Dijital Deneyim Müzeleri Ve Sergilerinde Mekânsal Algı: Kullanıcı Perspektifinden Bir İnceleme

Ayşenur Kandemir

doi:10.53463/8genart.202500392

Yazarlar

Ayşenur Kandemir İstanbul Nişantaşı Üniversitesi Sanat ve Tasarım Fakültesi İç Mimarlık (İngilizce) İstanbul/Türkiye https://orcid.org/0000-0002-9558-2984

DOI:

https://doi.org/10.53463/8genart.202500392

Anahtar Kelimeler:

Dijitalleşme- Deneyim Müzeleri/Sergileri- Mekânsal Algı- Duyusal Faktörler- Kullanıcı Deneyimi

Özet

Bu çalışma, dijital deneyim müzeleri ve sergilerinde mekânsal algının kullanıcı perspektifinden incelenmesini amaçlamaktadır. Örneklem olarak seçilen; “Efes Deneyim Müzesi”, “İBB Dijital Deneyim Müzesi” ve “Kandinsky: Mavi Süvari’nin Yolculuğu Dijital Sergisi” üzerinden gerçekleştirilen analizlerde, mekânın algılanmasında etkili olan duyusal faktörler bütüncül bir yaklaşımla ele alınmıştır. Renk, ışık, doku ve malzeme, biçim ve form, ölçü ve oran, ısı, ses ve koku unsurları üzerinden yapılan değerlendirmeler, dijital sergilerin klasik müze mekânlarından farklı olarak çok duyulu bir deneyim sunduğunu göstermektedir. Çalışmada elde edilen bulgular, dijital projeksiyonlar, hologramlar ve etkileşimli teknolojiler aracılığıyla mekânın sınırlarının yeniden tanımlandığını; görsel, işitsel ve zihinsel uyaranların birleşerek katılımcıda derinlemesine bir deneyim yarattığını ortaya koymaktadır. Bu bağlamda dijital deneyim mekânları, ziyaretçiyi pasif bir izleyici olmaktan çıkarıp aktif bir katılımcıya dönüştürmekte; mekânsal algıyı bireysel, kültürel ve duyusal katmanlarda şekillendirmektedir. Sonuç olarak, dijital müzeler ve sergiler, çağdaş sanat ve kültürel mirasın aktarımında yalnızca estetik bir araç değil, aynı zamanda kullanıcı odaklı algısal bir deneyim alanı olarak değerlendirilmektedir. Bu yönüyle çalışma, dijitalleşmenin müzecilik ve sergi tasarımında mekânsal algı boyutuna getirdiği yenilikleri vurgulamakta ve alandaki geleceğe yönelik araştırmalara katkı sağlamaktadır.

Referanslar

Akçaova, A., & Köse-Doğan, R. (2020). Dijital çağda müzecilik anlayışına yenilikçi yaklaşımlar. IDA: International Design and Art Journal, 2(1), 67–79.

Bauman, Z. (1987). Legislators and interpreters: On modernity, postmodernity, and intellectuals. Oxford: Polity Press.

Bingöl, K., & Erten Bilgiç, D. (2025). Sanal gerçeklik (VR) yöntemiyle iç mekan tasarım stüdyolarında öğrencilerin renk tercihlerinin belirlenmesi. Turkish Online Journal of Design Art and Communication, 15(2), 333–346. https://doi.org/10.7456/tojdac.1614801

Bostancı, M. (2019). Dijital müzecilik ve interaktif iletişim: SFMOMA ve MORI Dijital Sanat Müzesi örneklemleri. Unimuseum, 2(2), 34–39.

Çağlayan, S., Korkmaz, M., & Öktem, G. (2014). Sanatta görsel algının literatür açısından değerlendirilmesi. Eğitim ve Öğretim Araştırmaları Dergisi, 3(1), 160–173.

Cobb, E. M. (1977). The ecology of imagination in childhood. Washington, DC: Spring Publications.

Demirarslan, D. (2006). İç mimarlık öğrencileri için iç mekân tasarımına giriş. Kocaeli: Kocaeli Üniversitesi Yayınları.

Eleman, Ş. (2025). Kandinsky’nin sanatına dijital bir bakış. Art Dog İstanbul. Retrieved from https://artdogistanbul.com/kandinskynin-sanatina-dijital-bir-bakis/

Güneş, S., & Demirarslan, D. (2020). Sürdürülebilirlik ve mobilya tasarımında çevreci yaklaşımlar. Uluslararası İnsan ve Sanat Araştırmaları Dergisi, 5(6), 81–99.

İnceoğlu, M. (2010). Tutum algı iletişim (5. baskı). İstanbul: Beykent Üniversitesi Yayınevi.

International Council of Museums (ICOM). (2022). Museum definition. Retrieved August 17, 2025, from https://icom.museum/en/resources/standards-guidelines/museum-definition/

Kalay, T. (2023). Kurgusal mekân bağlamında bir yöntem olarak biyomimikrinin sinema eserleri üzerinden analizi (Doctoral dissertation, Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi, İstanbul). Retrieved from https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezSorguSonucYeni.jsp

Kalay, T. (2023). Reflections of Yin-Yang philosophy on space design and analysis through examples. Journal of Interior Design and Academy, 3(2), 249–268. https://doi.org/10.53463/inda.20230231

Kültür İstanbul. (2024, February 29). İBB Kültür AŞ Dijital Deneyim Müzesi ziyarete açıldı! Retrieved from https://kultur.istanbul/ibb-kultur-as-dijital-deneyim-muzesi-ziyarete-acildi/

Malnar, J. M., & Vodvarka, F. (2004). Sensory design. Minneapolis, MN: The University of Minnesota Press.

Pallasmaa, J. (2005). The eyes of the skin: Architecture and the senses. Preface by Steven Holl. London: John Wiley & Sons Ltd.

Pallasmaa, J. (2016). Tenin gözleri: Mimarlık ve duyular (A. U. Kılıç, Trans.; 3rd ed.). İstanbul: Yapı-Endüstri Merkezi Yayınları.

Parry, R. (2007). Recoding the museum: Digital heritage and technology of change. United Kingdom: Routledge.

Ross, M. (2004). Interpreting new museology. Museum & Society, 2(2), 84–103.

Saban, A. (2009). Çoklu zeka kuramı ile ilgili Türkçe çalışmaların içerik analizi. Kuram ve Uygulamada Eğitim Bilimleri, 9(2), 833–876.

Serrell, B. (1998). Paying attention: Visitors and museum exhibitions. Washington, DC: American Association of Museums.

Shettel, H. (2001). Do we know how to define exhibit effectiveness? Curator: The Museum Journal, 44(4), 327–334. https://doi.org/10.1111/j.2151-6952.2001.tb01173.x

T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı. (2025). Müze nedir? Retrieved from https://destek.ktb.gov.tr/TR-134994/muze-nedir.html

Temurçin, K., & Keçeli, K. (2016). Bir davranışsal coğrafya çalışması: Isparta şehri örneğinde uluslararası öğrencilerin kentsel mekân algısı. Süleyman Demirel Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi, (36), 1–22.

Toprak, S. (2022). Duyulara ve deneyime dayalı mekan algısının, iç mekan tasarımı üzerindeki etkilerinin incelenmesi: Therme Vals örneği (master’s thesis, Başkent Üniversitesi, Ankara). Retrieved from https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezSorguSonucYeni.jsp

Türk Dil Kurumu (TDK). (2025). Türk Dil Kurumu sözlükleri. Retrieved August 17, 2025, from https://sozluk.gov.tr/

Uçar, U. E. (2021). İç mekanda boyutsal algı deneyiminin sanal gerçeklik teknolojisi üzerinden irdelenmesi (master’s thesis, İstanbul Teknik Üniversitesi, İstanbul). Retrieved from https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezSorguSonucYeni.jsp

Uluğ, A. B. (2020). Müze sergilerinde artırılmış gerçeklik uygulamaları (master’s thesis, Yıldız Teknik Üniversitesi, İstanbul). Retrieved from https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezSorguSonucYeni.jsp

Ünal, M., & Emir, O. (2024). Dijital deneyim müzelerindeki sergileme biçimi, koleksiyon ve tema yaklaşımlarının incelenmesi. Journal of Tourism & Gastronomy Studies, 12(4), 3267–3277. https://doi.org/10.21325/jotags.2024.1536

Vargün, Ö. (2022). Teknolojinin belirleyiciliğinde müzelerde dijitalleşme süreci ve insan odaklı tasarım yaklaşımları. İdil Sanat ve Dil Dergisi, 11(92), 565–584. https://doi.org/10.7816/idil-11-92-09

vom Lehn, D., & Heath, C. (2005). Accounting for new technology in museum exhibitions. International Journal of Arts Management, 7(3), 11–21. http://www.jstor.org/stable/41064849