İstatistik Sözlüğü → Karşıtlık (kontrast) ve özel karşıtlık (L)
Karşıtlık (kontrast) ve özel karşıtlık (L)kavram
Grup ortalamalarının ya da model katsayılarının, araştırma sorusunu doğrudan yanıtlayacak biçimde ağırlıklandırılmış doğrusal bir bileşimi ve bu bileşimin sıfıra eşitliğinin testi.
Kontrast, ψ = Σ cᵢ·μᵢ biçiminde yazılır; grup ortalamaları için katsayıların toplamı sıfır olmalıdır. Örneğin üç gruplu bir çalışmada (1, -1, 0) katsayıları ilk iki grubu karşılaştırır, (1, -0,5, -0,5) ise ilk grubu diğer ikisinin ortalamasıyla karşılaştırır. Kontrastın tahmini, standart hatası, t istatistiği ve güven aralığı hesaplanır. Regresyon ve karma modellerde aynı fikir L·β = 0 hipotezi olarak katsayılar üzerinde kurulur; birden fazla satır birlikte test edilecekse ortak bir F (ya da Wald) testi kullanılır.
Planlı kontrastlar veri incelenmeden önce, kuramdan türetilmiş sorulara göre belirlenir ve genel F testine gerek kalmadan doğrudan yorumlanabilir. Birbirine dik (ortogonal) kontrastlar, gruplar arası kareler toplamını örtüşmeden paylaştırır. Çok sayıda kontrast sınanıyorsa ya da kontrastlar veriye bakıldıktan sonra seçildiyse çoklu karşılaştırma düzeltmesi (ör. Bonferroni, Scheffé) gerekir. Kodlama sistemi (gösterge, etki kodlaması) katsayıların anlamını değiştirdiği için L satırları buna göre yazılmalıdır.
Gündelik bir örnek
Bir kafe üç kampanya deniyor: kampanyasız dönem, indirim ve indirim artı ücretsiz tatlı. Asıl soru 'herhangi bir kampanya satışları artırıyor mu?' ise kontrast (−1, 0,5, 0,5) kullanılır: kampanyasız dönemin ortalaması iki kampanyanın ortalamasıyla karşılaştırılır. 'Tatlı eklemek ek fayda sağlıyor mu?' sorusu ise (0, −1, 1) kontrastıyla yanıtlanır.
MerQur'da
Tek Yönlü ANOVA'da 'Planlı kontrastlar (katsayı listesi)', İki Yönlü ANOVA, ANCOVA, Araç Değişkenli Regresyon (2SLS) ve Ağırlıklı Doğrusal Regresyonda 'Özel kontrast (L)' parametresi olarak girilir. Lojistik, Poisson / Negatif Binomial Regresyon ve Doğrusal Karma Modelde de 'Özel kontrast (L)' bulunur; Tekrarlı Ölçümler ve Karma Desen ANOVA'da polinom kontrastlar, Ağırlıklı Ortalama, Frekans ve Toplam analizlerinde 'Domainler arası farklar (kontrast)', Aracılık Analizinde dolaylı etkiler arası ikili kontrastlar verilir.
Bu kavramın geçtiği analizler
Tek Yönlü ANOVAİki Yönlü ANOVATekrarlı Ölçümler ANOVAKarma Desen ANOVA, Split-PlotANCOVALojistik RegresyonPoisson / Negatif Binomial RegresyonDoğrusal Karma ModelAraç Değişkenli RegresyonAğırlıklı OrtalamaAğırlıklı FrekansAğırlıklı ToplamAğırlıklı Doğrusal RegresyonAracılık Analizi
İlgili kavramlar
Polinom (eğilim) karşıtlıklarıPost hoc testler (ikili karşılaştırmalar)Tahmini marjinal ortalamalar (EMM)