İstatistik Sözlüğü → Durağanlık
Durağanlıkkavram
Bir zaman serisinin istatistiksel özelliklerinin, yani ortalamasının, varyansının ve gecikmeler arası ilişkisinin zaman içinde değişmemesi.
Zayıf (kovaryans) durağanlıkta serinin ortalaması ve varyansı sabittir; iki gözlem arasındaki kovaryans da yalnızca aradaki gecikmeye bağlıdır, gözlemlerin hangi tarihte olduğuna bağlı değildir. ARMA modelleri, otokorelasyon fonksiyonunun yorumu ve birçok tahmin yöntemi durağanlığı varsayar. Trend, değişen varyans, yapısal kırılma ve özellikle birim kök durağanlığı bozar. Birim kökü olan bir seride (ör. rastgele yürüyüş) şoklar kalıcı etki bırakır ve seri bir ortalamaya geri dönmez.
Durağanlık testlerle incelenir. ADF ve Phillips-Perron testlerinde sıfır hipotezi 'birim kök vardır', KPSS testinde ise 'seri durağandır'. Bu yüzden testler birlikte kullanıldığında daha bilgilendiricidir. Durağan olmayan seriler genellikle fark alarak (yₜ − yₜ₋₁), log dönüşümüyle ya da trendi modelleyerek durağanlaştırılır. ARIMA'daki d ve mevsimsel D, kaç kez fark alındığını gösterir. Durağan olmayan iki seri arasındaki regresyon, gerçek bir ilişki olmasa da yüksek R² verebilir (sahte regresyon). Seriler eşbütünleşikse ilişkiler hata düzeltme modeliyle incelenir.
Gündelik bir örnek
Bir şehirdeki günlük sıcaklıklar mevsimsellik çıkarıldıktan sonra uzun dönem ortalaması çevresinde dalgalanır; sıcak bir gün kalıcı bir değişiklik yaratmaz ve seri durağandır. Bir hisse senedinin fiyatı ise sabit bir ortalamaya geri dönmez: bugün yaşanan bir düşüş, sonraki tüm fiyatları aşağı çeker. Bu seri durağan değildir; günlük getiriler (farklar) ise genellikle durağandır.
MerQur'da
Zaman serisi analizi ADF, KPSS ve Phillips-Perron birim kök ve durağanlık testlerini, 'Fark alma önerisi (ndiffs / nsdiffs)' ile de gerekli fark sayısını verir. ARIMA tahmininde 'Fark (d)' ve 'Mevsimsel (P, D, Q) m' farkları model içinde tanımlar; 'Otomatik model seçimi (auto.arima)' d'yi KPSS tabanlı fark sayısı kuralıyla seçer.
Bu kavramın geçtiği analizler
İlgili kavramlar
Birim kök testleri (ADF, Phillips-Perron)KPSS durağanlık testiFark alma (differencing)