MerQuR+İstatistik Sözlüğü

İstatistik Sözlüğü → z-puanı (standartlaştırma)

z-puanı (standartlaştırma)kavram

Bir değerin ortalamadan kaç standart sapma uzakta olduğunu gösteren, ölçü biriminden bağımsız puan: z = (x - ortalama) / standart sapma.

Her değerden değişkenin ortalaması çıkarılıp sonuç standart sapmaya bölündüğünde z-puanları elde edilir. Dönüştürülmüş değişkenin ortalaması 0, standart sapması 1'dir. z = 2, değerin ortalamanın iki standart sapma üzerinde olduğunu; z = -0,5 yarım standart sapma altında olduğunu söyler. Bu sayede farklı birimlerle ölçülmüş değişkenler (kilogram, yıl, lira) ortak bir ölçekte karşılaştırılabilir.

Standartlaştırma dağılımın biçimini değiştirmez: çarpık bir değişken z-puanına çevrildikten sonra da çarpıktır, yani bu bir 'normalleştirme' değildir. z-puanını normal dağılım olasılıklarına çevirmek (ör. |z| > 1,96 değerlerin yalnız %5'i) ancak değişken yaklaşık normal dağılıyorsa geçerlidir. Uzaklığa dayalı yöntemlerde (kümeleme, k-en yakın komşu, çok boyutlu ölçekleme) ve cezalı regresyonda değişkenlerin ölçeği sonucu doğrudan etkilediği için standartlaştırma çoğu zaman şarttır. Paydada n - 1 ya da n kullanılması küçük farklar yaratır; min-maks ölçekleme ise değerleri 0-1 aralığına sıkıştıran farklı bir yöntemdir.

Gündelik bir örnek

Ayşe matematik sınavından 72 aldı (sınıf ortalaması 60, standart sapma 8), Türkçeden 85 aldı (ortalama 80, standart sapma 10). Ham puanlara bakınca Türkçe daha iyi görünür; ama z-puanları matematikte (72 - 60) / 8 = 1,5, Türkçede (85 - 80) / 10 = 0,5'tir. Ayşe sınıfına göre matematikte çok daha öndedir.

MerQur'da

K-Ortalamalar ve Hiyerarşik Kümeleme'de 'Değişken dönüşümü' (z-puanı ve diğerleri), DBSCAN / HDBSCAN'de 'z-standartlaştır', Gizil Profil Analizi'nde 'Göstergeleri standartlaştır (z)', Çok Boyutlu Ölçekleme'de 'z-standardizasyonu' ve k-En Yakın Komşu'da 'Özellik ölçekleme' seçeneği olarak geçer. Anomali Tespiti'nde 'Z eşiği' |z| değeri bu eşiği aşan gözlemleri işaretler. t-SNE girdileri z-standartlaştırır; Yapay Sinir Ağı regresyonda hedefi z-standartlaştırıp tahminleri geri dönüştürür.

Bu kavramın geçtiği analizler

Yapay Sinir AğıK-Ortalamalar KümelemeHiyerarşik KümelemeDBSCAN / HDBSCANGizil Profil Analizit-SNEÇok Boyutlu ÖlçeklemeUMAPDüzenlileştirilmiş RegresyonAnomali TespitiLOESSk-En Yakın KomşuGetis-Ord Gi* Hotspot

İlgili kavramlar

Ortanca mutlak sapma (MAD) ve değiştirilmiş z-puanıUzaklık ölçüsü (Öklid, Manhattan, Gower, büyük daire)