İstatistik Sözlüğü → Karıştırıcı (confounder) değişken
Karıştırıcı (confounder) değişkenkavram
Hem incelenen maruziyet ya da grupla hem de sonuçla ilişkili olan ve ikisi arasındaki ilişkiyi çarpıtan üçüncü değişken.
Karıştırıcı, maruziyetin sonucu üzerindeki etkisini taklit eder, gizler ya da tersine çevirir: maruziyet ile sonuç aynı ortak nedene bağlı olduğu için, gerçek bir etki olmadan da aralarında ilişki görülebilir. Bir değişkenin karıştırıcı sayılması için sonuçla ilişkili olması, maruziyetle ilişkili olması ve maruziyetin bir sonucu (nedensel yol üzerindeki aracı) olmaması gerekir. Simpson paradoksu, karıştırıcı göz ardı edildiğinde ilişkinin yönünün bile değişebildiğini gösterir.
Tasarım aşamasında randomizasyon, eşleştirme ya da kısıtlama; analiz aşamasında tabakalama (ör. Mantel-Haenszel), regresyonda düzeltme ya da eğilim skoru yöntemleriyle denetlenir. Bu yöntemler yalnızca ölçülmüş karıştırıcıları denetleyebilir. Aracıları ya da çarpıştırıcıları (hem maruziyetin hem sonucun etkilediği değişkenler) 'karıştırıcı' diye modele eklemek yeni yanlılık yaratabilir.
Gündelik bir örnek
Kahve içenlerde akciğer kanserinin daha sık görüldüğü bulunuyor. Ancak kahve içenler arasında sigara içenlerin oranı da daha yüksektir ve sigara akciğer kanserine yol açar. Veriler sigara içenler ve içmeyenler olarak ayrı ayrı incelendiğinde, her iki grupta da kahve ile kanser arasındaki ilişki büyük ölçüde kayboluyor: sigara karıştırıcı değişkendir.
MerQur'da
Cochran-Mantel-Haenszel testinde karıştırıcı değişken tabaka olarak girilir; tabakalar boyunca birleştirilmiş Mantel-Haenszel ortak odds oranı, karıştırıcıdan arındırılmış ilişkiyi verir ve Breslow-Day testi ilişkinin tabakalar arasında homojen olup olmadığını sınar.