İstatistik Sözlüğü → Mekânsal gecikme ve mekânsal Durbin modelleri (SAR, SDM, SDEM)
Mekânsal gecikme ve mekânsal Durbin modelleri (SAR, SDM, SDEM)kavram
Bir yerdeki sonucun komşu yerlerdeki sonuçlardan ya da komşu yerlerin açıklayıcı değişkenlerinden etkilendiğini, mekânsal ağırlık matrisi W aracılığıyla modelleyen regresyon modelleri.
Mekânsal gecikme, bir değişkenin komşu birimlerdeki değerlerinin ağırlıklı ortalamasıdır (Wy ya da WX); W, hangi birimlerin komşu sayıldığını ve ne ağırlık aldığını tanımlar. SAR (mekânsal otoregresif gecikme) modeli y = ρWy + Xβ + ε biçimindedir: komşuların sonucu doğrudan bir birimin sonucunu etkiler ve bu etki geri besleme yoluyla tüm sisteme yayılır. Mekânsal Durbin modeli (SDM) buna komşuların açıklayıcılarını (WXθ) da ekler. Mekânsal Durbin hata modeli (SDEM) ise Wy yerine WX ve mekânsal olarak ilişkili hata terimi içerir; bu modelde geri besleme yoktur.
SAR ve SDM'de geri besleme nedeniyle β katsayıları doğrudan marjinal etki olarak yorumlanamaz; doğrudan, dolaylı (yayılma) ve toplam etkiler (LeSage ve Pace) hesaplanmalıdır. SDEM'de ise doğrudan etki β, dolaylı etki θ'dır. SDM daha basit modelleri iç içe barındırdığı için olabilirlik oranı testleriyle SAR'a (θ = 0) ya da mekânsal hata modeline (ortak faktör kısıtı θ = -ρβ) indirgenip indirgenemeyeceği sınanabilir. Sonuçlar W'nin seçimine duyarlıdır ve modeller sıradan en küçük karelerle değil, en çok olabilirlik ya da araç değişken yöntemleriyle tahmin edilir.
Gündelik bir örnek
Bir ilçedeki ev fiyatları yalnız o ilçenin özelliklerine değil, komşu ilçelerdeki fiyatlara da bağlıdır: komşu ilçede fiyatlar yükselince alıcılar bu ilçeye yönelir ve buradaki fiyatlar da artar; bu da geri dönüp komşuyu etkiler. SAR modeli bu yayılmayı yakalar. Komşu ilçede yeni bir park açılmasının bu ilçedeki fiyatları etkilemesi ise komşuların açıklayıcı değişkeninin etkisidir ve SDM ya da SDEM ile modellenir.
MerQur'da
SAR analizinde 'Model (SAR / Mekânsal Durbin SDM)', Mekânsal Hata Modelinde 'Model (SEM / SDEM)' parametresiyle seçilir; SDM-SAR ve SDM-SEM olabilirlik oranı testleri ile doğrudan, dolaylı ve toplam etkiler verilir.
Bu kavramın geçtiği analizler
İlgili kavramlar
Mekânsal ağırlık matrisi (W)Mekânsal otokorelasyon (Moran I, Geary C)