MerQuR+İstatistik Sözlüğü

İstatistik Sözlüğü → Denekler arası faktör

Denekler arası faktörkavram

Her deneğin yalnızca bir düzeyinde yer aldığı, düzeyleri farklı denek gruplarını birbirinden ayıran faktör (ör. cinsiyet, tedavi grubu).

Bir deneysel desende faktörler iki türlü olabilir. Denekler arası faktörde her denek tek bir koşula atanır ya da tek bir gruba aittir; karşılaştırma farklı insanlar arasında yapılır. Denek içi (tekrarlı) faktörde ise aynı denek tüm koşullarda ölçülür; karşılaştırma aynı kişinin farklı ölçümleri arasındadır. Örneğin 'ilaç ya da plasebo' denekler arası, 'tedaviden önce, 1. ay ve 3. ay' denek içi bir faktördür.

Denekler arası etkiler, kişiler arasındaki doğal farklılıkları da içeren hata terimine göre sınanır; bu yüzden aynı etkiyi saptamak için denek içi desene göre çoğu zaman daha fazla denek gerekir. Buna karşılık sıra ve taşınma (carryover) etkileri sorun olmaz. İki faktör türünün birlikte kullanıldığı desenlere karma desen (split-plot) denir; bu desenlerde en çok ilgi çeken sonuç çoğu zaman grup x zaman etkileşimidir.

Gündelik bir örnek

Bir uyku çalışmasında katılımcıların yarısı yatmadan önce ekran kullanıyor, yarısı kullanmıyor; her biri tek bir gruptadır, bu yüzden 'ekran kullanımı' denekler arası faktördür. Uyku kalitesi aynı kişilerde birinci, ikinci ve üçüncü haftada ölçülüyorsa 'hafta' denek içi faktördür. Asıl soru, iki grubun uyku kalitesinin haftalar boyunca farklı biçimde değişip değişmediğidir.

MerQur'da

Tekrarlı Ölçümler ANOVA'da 'Denekler-arası faktör(ler) ve kovaryat(lar)' alanında modele eklenir; Karma Desen ANOVA denekler-arası (grup) faktörü denek-içi faktörle birleştirir ve 'Ek denek-içi faktör, ek denekler-arası faktör ve kovaryat(lar)' alanıyla ikinci bir denekler-arası faktör alabilir. MANOVA'da 'İkinci faktör ve kovaryatlar', ANCOVA'da '2. faktör' seçenekleri ikinci bir denekler arası faktör ekler.

Bu kavramın geçtiği analizler

Tekrarlı Ölçümler ANOVAKarma Desen ANOVA, Split-PlotMANOVAANCOVA

İlgili kavramlar

Denek içi (tekrarlı ölçüm) faktörüEtkileşim etkisi