MerQuR+İstatistik Sözlüğü

İstatistik Sözlüğü → Durum uzayı modeli ve Kalman filtresi

Durum uzayı modeli ve Kalman filtresikavram

Bir zaman serisini, gözlenmeyen ve zamanla değişen bir durum vektörü (düzey, eğim, mevsim) ile bu durumun gürültülü bir ölçümü olarak tanımlayan model çerçevesi ve durumu adım adım kestiren algoritma.

Model iki denklemden oluşur. Gözlem denklemi, ölçülen değeri gizli duruma bağlar: yₜ = Zαₜ + εₜ. Durum (geçiş) denklemi, durumun zaman içinde nasıl evrildiğini anlatır: αₜ₊₁ = Tαₜ + ηₜ. En basit örnek yerel düzey modelidir: gerçek düzey rastgele yürüyüşle değişir, gözlem bu düzeyin çevresinde gürültüyle dalgalanır. Eğim, mevsim ve regresyon terimleri eklenerek yapısal zaman serisi (gözlenemeyen bileşenler) modelleri kurulur; ARIMA modelleri de durum uzayı biçiminde yazılabilir.

Kalman filtresi her adımda iki iş yapar: önceki tahmine dayanarak yeni durumu öngörür, ardından yeni gözlem gelince öngörüyü, gözlem gürültüsü ile durum gürültüsünün göreli büyüklüğüne göre ağırlıklandırarak günceller. Varyanslar, filtrenin ürettiği öngörü hatalarına dayalı olabilirlikle en çok olabilirlik yöntemiyle kestirilir. Düzleştirici (smoother) tüm seriyi kullanarak her andaki durumun en iyi tahminini verir. Çerçeve eksik gözlemleri doğal biçimde ele alır; bir bileşenin varyansı sıfıra sabitlenirse o bileşen deterministik (sabit) olur.

Gündelik bir örnek

Bir kişi her sabah tartılıyor, ama tartı ±0,5 kg oynuyor ve su tüketimi de günden güne farklı. Gerçek kilo (gizli durum) yavaş değişirken tartıdaki sayı (gözlem) gürültülü. Kalman filtresi her sabah dünkü tahmini ve bugünkü ölçümü birleştiriyor: tartı tutarsızsa dünkü tahmine, kilo hızlı değişiyorsa bugünkü ölçüme daha çok güveniyor.

MerQur'da

Gözlenemeyen bileşenler modelinde 'Seviye' (stokastik ya da sabit), 'Eğim' (stokastik, sabit ya da yok) ve 'Düzensiz' bileşen seçenekleri olarak bulunur; stokastik seçimde bileşenin varyansı kestirilir, sabit seçimde sıfır kabul edilir.

Bu kavramın geçtiği analizler

Gözlenemeyen Bileşenler Modeli

İlgili kavramlar

Öngörü ufku ve öngörü aralığıMevsimsellik ve mevsim periyodu