu daha iyi gösterir.

Ne işe yarar: Gözlem penceresinin dışına taşan çekirdek kütlesi kadar yoğunluğu büyütür. Yalnız Gauss çekirdeğiyle kullanılır; başka çekirdekle açık hata iletisi verir.

Sonuca etkisi: Sınıra yakın yoğunluğu artırır; tepe yoğunluğu sınır hücresinde olabilir.

Doğrulama verisinde: redwood'da dikdörtgenle tepe 222.2 (düzeltmesiz 138.9), en küçük e(u) 0.25; zarfla tepe 312.9.

→ Kenar (sınır) düzeltmesi

Hacim konturları ([Parametreler] onay kutusu)

Kavram: Hacim konturu, toplam yoğunluğun belirli bir oranını (%50, %95) içeren en küçük alanın sınırıdır. Ekolojide hayvanların 'ev alanı' tanımında kullanılır; %50 konturu çekirdek bölgeyi, %95 konturu genel kullanım alanını gösterir.

Gündelik örnek: %50 kontur, kentin yalnızca küçük bir bölümünü kaplayan ama kazaların yarısının toplandığı alanı sınırlar. Belediye sınırlı bütçesini önce bu kontur içine harcayarak en çok kazayı en küçük alanda hedefleyebilir.

Ne işe yarar: Toplam yoğunluğun %50 ve %95'ini kapsayan en küçük alanların sınırlarını çizer (ev alanı; Worton 1989). Alanlar özet notunda verilir.

Sonuca etkisi: Yoğunluk yüzeyini değiştirmez, ek çıktı üretir.

Doğrulama verisinde: redwood'da %50 alan 0.327 km2, %95 alan 1.116 km2 (ızgara kütle tanımı); ks'nin örnek yüzdeliği tanımıyla 0.140 ve 0.673 km2.

→ Çekirdek yoğunluk kestirimi (KDE)

Değer (yok, sayısal sütun)

Kavram: Her noktayı bir sayısal değerle ağırlıklandırır; böylece yüzey nokta yoğunluğu yerine birim alan başına düşen değer miktarını gösterir.

Gündelik örnek: Her kaza yaralanan kişi sayısıyla ağırlıklandırılırsa harita 'kaza nerede çok?' yerine 'yaralanma nerede çok?' sorusunu yanıtlar. Az sayıda ama ağır kazanın olduğu bir yokuş bu haritada daha belirgin çıkar.

Ne işe yarar: Her noktayı seçilen sütundaki değerle ağırlıklandırır; eksik değerli noktalar dışlanır, negatif değer hata verir.

Sonuca etkisi: Yoğunluk birimi değer/km2 olur.

Doğrulama verisinde: Boston'da CMEDV ağırlıklı tepe 92.36 değer/km2.

Boylam kuralı (otomatik)

Kavram: Boylamlar bazı veri kaynaklarında 0-360 aralığında, bazılarında −180 ile 180 arasında kaydedilir; 180. meridyeni kesen veride bu fark iki yakadaki noktaları yapay biçimde uzaklaştırır. Kural, boylamları tek bir biçime çevirip uzaklıkların doğru hesaplanmasını sağlar.

Gündelik örnek: Kentteki bir kaza haritasında bu kural pek fark yaratmaz. Ama Pasifik'teki adalar arasında gemi kazalarını haritalayan biri için meridyenin iki yakasındaki kazalar, kural olmadan haritanın iki ucuna savrulurdu.

Ne işe yarar: 0-360 gösterimli boylamları -180..180'e çevirir ve sayısını notta bildirir; 180. meridyeni kesen veride merkez boylamı dairesel ortalamayla alınır, boylam farkları sarılır.

Sonuca etkisi: Meridyeni kesen veride bant ve yoğunluk doğru ölçekte (km) hesaplanır; hiçbir nokta atılmaz.

Doğrulama verisinde: quakes'te 708 değer eşdikdörtgen (eqc) düzleme çevrilir; Silverman hx 62.85 km, tepe 0.00221 nokta/km2.

Gerçek veride örnek

Veri: Strauss 1975, spatstat.data redwood

Değişkenler: 62 kızılağaç fidanının konumu (enlem/boylam); değer sütunu yok

  • Soru: 62 kızılağaç fidanı alanın neresinde yoğunlaşıyor?
  • Yöntem: Gauss çekirdekli iki boyutlu KDE; bant Silverman kuralıyla hx = 0.107 km, hy = 0.108 km; 100 x 100 ızgara, yerel düzlem km.
  • Sonuç: En yüksek yoğunluk 138.9 nokta/km²; yüzey birkaç ayrı tepe (fidan kümesi) gösterir, fidanlar alana düzgün dağılmamıştır.
  • Bant etkisi: Bant genişliği yüzeyin düzgünlüğünü belirler; Scott kuralı (n^(-1/6)) daha geniş bant verir ve tepe 101.5'e düşer. Tepe değeri bant seçimine bağlıdır, mutlak değil göreli okunmalıdır.
  • Sınırlılık: KDE betimseldir; kümelenmenin rastgelelikten farklı olup olmadığını test etmez (bunun için nokta örüntüsü analizi, G07).
  • Rapor satırı: Gauss KDE (Silverman bandı hx = 0.107 km, hy = 0.108 km, n = 62) en yüksek yoğunluğu 138.9 nokta/km² olarak verdi.

İlgili kavramlar

Bant genişliği (çekirdek yumuşatma)Çekirdek yoğunluk kestirimi (KDE)Kenar (sınır) düzeltmesiÇekirdek (ağırlık) fonksiyonu (Gauss, bisquare, Epanechnikov)Kriging (basit, sıradan, evrensel, blok)Gözlem penceresi (çalışma alanı)Mekânsal otokorelasyon (Moran I, Geary C)Yerel mekânsal ilişki göstergeleri (LISA) ve Gi*

Örneklerdeki sayılar MerQur'un bağımsız, kamuya açık doğrulama verileri üzerindeki çıktılarıdır; ayrıntılar için MerQur Teknik Not'a bakınız.