İstatistik Sözlüğü → Çeyrekler açıklığı (IQR) ve Tukey çitleri
Çeyrekler açıklığı (IQR) ve Tukey çitlerikavram
Verinin ortadaki yarısının genişliği (IQR = Q3 − Q1) ve bu genişliğe dayanarak aykırı değer sınırı çizen Tukey çitleri.
Çeyrekler açıklığı, birinci çeyrek (Q1, %25) ile üçüncü çeyrek (Q3, %75) arasındaki farktır ve gözlemlerin ortadaki %50'sinin yayıldığı aralığı gösterir. Uç değerlerden etkilenmediği için çarpık dağılımlarda standart sapmaya göre daha sağlam bir yayılım ölçüsüdür. Çeyreklerin hesaplanmasında birden çok tanım vardır (Hyndman-Fan tipleri); küçük örneklemlerde programlar arasında küçük farklar bundan doğar.
Tukey çitleri Q1 − k·IQR ve Q3 + k·IQR sınırlarıdır; bu sınırların dışındaki gözlemler olası aykırı değer olarak işaretlenir. Kutu grafiğinde genellikle k = 1,5 kullanılır; k = 3 'çok uzak' değerleri ayırır. Çitler aykırılığı kanıtlamaz, yalnızca incelenmesi gereken gözlemleri gösterir; çok çarpık dağılımlarda doğal değerlerin bir kısmı da çit dışına düşebilir.
Gündelik bir örnek
Bir mahalledeki 20 evin aylık elektrik faturalarında Q1 = 400 TL, Q3 = 600 TL ise IQR = 200 TL'dir. k = 1,5 ile çitler 400 − 300 = 100 TL ve 600 + 300 = 900 TL olur. 1500 TL'lik bir fatura çitin çok dışında kalır ve incelenmesi gerekir; belki evde elektrikli ısıtıcı kullanılıyordur, belki de sayaç okuması hatalıdır.
MerQur'da
Tanımlayıcı İstatistiklerde yayılım ölçüsü olarak; Anomali Tespitinde 'IQR çarpanı (k)' parametresiyle çitler Q1 − k·IQR ve Q3 + k·IQR olarak kurulur, zaman serisi yönteminde STL artıklarına uygulanır.
Bu kavramın geçtiği analizler
Tanımlayıcı İstatistiklerAnomali Tespiti
İlgili kavramlar
Kutu grafiği (kutu-bıyık)Aykırı değerYüzdelik (kantil) ve yüzdelik tanımları