MerQuR+İstatistik Sözlüğü

İstatistik Sözlüğü → Tabakalı analiz (tabaka değişkeni)

Tabakalı analiz (tabaka değişkeni)kavram

Bir karıştırıcı ya da tasarım değişkeninin her düzeyinde (tabakada) analizi ayrı yapıp sonuçları birleştirerek o değişkenin etkisini denetleme yaklaşımı.

Tabakalama, karıştırıcı bir değişkenin (ör. yaş grubu, merkez) etkisini modele katsayı olarak eklemek yerine karşılaştırmayı her tabakanın içinde yaparak denetler. Kategorik veride her tabaka için ayrı 2x2 tablo kurulur ve Cochran-Mantel-Haenszel yöntemiyle ortak bir odds oranı ve test elde edilir. Sağkalım analizinde tabakalı log-rank testi gruplar arası karşılaştırmayı tabakalar içinde yapar; tabakalı Cox modeli her tabakaya ayrı bir taban tehlike verir ama kovaryat katsayılarını ortak tutar.

Tabakalama, karıştırıcının etkisi hakkında biçim varsayımı (ör. doğrusallık) gerektirmez; ancak çok sayıda tabaka ya da seyrek tabakalar kestirimi zayıflatır. Ortak bir etki birleştirmeden önce etkinin tabakalar arasında benzer olup olmadığı (homojenlik, ör. Breslow-Day testi) denetlenmelidir; tabakalar arasında yön değiştiren bir etki Simpson paradoksuna işaret edebilir. Örnekleme kuramında ise tabaka, evrenin örneklem çekilmeden önce bölündüğü alt gruptur; tabakalı örneklemede varyans tabaka içinde hesaplanır ve genellikle küçülür.

Gündelik bir örnek

Bir ilacın iyileşme oranı iki hastanede karşılaştırılıyor. Hastane A ağır hastaları kabul ediyor ve çoğunlukla ilacı veriyor; hastane B hafif hastalara bakıyor ve ilacı az kullanıyor. Tüm veri birleştirildiğinde ilaç işe yaramıyor gibi görünüyor; her hastane kendi içinde incelendiğinde ise ilacı alanların iyileşme oranı her iki hastanede de daha yüksek çıkıyor.

MerQur'da

Cochran-Mantel-Haenszel testinde 'Tabaka', çapraz tabloda 'Katman (kontrol)', Kaplan-Meier analizinde 'Tabaka (STRATA) değişkeni', Cox ve zamana bağlı Cox regresyonunda 'Tabaka değişkeni (STRATA)', Survey-PHREG ve küme-sağlam Cox modelinde 'Temel tehlike tabakası' olarak bulunur. Ağırlıklı (survey) analizlerde 'Tabaka' tasarım tabakası, eğilim skoru analizinde tabakalama yöntemi, yaş standardizasyonunda tabaka (yaş grubu) olarak kullanılır; bootstrap güven aralığında tabakalı yeniden örnekleme seçilebilir, koşullu lojitte seçim kümesi ya da eşleşmiş küme tabaka işlevi görür.

Bu kavramın geçtiği analizler

Bootstrap Güven AralığıCochran-Mantel-HaenszelÇapraz TabloEğilim Skoru AnaliziAğırlıklı OrtalamaAğırlıklı FrekansAğırlıklı ToplamAğırlıklı Doğrusal RegresyonAğırlıklı Lojistik RegresyonKoşullu LojitKaplan-Meier Sağkalım AnaliziCox Regresyonu (Orantılı Tehlikeler Modeli)Zamana Bağlı Cox RegresyonuSurvey-PHREGKüme-Sağlam Cox (Marjinal ve Frailty Modeli)Yaş Standardizasyonu ve SMR

İlgili kavramlar

Mantel-Haenszel ortak odds oranıKarıştırıcı (confounder) değişken