İstatistik Sözlüğü → Uzaklık ölçüsü (Öklid, Manhattan, Gower, büyük daire)
Uzaklık ölçüsü (Öklid, Manhattan, Gower, büyük daire)kavram
Kümeleme, ölçekleme ve mekânsal analizlerde iki gözlemin birbirine ne kadar benzemediğini sayıya çeviren tanım.
Öklid uzaklığı farkların karelerinin toplamının kareköküdür (√Σ(xᵢ − yᵢ)²), yani düz çizgi uzaklığıdır. Manhattan uzaklığı mutlak farkların toplamıdır (Σ|xᵢ − yᵢ|) ve tek bir büyük farka Öklid'den daha az ağırlık verir; Chebyshev en büyük tek farktır. Gower uzaklığı sayısal, sıralı ve kategorik değişkenleri her birini 0-1 aralığına ölçekleyip ortalayarak karma veriyle çalışır. Büyük daire (haversine) uzaklığı enlem-boylam koordinatları arasındaki küre yüzeyi üzerindeki uzaklıktır.
Seçilen ölçü sonucu doğrudan belirler: aynı veri farklı uzaklıklarla farklı kümeler verebilir. Öklid ve Manhattan değişkenlerin ölçeğine duyarlıdır; gelir (binlerle) ile yaş (onlarla) birlikte kullanılırken değişkenler standartlaştırılmazsa gelir uzaklığa hâkim olur. Derece cinsinden coğrafi koordinatlara düz Öklid uygulamak, özellikle yüksek enlemlerde ve geniş alanlarda uzaklıkları bozar.
Gündelik bir örnek
Bir şehirde iki kafe arasındaki kuş uçuşu uzaklık 1 km (Öklid), ama sokaklar ızgara düzeninde olduğu için yürüyerek 1,4 km (Manhattan). Ankara ile İzmir arasındaki uzaklığı enlem-boylam derecelerinden düz çizgiyle hesaplamak yerine Dünya'nın eğriliğini hesaba katan büyük daire uzaklığı (yaklaşık 520 km) kullanılır.
MerQur'da
Hiyerarşik Kümelemede 'Uzaklık ölçüsü' (Öklid, Manhattan, Chebyshev, Gower vb.); DBSCAN / HDBSCAN'da 'Uzaklık metriği' (Haversine dahil); Çok Boyutlu Ölçekleme, t-SNE, UMAP ve k-En Yakın Komşuda uzaklık seçenekleri; Diskriminant Analizinin kNN yönteminde 'Uzaklık metriği' (Mahalanobis dahil); SAR, Mekânsal Hata Modeli ve GWR'de Öklid ya da büyük çember uzaklığı.
Bu kavramın geçtiği analizler
Diskriminant AnaliziK-Ortalamalar KümelemeHiyerarşik KümelemeDBSCAN / HDBSCANt-SNEÇok Boyutlu ÖlçeklemeUMAPSARMekânsal Hata ModeliGWRk-En Yakın KomşuMoran's IDBSCAN Mekânsal KümelemeVariogram + KrigingNokta Örüntüsü Analizi
İlgili kavramlar
z-puanı (standartlaştırma)Mahalanobis uzaklığıBağlantı yöntemi (Ward, tam, ortalama, tek)