İstatistik Sözlüğü → Normallik varsayımı
Normallik varsayımıkavram
Birçok parametrik testin, verinin ya da model artıklarının normal (Gauss) dağılımdan geldiğini kabul eden varsayımı.
t-testleri, ANOVA, doğrusal regresyon ve Pearson korelasyonu gibi yöntemler p-değerlerini ve güven aralıklarını normal dağılım varsayımıyla hesaplar. Bu varsayım çoğu zaman ham verinin kendisi için değil, ilgili niceliğin dağılımı için geçerlidir: regresyonda ve ANOVA'da artıklar, eşleştirilmiş t-testinde farklar, bağımsız t-testinde her grup. Normallik, Shapiro-Wilk, Kolmogorov-Smirnov (Lilliefors), Anderson-Darling gibi testlerle ve Q-Q grafiği, histogram, çarpıklık ve basıklık değerleriyle incelenir.
Merkezi limit teoremi sayesinde örneklem büyüdükçe ortalamaların dağılımı normale yaklaşır; bu yüzden büyük örneklemlerde t-testi ve ANOVA normallikten orta düzey sapmalara dayanıklıdır. Öte yandan normallik testleri büyük örneklemde önemsiz sapmaları bile anlamlı bulur, küçük örneklemde ise ciddi sapmaları kaçırabilir; bu nedenle test sonucu grafiklerle birlikte yorumlanmalıdır. Varsayım ciddi biçimde ihlal edildiğinde dönüşüm, sağlam yöntemler, bootstrap ya da parametrik olmayan testler (Mann-Whitney, Kruskal-Wallis) seçenek olarak düşünülür.
Gündelik bir örnek
Bir fırındaki ekmeklerin ağırlığı genellikle 500 gram çevresinde toplanır; az sayıda ekmek biraz hafif ya da biraz ağır çıkar ve çok uç ağırlıklar nadirdir. Bu çan biçimli tablo normal dağılıma uyar. Oysa bir şehirdeki hane gelirleri sağa doğru uzun bir kuyruk gösterir: çoğu hane orta gelirdeyken az sayıda hane çok yüksek gelirlidir. Böyle bir veride normallik varsayımı geçerli değildir.
MerQur'da
Normallik Testlerinde Shapiro-Wilk, K-S (Lilliefors), Anderson-Darling, D'Agostino K², Jarque-Bera, Cramér-von Mises ve Shapiro-Francia testleriyle; t-testlerinde Shapiro-Wilk, ANOVA ve ANCOVA'da 'Varsayım kontrolleri: Shapiro' seçenekleriyle sınanır. Korelasyon Analizinde 'Varsayım kontrolleri', Bland-Altman analizinde fark normalliği, Likert Ölçek Analizinde madde normalliği, İç İçe Karma Modelde 'Artık normalliği ve varyans homojenliği', Tobit Regresyonda koşullu moment normallik testi; Doğrulayıcı Faktör Analizi, Yol Analizi ve Kanonik Korelasyonda Mardia çok değişkenli normallik testi, ARIMA'da 'Artık tanıları (ACF + normallik)' sunulur.
Bu kavramın geçtiği analizler
Tanımlayıcı İstatistiklerNormallik TestleriTek Örneklem t-TestiBağımsız Örneklem t-TestiEşleştirilmiş t-TestiTek Yönlü ANOVAİki Yönlü ANOVAANCOVAPermütasyon TestiMann-Whitney U TestiWilcoxon İşaretli Sıralar TestiKorelasyon AnaliziBland-Altman Uyum AnaliziKanonik Korelasyonİç İçe Karma ModelLikert Ölçek AnaliziDoğrulayıcı Faktör AnaliziTobit RegresyonYol AnaliziARIMA TahminVARMoran's I
İlgili kavramlar
Shapiro-Wilk testiQ-Q ve P-P grafikleriKolmogorov-Smirnov testi ve Lilliefors düzeltmesi