İstatistik Sözlüğü → Düzenleyici (moderatör) değişken
Düzenleyici (moderatör) değişkenkavram
İki değişken arasındaki ilişkinin yönünü ya da gücünü değiştiren üçüncü bir değişken; etkisi genellikle bir etkileşim terimiyle modellenir.
Düzenleyici değişken W, X'in Y üzerindeki etkisinin 'ne zaman' ya da 'kimin için' daha güçlü olduğunu açıklar. Regresyonda Y = b₀ + b₁X + b₂W + b₃(X·W) modelinde b₃ anlamlıysa, X'in etkisi W'nin değerine göre değişir: X'in koşullu etkisi b₁ + b₃W'dir. Yorumu kolaylaştırmak için koşullu etkiler W'nin seçilmiş değerlerinde (ör. ortalama ve ± 1 standart sapma, ya da 16., 50. ve 84. yüzdelikler) raporlanır; Johnson-Neyman yöntemi, etkinin anlamlı olduğu W aralığını bulur. Meta-analizde ise çalışma özellikleri, etki büyüklüğünü düzenleyen moderatörler olarak incelenir.
Düzenleyici değişken, aracı (mediatör) değişkenle karıştırılmamalıdır: aracı değişken X'in Y'yi 'nasıl' etkilediğini (X → M → Y yolunu), düzenleyici ise bu etkinin 'hangi koşullarda' değiştiğini açıklar. İkisi birlikte, aracılık yollarından birinin bir moderatöre bağlı olduğu moderasyonlu aracılık modellerinde (Hayes'in Model 7 ve Model 14'ü gibi) bulunabilir. Etkileşim terimlerini sınamak genellikle ana etkileri sınamaktan çok daha fazla örneklem gerektirir; ayrıca ana etkilerin katsayıları, etkileşim varken diğer değişkenin sıfır değerindeki koşullu etkiler olarak yorumlanmalıdır.
Gündelik bir örnek
Kahvenin dikkat üzerindeki etkisi herkes için aynı değildir: az uyumuş biri için belirgin bir artış sağlarken, iyi dinlenmiş birinde neredeyse hiç fark yaratmayabilir. Burada uyku süresi düzenleyici değişkendir: kahve ile dikkat arasındaki ilişkinin gücünü değiştirir. Kahve uykuyu etkileyip dikkati onun üzerinden değiştirseydi, uyku aracı değişken olurdu.
MerQur'da
Aracılık Analizinde 'Moderatör (W)' ve 'Moderasyon modeli (Model 7 / Model 14)' parametreleriyle koşullu dolaylı etki ve moderasyonlu aracılık indeksi hesaplanır. Meta-Analizde 'Meta-regresyon moderatörleri' ve 'Alt grup (moderatör)' parametreleriyle sayısal ya da kategorik moderatörler kullanılır.