İstatistik Sözlüğü → Tek boyutluluk
Tek boyutlulukkavram
Bir ölçeğin maddelerine verilen yanıtların temelde tek bir gizil özellik (yetenek, tutum) tarafından belirlendiği varsayımı.
Madde tepki kuramının çoğu modeli (Rasch, 2PL, 3PL) her kişinin tek bir gizil özellik düzeyiyle (θ) tanımlandığını ve tüm maddelerin bu aynı özelliği ölçtüğünü varsayar. Tek boyutluluk sağlanmıyorsa, örneğin bir matematik testi hem işlem becerisini hem de okuduğunu anlamayı ölçüyorsa, tek bir θ kestirimi bu iki farklı beceriyi karıştırır ve madde parametreleri yanlı olur. Tek boyutlulukla yakından ilişkili bir varsayım yerel bağımsızlıktır: θ sabit tutulduğunda maddelere verilen yanıtlar birbirinden bağımsız olmalıdır.
Tek boyutluluk çoğunlukla madde korelasyonlarının (ikili ve sıralı maddelerde tetrakorik ya da polikorik) özdeğerleriyle değerlendirilir: birinci özdeğerin ikinciye oranı büyükse (kaba bir kural olarak 3 ya da üzeri) baskın tek bir boyut olduğu düşünülür. Doğrulayıcı faktör analizi ile tek faktörlü modelin uyumu da sınanabilir. Gerçek ölçekler nadiren tam olarak tek boyutludur; pratik soru, baskın boyutun ikincil boyutların etkisini önemsiz kılacak kadar güçlü olup olmadığıdır.
Gündelik bir örnek
Bir sürücü belgesi sınavı trafik kurallarını ölçmek için hazırlanmış. Ancak bazı sorular çok uzun ve ağdalı cümlelerle yazılmışsa, bu sorularda başarı kural bilgisinin yanında okuma hızına da bağlı olur. Polikorik matrisin birinci özdeğeri 8, ikincisi 4 çıkarsa (oran 2) test yalnız trafik bilgisini ölçmüyor olabilir; ağdalı sorular sadeleştirilince oran 5'e çıkarsa tek boyutluluk güçlenmiş demektir.
MerQur'da
Madde Tepki Kuramı'nda 'Çıktılar: Tek boyutluluk (özdeğer oranı)' seçeneği tetrakorik/polikorik korelasyon matrisinin özdeğerlerini ve birinci/ikinci özdeğer oranını verir.
Bu kavramın geçtiği analizler
İlgili kavramlar
Özdeğer ve özvektörMadde güçlüğü, ayırt ediciliği ve şans parametresi (1PL, 2PL, 3PL)