MerQuR+İstatistik Sözlüğü

İstatistik Sözlüğü → Lojistik Regresyon

Lojistik Regresyonanaliz

Evet/hayır biçimindeki iki sınıflı bir sonucun gerçekleşme olasılığını, bir ya da daha çok öngörücüye bağlayarak tahmin eden ve her öngörücünün etkisini odds oranıyla (OR) gösteren regresyon modeli.

Kavram

Birçok araştırma sorusunda sonuç bir ölçüm değil, bir durumdur: hasta iyileşti mi, başvuru kabul edildi mi, müşteri satın aldı mı? Bu tür ikili sonuçlarda sıradan doğrusal regresyon 0'ın altında ya da 1'in üstünde 'olasılıklar' üretebilir ve hata varsayımları tutmaz. Lojistik regresyon olasılığı doğrudan modeller ve tahminleri her zaman 0 ile 1 arasında tutar.

Model, olasılığın kendisi yerine odds'unun logaritmasını (logit) öngörücülerin doğrusal birleşimine bağlar: ln[p / (1 − p)] = β₀ + β₁x₁ + β₂x₂ + … Katsayılar en çok olabilirlik yöntemiyle kestirilir. Her katsayının üsteli, exp(β), odds oranıdır: OR = 2, diğer öngörücüler sabitken o değişkendeki bir birimlik artışın olayın odds'unu iki katına çıkardığını; OR = 0,5 yarıya indirdiğini gösterir. Odds oranı olasılık oranı değildir; olay yaygınsa ikisi belirgin biçimde ayrışır.

Varsayımlar: gözlemler bağımsızdır, sürekli öngörücüler logit ile doğrusal ilişkilidir ve öngörücüler arasında aşırı çoklu doğrusallık yoktur. Olay sayısı az, öngörücü sayısı çoksa ya da bir öngörücü sonucu tam ayırıyorsa (ayrışma) kestirimler kararsızlaşır. Modelin açıklama gücü pseudo-R², ayırt etme gücü AUC ve uyum iyiliği Hosmer-Lemeshow testiyle değerlendirilir; bunlar birbirinin yerine geçmez.

Ne zaman kullanılır?

  • Sonuç iki kategoriliyse (hasta/sağlıklı, kabul/ret, geçti/kaldı) ve bu sonucun olasılığını birden fazla etkenle açıklamak istendiğinde.
  • Sonuç üç ya da daha fazla sırasız kategoriliyse multinomial lojistik regresyon, sıralı kategoriliyse ordinal lojistik regresyon kullanılır.
  • Olay sayısı çok azsa ya da bir öngörücü sonucu tam ayırıyorsa Firth düzeltmeli lojistik regresyon; olaya kadar geçen süre önemliyse Cox regresyonu gibi sağkalım modelleri tercih edilir.

Gündelik bir örnek

Bir hastane, ameliyat sonrası yara enfeksiyonu gelişen hastaları önceden tanımak istiyor. 500 hastanın yaşı, ameliyat süresi, diyabeti olup olmadığı ve yattığı servis kaydedilmiş; sonuç ise enfeksiyon gelişti (1) ya da gelişmedi (0). Lojistik regresyon, örneğin diyabet için OR = 2,4 bulabilir: yaş, süre ve servis sabitken diyabetli hastaların enfeksiyon odds'u diyabetsizlerin yaklaşık 2,4 katıdır. Model ayrıca her yeni hasta için 0 ile 1 arasında bir enfeksiyon olasılığı tahmin eder.

MerQur'da parametreler

Hedef Sütun

Kavram: Modellenecek sonuç değişkenidir; lojistik regresyonda yalnız iki değer alabilir (olay oldu / olmadı).

Gündelik örnek: Hastane örneğinde hedef sütun 'enfeksiyon' sütunudur ve her hasta için 1 (gelişti) ya da 0 (gelişmedi) yazar. Sütunda 'şüpheli' gibi üçüncü bir değer varsa model kurulamaz.

Ne işe yarar: İkili bağımlı değişkeni seçer; iki sınıftan başka değer varsa analiz durur.

Sonuca etkisi: Olay kodlamasıyla birlikte tüm katsayıların işaretini belirler.

Doğrulama verisinde: binary.csv'de 400 gözlem, 127 olay.

Güven Düzeyi (%90, %95, %99, Diğer (özel))

Kavram: Katsayılar ve odds oranları için verilen aralıkların ne kadar güvenle kurulacağını belirler; güven düzeyi arttıkça aralık genişler.

Gündelik örnek: Diyabetin OR'si 2,4 bulunduğunda %95 güven aralığı [1,5; 3,8] olabilir; %99 istenirse aralık [1,3; 4,4] gibi genişler. Aralık 1'i içermediği sürece diyabetin riski artırdığı söylenebilir.

Ne işe yarar: Katsayıların Wald güven aralığını (b ± z·SH) ve üstel dönüşümü olan OR aralığını belirler.

Sonuca etkisi: Yalnız OR aralığı sütunları değişir; katsayı, SH, z ve p değişmez. MerQur aralığı Wald aralığıdır (gpa %95 Wald 0.1537-1.4544; profil olabilirlik aralığı 0.1603-1.4641 olurdu).

Doğrulama verisinde: gpa (OR = 2.2345): %90 [1.2947, 3.8568]; %95 [1.1661, 4.2819]; %99 [0.9506, 5.2527].

→ Güven düzeyi ve güven aralığı

Ek çıktı: Pseudo-R² (CS/Nagelkerke)

Kavram: Doğrusal regresyondaki R²'nin lojistik modeldeki yaklaşık karşılıklarıdır; modelin yalnız sabitli modele göre ne kadar iyileştiğini 0 ile 1 arasında özetler. Değerleri doğrusal regresyondaki R²'den genellikle düşüktür ve aynı ölçekte okunmamalıdır.

Gündelik örnek: Enfeksiyon modelinde Nagelkerke R² = 0,15 çıkarsa yaş, süre, diyabet ve servis enfeksiyonu açıklamaya katkı yapar ama enfeksiyonun birçok nedeni modelin dışında kalmıştır.

Ne işe yarar: McFadden (1 - LL/LL₀), Cox-Snell (1 - exp(-LR/n)) ve Nagelkerke (Cox-Snell/üst sınır) R²'lerini yazar.

Sonuca etkisi: Yalnız ek bir metin satırı; model değişmez. Firth açıkken Nagelkerke ve Cox-Snell cezalı LR'den hesaplanır.

Doğrulama verisinde: binary.csv McFadden 0.0829, Cox-Snell 0.0985, Nagelkerke 0.1380. Firth'le endometrial Nagelkerke 0.6181.

→ Sözde R² (McFadden, Cox-Snell, Nagelkerke)

Ek çıktı: Sınıflandırma + AUC ve Sınıflama kesme değeri

Kavram: Tahmin edilen olasılık belirli bir kesme değerini aşan gözlemleri 'olay' sayarak doğru ve yanlış sınıflamaları sayar. AUC ise rastgele seçilen bir olaylı gözleme, rastgele seçilen olaysız bir gözlemden daha yüksek olasılık verilme olasılığıdır; kesme değerine bağlı değildir.

Gündelik örnek: Kesme 0,5 seçilirse enfeksiyon olasılığı 0,5'in altında kalan birçok gerçek enfeksiyon kaçırılabilir. Hastane enfeksiyonları kaçırmak istemiyorsa kesmeyi 0,2'ye indirir; böylece daha çok hastaya önlem alınır ama yanlış alarmlar da artar.

Ne işe yarar: p ≥ kesme değeri olan gözlemleri olay sayar; 2x2 tablo, doğruluk, duyarlılık, özgüllük, PPV, NPV ve ROC eğrisi altındaki alanı (AUC; kesmeden bağımsız) verir.

Sonuca etkisi: Kesme yalnız sınıflama tablosunu (ve kaydedilen grup etiketini) değiştirir; katsayılar ve AUC değişmez. Olay oranı düşükse 0.5 kesme duyarlılığı düşürür.

Doğrulama verisinde: binary.csv AUC = 0.6928. Kesme 0.50: TN 254, FP 19, FN 97, TP 30 (doğruluk 0.71); 0.30: 161/112/42/85; 0.3175 (olay oranı): 174/99/46/81.

→ Sınıflandırma tablosu (karışıklık matrisi)

Ek çıktı: Hosmer-Lemeshow

Kavram: Modelin tahmin ettiği olasılıkların gözlenen olay sıklıklarıyla örtüşüp örtüşmediğini (kalibrasyon) sınayan uyum iyiliği testidir. Anlamsız sonuç kötü uyum kanıtı olmadığını gösterir; iyi uyumu kanıtlamaz.

Gündelik örnek: Model 'enfeksiyon olasılığı yaklaşık %30' dediği 50 hastadan 15'inde enfeksiyon görülmesi beklenir. Gerçekte 14 ya da 16 hastada görülürse uyum iyidir; 30 hastada görülürse model bu grupta riski küçümsüyordur.

Ne işe yarar: Gözlemleri tahmin olasılığına göre yaklaşık 10 gruba ayırıp gözlenen ve beklenen olay sayılarını χ² ile karşılaştırır (uyum iyiliği; p büyükse uyum kötü sayılmaz).

Sonuca etkisi: Ek satır; model değişmez.

Doğrulama verisinde: binary.csv χ² = 11.085, sd 8, p = 0.1969. Remission: χ² = 4.183, sd 8, p = 0.8403.

→ Hosmer-Lemeshow uyum iyiliği testi

Ek çıktı: VIF

Kavram: Varyans şişme faktörü, bir öngörücünün diğer öngörücülerle ne kadar örtüştüğünü gösterir; değer büyüdükçe o katsayının standart hatası şişer ve etkiler birbirinden ayrılamaz.

Gündelik örnek: Ameliyat süresi ile anestezi süresi birlikte modele konursa ikisi neredeyse aynı bilgiyi taşır ve VIF yüksek çıkar. Bu durumda hangisinin enfeksiyonu etkilediği ayırt edilemez; genellikle biri modelden çıkarılır.

Ne işe yarar: Her tasarım sütununun diğerleri üzerine OLS regresyonundan VIF = 1/(1 - R²) hesaplar.

Sonuca etkisi: Ek tablo.

Doğrulama verisinde: binary.csv gre 1.19, gpa 1.19, rank[2] 2.18, rank[3] 2.10, rank[4] 1.77; birthwt 8 öngörücüde en büyük 1.35.

→ Çoklu doğrusal bağlantı (VIF, tolerans, koşul indeksi)

Olay kategorisi

Kavram: İki sınıftan hangisinin 'olay' (Y = 1) olarak modelleneceğini belirler. Olay sınıfı değişince katsayıların işareti döner ve odds oranları terslenir (OR yerine 1/OR); modelin uyumu değişmez.

Gündelik örnek: Olay 'enfeksiyon gelişti' seçilirse diyabetin OR'si 2,4 olur; 'enfeksiyon gelişmedi' seçilirse aynı ilişki OR = 1/2,4 ≈ 0,42 olarak görünür. İkisi aynı bulguyu farklı yönden anlatır.

Ne işe yarar: Y = 1 olarak modellenen sınıfı belirler. Boşsa sınıfların sıralamasında ikincisi alınır (sayısal kodlarda sayısal sıra; büyük kod = olay).

Sonuca etkisi: Olay değişince tüm katsayıların işareti döner, OR'ler terslenir; LR, pseudo-R² ve AUC değişmez. Geçersiz olay açık hata verir.

Doğrulama verisinde: binary.csv olay "0": gpa -0.80404, OR aralığı [0.2335, 0.8575]. Neuralgia olay "No"; vaso olay "constrict" ile LogRate 4.5617, LogVolume 5.1793. 9/10 kodlu hedefte olay 10'dur.

Referans kategori (faktörler) (İlk düzey, Son düzey)

Kavram: Kategorik bir öngörücünün diğer düzeyleri hangi düzeyle karşılaştırılacağını belirler; her kukla katsayısı o düzeyin referans düzeye göre farkını gösterir.

Gündelik örnek: Servis değişkeninde referans 'genel cerrahi' seçilirse ortopedi ve üroloji servislerinin OR'leri genel cerrahiye göre yorumlanır. Referans değişse de model aynı tahminleri verir; yalnız karşılaştırmaların çıkış noktası değişir.

Ne işe yarar: Kategorik öngörücülerin kukla kodlamasında dışarıda bırakılan düzeyi seçer.

Sonuca etkisi: Kukla katsayılarının anlamı değişir; model uyumu, LR ve tahminler aynı kalır.

Doğrulama verisinde: binary.csv ilk düzey: rank[2] -0.6754, rank[3] -1.3402, rank[4] -1.5515; son düzey: rank[1] 1.5515, rank[2] 0.8760, rank[3] 0.2113, sabit -5.5414.

→ Referans kategori (karşılaştırma düzeyi)

Değişken seçim yöntemi (Enter (tümü), İleri adımsal (LR), İleri adımsal (Wald), Geri adımsal (LR), Geri adımsal (Wald)) ile PIN ve POUT

Kavram: Öngörücüleri istatistiksel ölçütlere göre otomatik olarak modele ekleyen ya da çıkaran adımsal seçim yöntemleridir. Keşif amaçlıdır; seçilen modeldeki p-değerleri ve katsayılar iyimser çıkar ve başka bir örneklemde doğrulanmalıdır.

Gündelik örnek: Hastanede 20 aday risk etkeni olsun. İleri adımsal seçim en çok katkı yapandan başlayarak etkenleri tek tek ekler ve örneğin diyabet, süre ve yaşta durur. Bu, hangi etkenlerin önemli olabileceğine dair bir ipucudur, kesin bir kanıt değil.

Ne işe yarar: İleri (FSTEP) veya geri (BSTEP) adımsal seçim yapar: giriş Rao skor testi p < PIN, çıkış LR veya Wald testi p > POUT. Keşif amaçlıdır; seçim sonrası p değerleri iyimserdir (Harrell, 2015).

Sonuca etkisi: Son modeldeki terimleri ve tüm çıktıları değiştirir; PIN ve POUT yalnız seçimde etkilidir. PIN > POUT iken uyarıyla çalışır. Ölçüt çıktıda "giriş: skor χ², çıkış: LR/Wald χ²" olarak yazılır.

Doğrulama verisinde: binary.csv: dört yöntem de üç terimi seçer (rank skoru 25.242). birthwt: ileri -> ptl, ht, lwt (LR χ² 18.71); geri -> lwt, race, smoke, ht, ui (30.46). Remission ileri Wald PIN .30 / POUT .35 -> li, temp, cell.

→ Aşamalı (stepwise) değişken seçimi

Hiyerarşik bloklar

Kavram: Öngörücüler, araştırmacının belirlediği sırayla bloklar hâlinde eklenir; her bloğun önceki bloklara ek olarak açıklamaya yaptığı katkı ayrıca sınanır.

Gündelik örnek: Önce yaş ve diyabet gibi hastaya ait etkenler, sonra ameliyat süresi ve servis gibi ameliyata ait etkenler eklenebilir. İkinci bloğun anlamlı katkısı, hasta özellikleri hesaba katıldıktan sonra da ameliyat koşullarının enfeksiyonla ilişkili olduğunu gösterir.

Ne işe yarar: Terimleri bloklar hâlinde sırayla ekler; her blok için -2LL, blok χ² (öncekine karşı) ve model χ² verir. Seçim yöntemiyle birlikte verilirse seçim uygulanmaz ve uyarı yazılır.

Sonuca etkisi: Son model tüm terimlerle aynıdır; ek tablo blok katkısını verir. Bilinmeyen ad açık hata verir.

Doğrulama verisinde: binary.csv "gre, gpa | rank": Blok 1 -2LL 480.344, χ² 19.633 (sd 2); Blok 2 -2LL 458.517, χ² 21.826 (sd 3), model χ² 41.459 (sd 5).

→ Hiyerarşik (bloklu) regresyon

Kategorik (faktör) değişkenler

Kavram: Sayılarla kodlanmış ama aslında kategori olan bir değişkenin tek bir eğimle değil, her düzey için ayrı bir katsayıyla (kukla değişkenler) modele girmesini sağlar.

Gündelik örnek: Servisler 1, 2, 3 diye kodlanmışsa model bu sayıları ölçüm sanabilir ve '3. servis, 1. servisin üç katı risklidir' gibi anlamsız bir doğrusal ilişki kurar. Faktör olarak tanımlanınca her servis kendi katsayısını alır.

Ne işe yarar: Sayısal kodlu sütunları kukla değişkenlere açar; metin sütunları otomatik açılır.

Sonuca etkisi: Tek eğim yerine düzey başına katsayı verir; serbestlik derecesi artar.

Doğrulama verisinde: binary.csv rank sayısal: LR χ² 40.535 (sd 3), gpa 0.7770; faktör: 41.459 (sd 5), gpa 0.8040. Contraception ilçe (60 düzey) faktör: yarı-ayrışma uyarısı.

→ Kukla (gösterge) değişken kodlaması

Etkileşim terimleri

Kavram: Etkileşim, bir öngörücünün etkisinin başka bir öngörücünün düzeyine göre değişmesidir; modele iki değişkenin çarpımı eklenerek sınanır.

Gündelik örnek: Uzun ameliyatın enfeksiyon riskini diyabetlilerde diyabetsizlerden daha çok artırıp artırmadığı 'süre × diyabet' etkileşimiyle incelenir. Etkileşim anlamlıysa ameliyat süresinin etkisini diyabet durumundan bağımsız tek bir sayıyla anlatmak yanıltıcı olur.

Ne işe yarar: "a*b" ana etkileri ve çarpımı, "a:b" yalnız çarpımı ekler.

Sonuca etkisi: Çarpım sütunları eklenir; ana etki katsayıları koşullu anlam kazanır. Etkileşimli modelde ana etkinin Tip III testi etki kodlamasıyla yapılır.

Doğrulama verisinde: gre*gpa: LR χ² 44.205; gpa*rank: 41.8645; Neuralgia Treatment*Sex Wald 0.1412; Neuralgia Treatment Tip III 8.16. Yalnız çarpımlı "gre:gpa" modeli de kurulabilir.

→ Etkileşim etkisi

Standart hata türü (Klasik (ML bilgi matrisi), HC0, HC1)

Kavram: Dayanıklı (sandviç) standart hatalar, model varsayımları tam tutmadığında da katsayıların belirsizliğini daha güvenilir ölçer; katsayıları değil yalnız standart hataları ve p-değerlerini değiştirir.

Gündelik örnek: Model biçimi bazı hasta grupları için tam uymuyorsa klasik standart hatalar diyabet etkisini olduğundan daha kesin gösterebilir. Dayanıklı standart hata bu durumda daha temkinli bir aralık verir.

Ne işe yarar: Sandviç (dayanıklı) standart hata kestirir: HC0 veya HC1 = HC0·n/(n - k).

Sonuca etkisi: SH, z, p ve OR aralığı değişir; katsayılar aynı kalır. Firth açıkken bu seçenek yok sayılır ve açık uyarıyla bildirilir.

Doğrulama verisinde: binary.csv gpa SH 0.3318 -> HC0 0.3447, HC1 0.3473. Contraception age SH 0.00754 -> HC0 0.00727, HC1 0.00728.

→ Sağlam (sandviç) standart hatalar (HC0-HC3)

Küme değişkeni (küme-sağlam SH)

Kavram: Aynı kümedeki (okul, hastane, ilçe) gözlemlerin birbirine benzemesini hesaba katan standart hatadır. Küme içi benzerlik yok sayılırsa bilgi olduğundan fazla sanılır ve standart hatalar küçük çıkar; yöntem yeterli sayıda küme gerektirir.

Gündelik örnek: Veri 40 hastaneden toplanmışsa aynı hastanedeki hastalar ortak ameliyathane ve hijyen koşullarını paylaşır. Hastane küme değişkeni yapılırsa bu benzerlik standart hatalara yansır; yalnız 3-4 hastane varsa yöntem güvenilir değildir.

Ne işe yarar: Küme içi bağımlılığa dayanıklı SH hesaplar: kümeler içinde skor toplamıyla sandviç, HC0·G/(G - 1). Küme sayısı azsa kullanılmamalıdır (Cameron ve Miller, 2015).

Sonuca etkisi: SH, z, p ve aralık değişir; katsayılar aynıdır. SH türü HC1 ise küme sayısına göre küçük örneklem düzeltmesi uygulanır.

Doğrulama verisinde: Contraception (G = 60 ilçe): urban SH 0.1052 -> 0.1890, age 0.00754 -> 0.00686. Az kümede (binary.csv rank, G = 4) SH'ler anlamsız küçülür (gpa 0.118).

→ Küme-sağlam (kümelenmiş) standart hatalar

Ek çıktılar (2): Omnibus + Tip III (LR/Wald)

Kavram: Omnibus test tüm öngörücülerin birlikte modele katkı yapıp yapmadığını sınar. Tip III testler her terimi, diğerleri modeldeyken bütün olarak sınar; çok düzeyli bir kategorik değişkenin tek bir genel testini verir.

Gündelik örnek: Omnibus test 'bu dört etken birlikte enfeksiyonu açıklıyor mu?' sorusunu yanıtlar. Tip III test ise 'servis değişkeni, tüm servisleriyle birlikte, diğer etkenlere ek katkı yapıyor mu?' sorusunu tek bir χ² ile yanıtlar.

Ne işe yarar: Model χ² (-2LL farkı) ve terim başına LR (terimi çıkarınca) ve Wald χ² testlerini verir; katsayı tablosuna Wald χ² sütunu ekler.

Sonuca etkisi: Ek tablo; Firth açıkken cezalı olabilirlikle üretilir.

Doğrulama verisinde: binary.csv model χ²(5) = 41.459, -2LL 458.5175 (yalnız sabit 499.9765); Tip III LR gre 4.358, gpa 6.014, rank 21.827; Wald 4.284, 5.872, 20.895.

→ Olabilirlik oranı testi (LRT)

Ek çıktılar (2): Etkili gözlem tanıları

Kavram: Tek tek gözlemlerin modele ne kadar uymadığını (artıklar) ve sonuçları ne kadar etkilediğini (kaldıraç, Cook D, DFBETA) gösteren tanılardır.

Gündelik örnek: Model çok düşük risk verdiği hâlde enfeksiyon geçiren bir hasta büyük artık verir. Bu hasta çıkarıldığında diyabetin OR'si belirgin biçimde değişiyorsa, Cook D değeri yüksektir ve kaydın doğruluğu kontrol edilmelidir.

Ne işe yarar: Kaldıraç h, Pearson artığı (ZRESID), sapma artığı, Cook D ve DFBETA verir; |ZRESID| > 2 listesi çıkarılır.

Sonuca etkisi: Ek tablolar.

Doğrulama verisinde: vaso: en büyük Cook D 0.4291 (gözlem 4), sonra 18; h, Pearson ve sapma artıkları 39 satır için verilir.

→ Etkili gözlem tanılaması (Cook uzaklığı, kaldıraç, DFBETAS)

Ek çıktılar (2): Ortalama marjinal etkiler

Kavram: Odds oranı yerine olasılık ölçeğinde etkiyi verir: bir öngörücüdeki bir birimlik değişimin olay olasılığını ortalama kaç puan değiştirdiğini gösterir.

Gündelik örnek: OR = 2,4 'odds 2,4 kat' der ama hastane yöneticisi için 'diyabet enfeksiyon olasılığını ortalama 9 yüzde puanı artırıyor' demek daha anlaşılırdır. Ortalama marjinal etki bu ikinci ifadeyi verir.

Ne işe yarar: Olasılık ölçeğinde ortalama etkiyi verir (sürekli: ortalama türev; kukla: 1-0 kesikli fark), delta yöntemiyle SH.

Sonuca etkisi: Ek tablo; etkileşimli modelde hesaplanmaz ve uyarı verilir.

Doğrulama verisinde: binary.csv gpa 0.1564 (SH 0.0630), rank[4] -0.3212; Contraception urban 0.1845.

→ Ortalama marjinal etki (AME)

Box-Tidwell

Kavram: Sürekli bir öngörücünün logit ile doğrusal ilişkili olduğu varsayımını sınar; anlamlı sonuç ilişkinin eğrisel olabileceğini düşündürür.

Gündelik örnek: Ameliyat süresinin riski ilk saatlerde az, uzadıkça çok daha hızlı artırdığı düşünülüyorsa Box-Tidwell testi süre ile logit arasındaki ilişkinin düz bir çizgi olup olmadığını denetler.

Ne işe yarar: Her sürekli pozitif öngörücü için x·ln(x) terimini ekleyip logit doğrusallığını sınar (Hosmer ve Lemeshow, 2000, 4.2).

Sonuca etkisi: Ek tablo; sıfır/negatif değerli değişkenler atlanır ve bu yazılır.

Doğrulama verisinde: binary.csv gre p = 0.721, gpa p = 0.709; birthwt age p = 0.329, lwt p = 0.415; vaso Rate p = 0.435, Volume p = 0.870.

→ Box-Tidwell testi (logit doğrusallığı)

Firth düzeltmesi

Kavram: Olasılık fonksiyonuna küçük bir ceza ekleyerek küçük örneklemlerdeki yanlılığı azaltan ve bir öngörücü sonucu tam ayırdığında bile sonlu katsayılar veren kestirim yöntemidir.

Gündelik örnek: Küçük bir çalışmada belirli bir antibiyotiği almayan hastaların tümünde enfeksiyon, alanların hiçbirinde enfeksiyon görülmediyse sıradan model sonsuza giden bir katsayı üretmeye çalışır. Firth düzeltmesi bu durumda makul ve yorumlanabilir bir tahmin verir.

Ne işe yarar: Jeffreys önseliyle cezalı olabilirlik (Firth, 1993) uygular; ayrışmada sonlu tahmin verir.

Sonuca etkisi: Katsayılar ve SH; sağlam SH seçenekleri yok sayılır (açık uyarı); Nagelkerke/Cox-Snell cezalı LR'den hesaplanır.

Doğrulama verisinde: endometrial NV: ML 19.50 (SH 5458, yakınsamayan) -> Firth 2.9293 (SH 1.4650); katsayılar 3.77456, 2.92927, -0.03475, -2.60416. Cezalı LR χ²(3) = 43.656.

→ Firth düzeltmesi (cezalı olabilirlik)

Veri setine kaydet

Kavram: Her gözlem için hesaplanan tahmin olasılığını, tahmin edilen sınıfı ve tanı değerlerini veri setine yeni sütunlar olarak ekler; sonraki analizlerde kullanılabilir.

Gündelik örnek: Her hastanın tahmin edilen enfeksiyon olasılığı tabloya eklenirse hemşireler yüksek riskli hastaları listeleyebilir ya da bu olasılıklarla ayrı bir ROC analizi yapılabilir.

Ne işe yarar: PRE (olasılık), PGR (tahmin edilen grup), COO, LEV, ZRE, DEV sütunlarını veri setine ekler.

Sonuca etkisi: Veri setine sütun eklenir; PGR kesme değerine uyar (0.3 kesmede 197 gözlem olay).

Doğrulama verisinde: PRE, LEV, ZRE, DEV ve COO sütunları kaydedilir; COO Cook D tanımıyla hesaplanır.

Aşırı yayılım ölçeği (Yok (ölçek = 1), Pearson, Deviance), Frekans ağırlığı, Özel kontrast (L)

Kavram: Aşırı yayılım, verideki değişkenliğin modelin beklediğinden büyük olmasıdır ve standart hataların ölçeklenmesiyle düzeltilir. Frekans ağırlığı, bir satırın birden çok özdeş gözlemi temsil ettiğini belirtir; özel kontrast ise katsayıların araştırmacının tanımladığı bir birleşimini sınar.

Gündelik örnek: Veri her hasta için bir satır yerine 'diyabetli, uzun ameliyat: 40 hasta, 12 enfeksiyon' gibi özet satırlar hâlindeyse frekans ağırlığı bu sayıları tanıtır. Özel kontrast ise 'ortopedi ile üroloji servislerinin etkisi eşit mi?' gibi belirli bir soruyu sınar.

Ne işe yarar: Aşırı yayılım ölçeği (Pearson veya sapma) standart hataları ölçeklendirir; frekans ağırlığı sayım biçimindeki veriyi tanımlar; özel kontrast katsayıların doğrusal birleşimini (L matrisi, sağ taraf değeri) sınar.

Sonuca etkisi: SH, test istatistikleri ve kontrast sonuçları; katsayı tahminleri değişmez (ağırlık hariç).

Doğrulama verisinde: Aşırı yayılım ölçeği gözlem düzeyinde hesaplanır (birthwt: df 186). Frekans ağırlığı ve özel kontrast (sağ taraf 0.5) da desteklenir.

→ Aşırı yayılım ve ölçek parametresi

Gerçek veride örnek

Veri: UCLA binary (lisansüstü kabul, 400 başvuru)

Değişkenler: hedef admit (kabul 0/1), bağımsızlar gre, gpa ve faktör olarak rank (okul sırası)

  • Soru: Lisansüstü programa kabul (admit = 1), GRE puanı, not ortalaması (GPA) ve mezun olunan okulun prestij sırasıyla (rank, 1 = en yüksek) açıklanabilir mi?
  • Model testi: LR χ²(5) = 41.46, p < .001; öngörücüler birlikte kabul olasılığını anlamlı biçimde açıklar.
  • Katsayılar: GPA'daki 1 puanlık artış kabul odds'unu 2.23 kat artırır (OR = 2.2345, %95 GA [1.1661, 4.2819], p = .015); GRE etkisi küçük ama anlamlıdır (OR = 1.0023 / puan, p = .039). Rank 1'e göre rank 2 (OR = 0.509), rank 3 (OR = 0.262) ve rank 4 (OR = 0.212) okullardan gelenlerin kabul odds'u anlamlı ölçüde düşüktür.
  • Model uyumu: McFadden R² = .083, Cox-Snell R² = .098, Nagelkerke R² = .138; AIC = 470.52, BIC = 494.47. Açıklama gücü sınırlıdır.
  • Sınıflama: 0.5 kesimde doğruluk %71.0, duyarlılık %23.6, özgüllük %93.0; AUC = 0.693. Model kabul edilmeyenleri iyi, kabul edilenleri zayıf ayırt eder.
  • Sınırlılık: Olay oranı %32 olduğundan 0.5 kesimi duyarlılığı düşürür; amaca göre kesim noktası ROC eğrisinden seçilmelidir.
  • APA: χ²(5, N = 400) = 41.46, p < .001, McFadden R² = .08; GPA OR = 2.23, %95 GA [1.17, 4.28], p = .015.

İlgili kavramlar

Olabilirlik oranı testi (LRT)Sözde R² (McFadden, Cox-Snell, Nagelkerke)Firth düzeltmesi (cezalı olabilirlik)Hosmer-Lemeshow uyum iyiliği testiOrtalama marjinal etki (AME)Box-Tidwell testi (logit doğrusallığı)Sınıflandırma tablosu (karışıklık matrisi)Hiyerarşik (bloklu) regresyon

Örneklerdeki sayılar MerQur'un bağımsız, kamuya açık doğrulama verileri üzerindeki çıktılarıdır; ayrıntılar için MerQur Teknik Not'a bakınız.