MerQuR+İstatistik Sözlüğü

İstatistik Sözlüğü → Mekânsal otokorelasyon (Moran I, Geary C)

Mekânsal otokorelasyon (Moran I, Geary C)kavram

Bir değişkenin birbirine yakın konumlarda birbirine benzer (ya da farklı) değerler alma eğilimi; yaygın ölçüleri Moran I ve Geary C'dir.

Tobler'in 'yakın şeyler uzak şeylerden daha ilişkilidir' ilkesinin ölçülmüş hâlidir. Moran I, her konumun ortalamadan sapmasını komşularının sapmalarıyla, mekânsal ağırlık matrisi W'nin tanımladığı komşuluk üzerinden çarpıp toplar; yapısı bir korelasyon katsayısına benzer. Beklenen değeri rastgelelik altında -1/(n - 1)'dir, yani sıfıra çok yakındır; bunun belirgin üstündeki değerler pozitif otokorelasyonu (benzer değerlerin kümelenmesi), altındaki değerler negatif otokorelasyonu (dama tahtası deseni) gösterir. Geary C ise komşu değerler arasındaki farkların karelerine dayanır; 1 rastgeleliği, 1'den küçük değerler pozitif otokorelasyonu gösterir ve yerel farklara daha duyarlıdır.

Sonuç, komşuluğun nasıl tanımlandığına (ortak sınır, uzaklık bandı, k en yakın komşu) güçlü biçimde bağlıdır; farklı W'ler farklı sonuç verebilir. Küresel Moran I tüm alan için tek bir özet verir; kümelerin nerede olduğunu yerel göstergeler (LISA, Getis-Ord Gi*) gösterir. Oran verilerinde (ör. hastalık hızı) küçük nüfuslu alanların oranları çok dalgalandığı için ampirik Bayes düzeltmeli Moran kullanılabilir. Regresyon artıklarında mekânsal otokorelasyon varsa gözlemler bağımsız değildir ve olağan standart hatalar güvenilmez; mekânsal regresyon modelleri gerekir.

Gündelik bir örnek

Bir şehirde mahallelere göre ortalama konut fiyatları haritalanıyor. Pahalı mahalleler kıyı boyunca, ucuz mahalleler sanayi bölgesi çevresinde yan yana diziliyor. Moran I = 0,58 ve p < 0,001 bulunuyor; fiyatlar rastgele dağılmamış, benzer fiyatlı mahalleler kümelenmiş.

MerQur'da

Moran's I analizinde küresel ve yerel Moran ile 'Ek istatistik' seçeneği (Geary C, İki değişkenli Moran, EB oran Moran'ı) olarak bulunur. Getis-Ord Gi* analizindeki 'ISA' onay kutusu, farklı uzaklık bantlarında küresel Moran's I z değerini hesaplayarak bant seçimine yardım eder; KDE yoğunluk haritası ve hexbin haritası da aynı mekânsal desen sorusuyla ilişkilidir.

Bu kavramın geçtiği analizler

KDE Yoğunluk HaritasıHexbin HaritasıMoran's IGetis-Ord Gi* Hotspot

İlgili kavramlar

Yerel mekânsal ilişki göstergeleri (LISA) ve Gi*Mekânsal ağırlık matrisi (W)