MerQuR+İstatistik Sözlüğü

İstatistik Sözlüğü → MR Frekans Analizi

MR Frekans Analizianaliz

Bir kişinin birden fazla seçeneği işaretleyebildiği çok seçimli (multiple response) bir sorunun her seçeneğinin kaç kez ve katılımcıların yüzde kaçı tarafından seçildiğini özetleyen analiz.

Kavram

'Geçerli olanların hepsini işaretleyin' türündeki sorularda bir kişi birden çok yanıt verebilir; bu nedenle sıradan bir frekans tablosu kullanılamaz, çünkü yüzdeler toplamı %100'ü aşar ve tek bir değişken bu bilgiyi taşıyamaz. Çok seçimli soru, her seçeneğin ayrı bir 'seçildi / seçilmedi' sütunu ya da ayraçla ayrılmış bir metin olarak tutulduğu bir küme (MR set) olarak ele alınır.

Analiz iki farklı yüzde verir. Yanıt yüzdesi, bir seçeneğin tüm işaretlemeler içindeki payıdır ve seçenekler arasında toplam %100'dür. Vaka yüzdesi ise katılımcıların yüzde kaçının o seçeneği işaretlediğini gösterir; bir kişi birden çok seçenek işaretleyebildiği için bu yüzdelerin toplamı %100'ü aşabilir. Toplam yanıt sayısının kişi sayısına bölünmesi, kişi başına ortalama kaç seçenek işaretlendiğini verir.

Çoğu araştırma sorusu için yorumlanacak olan vaka yüzdesidir: 'katılımcıların %75'i çayı tercih ediyor'. Vaka yüzdesinin paydası (en az bir seçim yapanlar mı, tüm katılımcılar mı) sonucu değiştirebileceği için raporda belirtilmelidir. Vaka yüzdeleri birer oran olduğundan güven aralıklarıyla birlikte verilmesi örneklem belirsizliğini gösterir; ancak bir kişi birden çok seçeneğe katkı verdiğinden seçenek yüzdeleri birbirinden bağımsız değildir.

Ne zaman kullanılır?

  • Ankette birden fazla seçeneğin işaretlenebildiği bir sorunun dağılımını betimlerken (ör. kullanılan cihazlar, bilgi kaynakları, şikâyet nedenleri).
  • Her kişi yalnız tek bir seçenek işaretleyebiliyorsa sıradan frekans tablosu yeterlidir.
  • Çok seçimli yanıtların bir gruplama değişkenine göre farkı soruluyorsa MR × kategorik çapraz tablo; iki çok seçimli sorunun birlikte dağılımı için MR × MR çapraz tablo kullanılır.

Gündelik bir örnek

Bir kafe 200 müşterisine 'Hangi sıcak ve soğuk içecekleri düzenli olarak tercih edersiniz? (Birden fazla işaretleyebilirsiniz)' diye soruyor. Çay 150, kahve 120, ayran 70, meyve suyu 60 kez işaretleniyor; toplam 400 işaretleme var, yani müşteri başına ortalama 2 içecek. Çay tüm işaretlemelerin %37,5'ini oluşturuyor (yanıt yüzdesi) ama müşterilerin %75'i çayı işaretlemiş (vaka yüzdesi). Kafe 'müşterilerimizin dörtte üçü çay içiyor' derken vaka yüzdesini kullanır.

MerQur'da parametreler

MR Set

Kavram: Çok seçimli sorunun tüm seçeneklerini tek bir soru olarak bir araya getiren kümedir. Seçenekler ya her biri ayrı bir 'seçildi / seçilmedi' sütunu olarak, ya bir hücrede ayraçla ayrılmış metin olarak, ya da her biri bir seçenek adı taşıyan yanıt yuvaları olarak tutulabilir; analiz için hepsi aynı mantığa çevrilir.

Gündelik örnek: Kafe anketinde çay, kahve, ayran ve meyve suyu için dört ayrı 0/1 sütunu olabilir ya da tek bir sütunda 'çay, kahve' gibi metinler yer alabilir. Küme bu bilgiyi 'içecek tercihi' adlı tek bir soru olarak tanımlar.

Ne işe yarar: Analiz edilecek çok seçimli soru kümesini seçer. Küme, Veri > Çok Seçimli panelinde ikili sütunların gruplanmasıyla, ayraçlı metin sütununun ayrıştırılmasıyla ya da kategori adı taşıyan yuva sütunlarının gruplanmasıyla kurulur.

Sonuca etkisi: Kodlama (ikili veya metin) ilk 50 dolu hücreye bakılarak otomatik saptanır; seçenek adları kümenin tanımından gelir. Yuva biçiminde boş olmayan tüm benzersiz değerler seçenek olur.

Doğrulama verisinde: Kent verisi üç biçimde de (ikili, metin, yuva) aynı sonucu verir: 429 yanıtlayan, 991 yanıt, Laptop 397 (%40.1 yanıt, %92.5 vaka). farmer1 yuva biçiminde 5 kaynağın 5'i de sayılır (Veterinarian 90, Professional consultant 44).

→ Çoklu yanıt seti (MR seti)

Sayılan değer

Kavram: Seçenekler ayrı ayrı ikili sütunlarda tutulduğunda hangi değerin 'seçildi' anlamına geldiğini belirtir. Kodlama 0/1 yerine 1/2 ya da Evet/Hayır olabilir; yanlış değer seçilirse 'seçilmedi' yanıtları seçim gibi sayılır.

Gündelik örnek: Kafe anketi 1 = evet, 2 = hayır diye kodlanmışsa sayılan değer 1 olmalıdır. Yanlışlıkla 2 seçilirse çayı içmeyen 50 müşteri 'çay içen' sayılır ve sonuçlar tersine döner.

Ne işe yarar: İkili kodlamada "seçildi" sayılacak değeri belirler (dikotomi grubunun sayılan değeri). Boşsa 0/1 otomatik saptanır.

Sonuca etkisi: Yalnız ikili (dikotom) kodlu sette uygulanır (0/1, 1/2 ya da set genelinde en çok iki farklı metin değeri, ör. Evet/Hayır). Seçenek adı taşıyan metin veya yuva sette yok sayılır ve uyarı yazılır; taban 0 olduğunda yüzdeler "-" (tanımsız) yazılır.

Doğrulama verisinde: farmer1'de "1" varsayılanla aynıdır; "0" seçilmeme sayısını verir: Y1 için 218 (taban 250 vaka: %87.2; tüm vakalar tabanında %83.2). Kent'te "0" hiçbir şey saymaz (boşlar eksik): 0 yanıtlayan, yüzdeler "-".

% vaka tabanı (En az bir seçim yapanlar, Tüm geçerli vakalar)

Kavram: Vaka yüzdesinin paydasını belirler: en az bir seçenek işaretleyen kişiler ya da soruyu görmüş tüm geçerli katılımcılar. Hiçbir şey işaretlemeyen kişiler varsa iki taban farklı yüzdeler verir; hangisinin kullanıldığı raporda belirtilmelidir.

Gündelik örnek: Kafenin 200 müşterisinden 10'u soruyu boş bırakmış olsun. Çayı işaretleyen 150 kişi, en az bir seçim yapan 190 kişinin %79'u, tüm 200 müşterinin ise %75'idir.

Ne işe yarar: % vaka paydasını belirler: en az bir seçenek işaretleyenler ya da tüm geçerli vakalar.

Sonuca etkisi: Yalnız % vaka ve güven aralığı değişir; frekans ve % yanıt değişmez.

Doğrulama verisinde: Kent Laptop %92.54 (n = 429) -> %91.26 (n = 435); farmer2 Lagoon %51.44 (n = 278) -> %51.25 (n = 279). farmer1'de herkes en az bir kaynak seçtiğinden fark yoktur.

→ Vaka yüzdesi ve yanıt yüzdesi

Eksik veri (Eksik = seçilmedi, Kısmen eksik vakaları dışla)

Kavram: Boş hücrelerin nasıl yorumlanacağını belirler: boş bırakılan seçenek 'seçilmedi' sayılabilir ya da yanıtı eksik olan kişi analizden çıkarılabilir. Çok seçimli sorularda boş bırakmak çoğu zaman 'işaretlemedim' anlamına gelir, ama veri girişindeki eksiklikler başka bir anlam taşıyabilir.

Gündelik örnek: Kâğıt ankette yalnız işaretlenen kutular doldurulduysa boş kutular 'seçilmedi' demektir. Ama anketin arka sayfası hiç doldurulmamışsa, o kişilerin yanıtları gerçekten eksiktir ve onları dışlamak daha doğru olabilir.

Ne işe yarar: Boş hücrenin "seçilmedi" sayılması (varsayılan) ya da vakanın dışlanması arasında seçim yapar.

Sonuca etkisi: İkili sette herhangi bir sütunu boş olan vaka çıkarılır; yuva ve metin sette yalnız tüm yuvaları boş olan vaka çıkarılır.

Doğrulama verisinde: Kent (1/boş kodlama) ikili sette 435 vakadan 12'si kalır, tüm cihazlar %100 olur; bu kodlamada boş "sahip değil" demek olduğundan seçenek anlamsız sonuç verir. Yuva sette 6 vaka dışlanır.

→ Liste bazında ve çift bazında silme

Oran güven aralığı (Yok, Wilson, Clopper-Pearson) ve Güven Düzeyi (%90, %95, %99, Diğer (özel))

Kavram: Vaka yüzdeleri örneklemden hesaplanmış oranlardır; güven aralığı, gerçek oranın hangi aralıkta olabileceğini gösterir. Wilson ve Clopper-Pearson aralıkları, küçük örneklemlerde ya da 0 veya 1'e yakın oranlarda basit formülden daha güvenilirdir.

Gündelik örnek: Müşterilerin %75'i çayı işaretlediyse 200 kişilik örneklemle %95 güven aralığı yaklaşık %69 ile %80 arasıdır. Yalnız 20 müşteri sorulsaydı aralık çok daha geniş olurdu.

Ne işe yarar: % vaka oranları için Wilson skor ya da Clopper-Pearson kesin binom güven aralığını ekler; düzey 80.0-99.9 arasındadır. Küçük n veya uç oranlarda Clopper-Pearson (tutucu) ya da Wilson (Brown, Cai ve DasGupta, 2001) önerilir.

Sonuca etkisi: Yalnız aralık sütunu eklenir; aralık seçilmediyse güven düzeyi hiçbir çıktıyı değiştirmez.

Doğrulama verisinde: Kent Laptop (397/429): Wilson %95 [89.66, 94.67], %90 [90.18, 94.37]; Clopper-Pearson %95 [89.63, 94.84], %99 [88.66, 95.44]; Other (40/429) Wilson [6.92, 12.45].

→ Oran için güven aralığı (Wilson, Clopper-Pearson, Agresti-Coull, Jeffreys)

Gerçek veride örnek

Veri: Kent State University Libraries SPSS eğitim verisi (cihaz sahipliği), SPSS Çok Seçimli Yanıt eğitimi

Değişkenler: çok seçimli küme devices (virgülle ayrılmış cihazlar: Laptop, Phone, Tablet, Other)

  • Soru: Öğrencilerin sahip olduğu cihazların (dizüstü, telefon, tablet, diğer) dağılımı nedir? Her öğrenci birden çok cihaz işaretleyebilir.
  • Sonuç: 435 vakanın 429'u en az bir cihaz işaretledi; toplam 991 yanıt, kişi başı ortalama 2.31 cihaz.
  • Betimsel: Dizüstü 397 (yanıtların %40.1'i, öğrencilerin %92.5'i), telefon 386 (%39.0; %90.0), tablet 168 (%17.0; %39.2), diğer 40 (%4.0; %9.3).
  • Yorum: % yanıt sütunu yanıtların paylaşımını, % vaka sütunu "öğrencilerin yüzde kaçı bu cihaza sahip" sorusunu yanıtlar; % vaka toplamı %100'ü aşar (231), çünkü bir öğrenci birden fazla seçenek işaretler.
  • Sınırlılık: Bu analiz betimseldir; seçenek oranlarının eşitliğini sınamak için Cochran Q, gruplar arası karşılaştırma için çok seçimli çapraz tablo kullanılır.
  • APA: Öğrencilerin %92.5'i dizüstü, %90.0'ı telefon, %39.2'si tablet bilgisayara sahipti (n = 429; 991 yanıt).

İlgili kavramlar

Güven düzeyi ve güven aralığıÇoklu yanıt seti (MR seti)Vaka yüzdesi ve yanıt yüzdesiOran için güven aralığı (Wilson, Clopper-Pearson, Agresti-Coull, Jeffreys)Liste bazında ve çift bazında silmeKesin (exact) test ve kesin p-değeri

Örneklerdeki sayılar MerQur'un bağımsız, kamuya açık doğrulama verileri üzerindeki çıktılarıdır; ayrıntılar için MerQur Teknik Not'a bakınız.