İstatistik Sözlüğü → Kısmi ve yarı kısmi korelasyon
Kısmi ve yarı kısmi korelasyonkavram
İki değişken arasındaki ilişkinin, bir ya da daha fazla üçüncü değişkenin etkisi çıkarıldıktan sonraki gücünü gösteren korelasyonlar.
Kısmi korelasyon, X ve Y'nin her ikisinden de Z'nin doğrusal etkisi çıkarıldıktan sonra kalan artıklar arasındaki korelasyondur; tek bir kontrol değişkeni için r_XY·Z = (r_XY - r_XZ·r_YZ) / √((1 - r²_XZ)(1 - r²_YZ)). Yarı kısmi (part) korelasyonda ise Z'nin etkisi yalnız bir değişkenden (çoklu regresyonda öngörücüden) çıkarılır, diğeri olduğu gibi bırakılır. Yarı kısmi korelasyonun karesi, o öngörücünün modele eklenmesiyle R²'de sağlanan özgün artışa eşittir.
Kısmi korelasyon 'Z sabit tutulduğunda X ile Y arasında ilişki kalıyor mu?' sorusunu yanıtlar ve sahte (aracı bir değişkenden kaynaklanan) ilişkileri ortaya çıkarmaya yarar. Ancak yalnızca doğrusal etkileri çıkarır ve ölçülmemiş değişkenleri denetleyemez. Kontrol değişkeni X ile Y arasındaki nedensel yolun üzerindeyse (aracı değişken), onu kontrol etmek gerçek bir etkiyi gizleyebilir; bu nedenle hangi değişkenlerin kontrol edileceğine kuramsal olarak karar verilmelidir. Sıfırıncı derece korelasyon ise hiçbir değişkenin kontrol edilmediği basit korelasyondur.
Gündelik bir örnek
Bir şehirde dondurma satışları ile boğulma vakaları arasında güçlü bir pozitif korelasyon bulunuyor. Bu, dondurmanın boğulmaya yol açtığı anlamına gelmez: her ikisi de sıcak havalarda artar. Hava sıcaklığı kontrol edildiğinde kısmi korelasyon sıfıra yakın çıkar ve ilişkinin büyük ölçüde sıcaklıktan kaynaklandığı görülür.
MerQur'da
Korelasyon Analizinde 'Kontrol değişkenleri (kısmi r)' parametresiyle kısmi ve yarı kısmi korelasyon hesaplanır; Çoklu Doğrusal Regresyonda 'Sıfırıncı derece / kısmi / yarı-kısmi korelasyonlar' ek çıktısıyla her öngörücü için verilir. Hiyerarşik Kümelemede küme sayısı ölçütleri arasında yarı-kısmi R², Açıklayıcı Faktör Analizinde faktör sayısı için kare kısmi korelasyona dayalı MAP ölçütü yer alır.
Bu kavramın geçtiği analizler
Korelasyon AnaliziÇoklu Doğrusal RegresyonHiyerarşik KümelemeAçıklayıcı Faktör Analizi