MerQuR+İstatistik Sözlüğü

İstatistik Sözlüğü → Fark alma (differencing)

Fark alma (differencing)kavram

Bir zaman serisindeki her değerden bir önceki (ya da bir mevsim önceki) değerin çıkarılmasıyla eğilimi ve durağan olmamayı gidermeye yönelik dönüşüm.

Birinci fark Δy_t = y_t - y_(t-1) olarak tanımlanır ve seriyi düzeylerden değişimlere çevirir; doğrusal bir eğilimi ortadan kaldırır. İkinci fark, birinci farkın yeniden farkının alınmasıdır ve ikinci dereceden bir eğilimi giderir. Mevsimsel fark Δ_m y_t = y_t - y_(t-m), örneğin aylık verilerde m = 12 ile bu yılın değerini geçen yılın aynı ayıyla karşılaştırır ve mevsimsel örüntüyü ortadan kaldırır. ARIMA modelindeki d, serinin durağan hale gelmesi için kaç kez fark alındığını gösterir.

ARIMA gibi modeller, ortalaması ve varyansı zamanla değişmeyen (durağan) seriler gerektirir. Gerekenden az fark alınması sahte regresyon ve güvenilmez tahminlere, gerekenden fazla fark alınması (aşırı fark alma) ise yapay bir negatif otokorelasyona ve gereksiz büyük tahmin varyansına yol açar. Kaç kez fark alınacağına ACF grafiği ve ADF ya da KPSS gibi birim kök testleriyle karar verilir; pratikte d genellikle 0, 1 ya da 2'dir. Fark alma eğilimi giderir ama değişen varyansı gidermez; varyans düzeyle birlikte büyüyorsa önce logaritma alınması gerekebilir.

Gündelik bir örnek

Bir şehrin nüfusu her yıl yaklaşık 20 000 kişi artıyor. Nüfus serisinin kendisi sürekli yükseldiği için ortalaması zamanla değişir. Her yılın nüfusundan bir önceki yılınkini çıkarınca elde edilen 'yıllık artış' serisi 20 000 çevresinde dalgalanır: eğilim gitmiş, seri durağan hale gelmiştir.

MerQur'da

ARIMA Tahminde 'AR (p), Fark (d), MA (q)' parametresindeki d (0-2) ve mevsimsel D ile belirlenir. Zaman Serisi analizinde 'Fark alma önerisi (ndiffs / nsdiffs)' ek çıktısı gereken fark ve mevsimsel fark sayısını önerir.

Bu kavramın geçtiği analizler

Zaman SerisiARIMA Tahmin

İlgili kavramlar

DurağanlıkARIMA mertebeleri (p, d, q) ve kayma (drift)