Gündelik Hayatın İçinde Yaşlılık: Henri Lefebvre Perspektifinden Zaman, Mekân ve Beden Üzerinden Yaşlılık Deneyimin Üzerinden Yaşlılık Deneyimi

Yazarlar

  • Nurgul AKAR Süleyman Demirel Üniversitesi image/svg+xml - Isparta Süleyman Demirel Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Sosyoloji Bölümü Isparta/Türkiye
  • Ümit AKCA

DOI:

https://doi.org/10.53463/8genart.202600434

Anahtar Kelimeler:

Yaşlılık- Gündelik hayat- Henry Lefebvre- Ritimanaliz

Özet

Bu çalışmada yaşlılık deneyimi, biyolojik bir yaşam evresi olmanın ötesinde; mekânsal düzenlemeler, zamansal deneyimler ve gündelik yaşam pratikleri içinde şekillenen toplumsal bir olgu olarak ele alınmaktadır. Yaşlılığın nasıl deneyimlendiğine ilişkin en net cevap, gündelik hayat pratiklerinin tezahürlerinde saklıdır. Çalışmanın amacı, yaşlı bireylerin karşılaştıkları yapısal ve deneyimsel sorunları sosyolojik açıdan tartışmaktır. Çalışma, kuramsal ve kavramsal analiz yöntemiyle yapılandırılmıştır. Bu nedenle çalışmanın kuramsal çerçevesi; Henri Lefebvre’in gündelik hayatın tekrar eden ancak anlam yüklü yapısını açıklamaya imkân veren “mekânın üretimi”, “ritimanaliz”, “kent hakkı” ve “gündelik hayatın eleştirisi” kavramları üzerinden çizilmiştir. Kentsel mekânların, yaşlılık ritmiyle hangi koşulda uyumlu (izoritmi) veya uyumsuz (aritmi) olduğu durumlar tartışılmıştır. Çalışma zamanı ile boş zaman arasındaki ilişki, yaşlılık özelinde kurulmuştur. Yaşlı bireyler ile kent arasındaki gerilim hattı; fiziksel, ekonomik, sosyal, kültürel ve dijital dışlanma boyutları üzerinden değerlendirilmiştir. Bu yönüyle çalışma, yaşlılık olgusunu Lefebvreci perspektifle tartışarak kuramsal bir katkı sunmaktadır.

Referanslar

Adler, P. A., Adler, P., & Fontana, A. (1987). Everyday life sociology. Annual Review of Sociology, 13, 217–235.

Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı. (2014). Türkiye’de yaşlıların durumu ve yaşlanma ulusal eylem planı uygulama programı. Engelli ve Yaşlı Hizmetleri Genel Müdürlüğü.

Akça, Ü. (2022). Engelli yaşlılara yönelik istismar ve ihmal. İçinde İ. Kalaycı (Ed.), Multidisipliner boyutlarıyla Türkiye'de yaşlı istismarı ve ihmali (ss. 203–224). Nobel Akademik Yayıncılık.

Akçay, C. (2015). Yaşlılık ve emeklilik: Kavramlar, kuramlar, sorunlar. Pegem Akademi.

Andrews, G. J., Evans, J., & Wiles, J. L. (2013). Re-spacing and re-placing gerontology: Relationality and affect. Ageing & Society, 33(8), 1339–1373.

Andrews, G. J., Milligan, C., Philips, D. R. And Skinner M.W., (2009). Geographical Gerontology: Mapping A Disciplinary Intrsection. Geography Compass, 3 (5), 1641-1659.

Bahar, H. İ. (2009). Sosyoloji. Uşak Kitabevi.

Berger, P. L., & Luckmann, T. (2008). Gerçekliğin sosyal inşası (V. S. Öğütle, Çev.). Paradigma.

Binay, B., & Tatlıcan, Ü. (2018). Sembolik etkileşimcilik ve gündelik hayatın sosyolojisi. In A. Esgin & G. Çeğin (Ed.), Gündelik hayat sosyolojisi (ss. 147–190). Phoenix Yayınevi.

Blackshaw, T. (2009). Ageing and leisure. In T. Blackshaw & G. Crawford (Eds.), The SAGE dictionary of leisure studies (pp. 6-7). SAGE Publications.

Blumer, H. (1986). Symbolic interactionism: Perspective and method. University of California Press.

Bourdieu, P. (1990). The logic of practice. Stanford University Press.

Çetin, İ. (2010). “Gecekondunun Kentle Bütünleşme Sürecinde Alan-Mekân Faktörü: İzmir Örneği”. Doktora Tezi, Ege Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İzmir.

De Certeau, M. (2009). Gündelik hayatın keşfi I: Eylem yöntemleri (L. Arslan Özcan, Çev.). Dost Kitabevi Yayınları.

De Certeau, M., Giard, L., & Mayol, P. (2009). Gündelik hayatın keşfi II: Konut, mutfak işleri. Dost Kitabevi.

Esgin, A. (2018). Gündelik hayat sosyolojisi: Tarihsel süreç ve temel ilkeler. In A. Esgin & G. Çeğin (Ed.), Gündelik hayat sosyolojisi: Temalar, sorunsallar ve güzergahlar (ss. 13–34). Phoenix Yayınevi.

European Commission. (2015). Growing the European Silver Economy.

Gardiner, M. (2016). Gündelik hayat eleştirileri (D. Özçetin, B. Taşdemir, & B. Özçetin, Çev.). Heretik Basın Yayınları.

Garfinkel, H. (1967). Studies in ethnomethodology. Prentice-Hall.

Giddens, A. (1998). Sosyoloji: Eleştirel bir bakış. Birey Yayıncılık.

Giddens, A. (1999). Toplumun kuruluşu: Yapılaşma kuramının ana hatları (H. Özel, Çev.). Bilim ve Sanat Yayınları.

Giddens, A. (2012). Sosyoloji (C. Güzel, Çev.). Kırmızı Yayınları.

Goffman, E. (1959). The presentation of self in everyday life. Doubleday.

Goffman, E. (2009). Günlük yaşamda benliğin sunumu (B. Cezar, Çev.). Metis Yayınları.

Hacıoğlu, N., Gökdeniz, A. ve Dinç, Y. (2003). Boş zaman ve rekreasyon yönetimi: Örnek animasyon uygulamaları. Detay Yayıncılık.

Harvey, D. (2003). Sosyal adalet ve şehir (M. Moralı, Çev.). Metis Yayınları.

Heidegger, M. (1972). On time and being (J. Stambaugh, Trans.). Harper & Row.

Kalaycı, I., & Özkul, M. (2017). Geleneksel kalabilsem modern olabilsem: Modernleşme sürecinde yaşlılık deneyimleri. Süleyman Demirel Üniversitesi Vizyoner Dergisi, 8(18), 90–110.

Ghulyan, H. (2017). Lefebvre’nin mekân kuramının yapısal ve kavramsal çerçevesine dair bir okuma [A reading of the structural and conceptual framework of Lefebvre’s theory of space]. Çağdaş Yerel Yönetimler Dergisi, 26(3), 1–29.

Lefebvre, H. (2004). Rhythmanalysis: Space, time and everyday life. Continuum.

Kalaycı, İ., & Özkul, M. (2018). Refakatçi aktörlerin yaşam doyumu, bakım yükü ve tükenmişlik düzeylerini etkileyen faktörler açısından bir değerlendirme (SDÜ Araştırma Uygulama Hastanesi örneği). Elektronik Türk Çalışmaları, 13(10).

Kalekin-Fishman, D. (2013). Sociology of everyday life. Current Sociology, 61(5–6), 714–732.

Kalınkara, V., & Arpacı, F. (2016). Yerinde yaşlanma. V. Kalınkara (Ed.), Yaşlılık: Disiplinler arası yaklaşım, sorunlar, çözümler 2 (2. baskı, ss. 399–422). Nobel Yayınları.

Kalınkara, V., & Kalaycı, I. (2019). Yaşlı sağlığı ve konut. İçinde V. Kalınkara (Ed.), Yaşlılık: Yeni yüzyılın gerçeği (ss. 65–93). Nobel Akademik Yayıncılık.

Kalınkara, V., Tezel, H. E., & Zorlu, T. (2016). Gero(n)teknoloji: Yaşlı ve teknoloji. İçinde V. Kalınkara (Ed.), Yaşlılık: Disiplinlerarası yaklaşım, sorunlar, çözümler-2 (ss. 509–540). Nobel Yayınevi.

Keleş, R. (2015). Kentleşme politikası (14. baskı). İmge Kitabevi.

Keller, M. L., Leventhal, E. A., & Larson, B. (1989). Aging: The lived experience. The International Journal of Aging and Human Development, 29(1), 67–82.

Kern, S. (2013). Zaman ve uzam kültürü (1880–1918) (A. Selman, Çev.). İstanbul: İletişim Yayınları.

Kılıç, S. ve Akca, Ü. (2020). Yaşlı bireylerde çevre erişilebilirliği bağlamında yaşlı-dostu camiler (Burdur il merkezinde bir araştırma). Süleyman Demirel Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 24(1), 164-177.

Kılıç, S., & Akca, Ü. (2024). Baby Boomers ve Z kuşağındaki yetişkinlerin dijital teknoloji kullanımları ve kuşaklararası dijital dayanışma. 8gen-ART, 4(1), 27-42.

Kılıççı, Y. (1988). Yaşlılığın uyum sorunları. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 3(3), 1–12.

Kıral, B. (2021). Nitel araştırmada fenomenoloji deseni: Türleri ve araştırma süreci. Eğitim ve Öğretim Araştırmaları Dergisi, 10(4), 92–103.

Klimczuk, A. (2021). The silver economy as a constructive response in public policy on aging. In I. B. Bojanić & A. Erceg (Eds.), Strategic approach to aging population: Experiences and challenges (pp. 19–35). J. J. Strossmayer University of Osijek.

Lefebvre, H. (1991). Critique of everyday life (Vol. 1, J. Moore, Trans.). Verso.

Lefebvre, H. (1992). Ritimanaliz: Mekân, zaman ve gündelik hayat (A. L. Batur, Çev.). Sel Yayınları.

Lefebvre, H. (2012). Gündelik hayatın eleştirisi I (I. Ergüden, Çev.). Sel Yayıncılık.

Lefebvre, H. (2013). Gündelik hayatın eleştirisi II: Gündelik hayat sosyolojisinin temelleri. Sel Yayıncılık.

Lefebvre, H. (2013). Modern dünyada gündelik hayat (I. Gürbüz, Çev.). Metis Yayınları.

Lefebvre, H. (2014). Mekânın üretimi (I. Ergüden, Çev.). Sel Yayıncılık.

Lefebvre, H. (2015). Gündelik hayatın eleştirisi III: Moderniteden modernizme (Gündelik hayatın meta-felsefesi) (I. Ergüden, Çev.). Sel Yayıncılık.

Lefebvre, H. (2020). Mekânın üretimi (I. Ergüden, Çev.). Sel Yayınları.

Lefebvre, H. (2023). Ritmanaliz: Mekân, zaman ve gündelik hayat (A. Işık, Çev.; 5. bs.). Sel Yayıncılık.

MacLeod, C. A., Ross, A., Sacker, A., Netuveli, G., & Windle, G. (2017). Re-thinking social exclusion in later life: A case for a new framework for measurement. Ageing and Society, 39(1), 1–38.

Mazurchenko, A., & Maršíková, K. (2019). Digitally-powered human resource management: Skills and roles in the digital era. Acta Informatica Pragensia, 8(2), 72–87.

Mellor, M. J., & Lindeman, D. (1999). The role of the social worker in interdisciplinary geriatric teams. Journal of Gerontological Social Work, 30(3–4), 3–7.

Özkul, M., & Kalaycı, I. (2015). Türkiye’de yaşlılık çalışmaları. Sosyoloji Konferansları, (52).

Peace, M. S., Holland, C., & Kellaher, L. (2005). Making space for identity. In G. J. Andrews & D. R. Phillips (Eds.), Ageing and place: Perspectives, policy, practice (pp. 188–204). Routledge.

Ritzer, G., & Stepnisky, J. (2013). Sosyoloji kuramları (H. Hülür, Çev.). De Ki Basım Yayım.

Roberts, J. (2013). Gündelik hayatın felsefesi. Doruk Yayıncılık.

Yırtıcı, H. (2005). Çağdaş kapitalizmin mekânsal örgütlenmesi. Bilgi Üniversitesi Yayınları.

Schutz, A., & Luckmann, T. (1973). The structures of the life-world (Vol. 1). Northwestern University Press.

Silver, H. (1995). Reconceptualizing social disadvantage: Three paradigms of social exclusion. In G. Rodgers, C. Gore, & J. B. Figueiredo (Eds.), Social exclusion: Rhetoric, reality, responses (pp. 57–80). International Institute for Labour Studies.

Slattery, M. (2012). Sosyolojide temel fikirler (Ü. Tatlıcan & G. Demiriz, Haz.). Sentez Yayıncılık.

Staehler, T. (2020). Fenomenoloji (M. Demirhan, M. B. Gürsoy, O. B. Kaplan, M. Türkan, & N. Şahankaya, Çev.). Fol Yayınları.

Steverink, N., Westerhof, G. J., Bode, C., & Dittmann-Kohli, F. (2001). The personal experience of aging, individual resources and subjective well-being. The Journals of Gerontology: Series B: Psychological Sciences and Social Sciences, 56(6), 364–373.

Swingewood, A. (1998). Sosyolojik düşüncenin kısa tarihi (O. Akınhay, Çev.). Bilim ve Sanat Yayınları.

Şahin, Ö., & Balta, E. (2001). Gündelik yaşamı dönüştürmek ve Marksist düşünce. Praksis, (4), 185–217.

Şentürk, M., & Kurtkapan, H. (2017). Yaşlılığın mekânsallaşması: Kadıköy Moda’daki bir apartman üzerine nitel bir çalışma. Senex: Yaşlılık Çalışmaları Dergisi, 1(1), 11–23.

Şentürk, Ü. (2014). Mekân sadece mekân değildir: Kentsel mekânın yeni tezahürleri. Doğu Batı Dergisi, (67), 85–107.

Tartanoğlu, Ş. (2010). Sosyal dışlanma: Küreselleşme perspektifinden bir kavramsallaştırma çabası. Sosyoloji Konferansları Dergisi, 42, 1–13.

Tekeli, İ. (2011). Kent, kentli hakları, kentleşme ve kentsel dönüşüm. Tarih Vakfı Yurt Yayınları.

Tufan, İ. (2014). Türkiye’de yaşlılığın yapısal değişimi. Koç Üniversitesi Yayınları.

Tufan, İ. (2016). Antik Çağ’dan günümüze yaşlılık ve yaşlanma (2. baskı). Nobel Akademik Yayıncılık.

İçli, G. (2016). Sosyal statü ve rol bağlamında yaşlılık. H. Ceylan (Ed.), Yaşlılık sosyolojisi içinde (ss. 41-60). Nobel Yayınları.

Tufan, İ., Oktuğ Zengin, M., & Tamer Köse, M. (2017). Sosyal gerontoloji. İçinde İ. Tufan & M. Durak (Ed.), Gerontoloji (Cilt 1, ss. 73–88). Nobel Yayınları.

Turner, B. S. (Ed.). (2006). The Cambridge dictionary of sociology. Cambridge University Press.

Özmete, E., Hablemitoğlu, Ş., & Yıldırım, F. (2012). Ankara’da yaşlı yoksulluğu: Ekonomik, sosyal, kültürel ihtiyaçların analizi. Ankara Üniversitesi Yaşlılık Çalışmaları Uygulama ve Araştırma Merkezi (YAŞAM).

United Nations. (1991). United Nations principles for older persons (General Assembly resolution 46/91). https://www.un.org/development/desa/ageing/resources/international-year-of-older-persons-1999/un-principles-for-older-persons.html

United Nations. (1991). United Nations principles for older persons (General Assembly resolution 46/91).

Uysal, M. T. (2020). Yaşlı bireylerin sosyalleşmesinde dijital teknolojinin rolü: Dijital yaşlılar üzerine bir çalışma. Süleyman Demirel Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi, 50, 43–59.

Onur, B. (2011). Gelişim psikolojisi: Yetişkinlik, yaşlılık, ölüm. İmge Kitabevi.

Van Dijk, J. A. G. M. (2020). The digital divide. Polity Press.

Wahl, H. W., & Lang, F. R. (2003). Aging in context across the adult life course: Integrating physical and social environmental research perspectives. Annual Review of Gerontology & Geriatrics, 23, 1–33.

Walker, A. (1997). Introduction: The strategy of inequality. In A. Walker & C. Walker (Eds.), Britain divided: The growth of social exclusion in the 1980s and 1990s. Child Poverty Action Group.

Wanka, A., Moulaert, T., & Drilling, M. (2018). From environmental stress to spatial expulsion: Rethinking concepts of socio-spatial exclusion in later life. International Journal of Ageing and Later Life, 12(2), 25–51.

World Health Organization. (2007). Global age-friendly cities: A guide. World Health Organization.

Yalçın, H. (2022). Bir araştırma deseni olarak fenomenoloji. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 22(Özel Sayı 2), 213–232.

Yung, E. H. K., Conejos, S., & Chan, E. H. W. (2016). Social needs of the elderly and active aging in public open spaces in urban renewal. Cities, 52, 114–122.

Yurdadön, A. P. & Yavan, N. (2018). “Mekânın Üretimi ve Lefebvre’in Mekânsal Üçlü Kavramsallaştırmasının Görünürlüğü: Taksim Gezi Parkı Örneği”. Planlama, 28(3), 302-314.

Zheleva, E. (2013). Python-social adaptation of the elderly. Trakia Journal of Sciences, 11(3), 234–236.

Calasanti, T., & Slevin, K. F. (2001). Gender, social inequalities, and aging. AltaMira Press.

İndir

Yayınlandı

2026-06-17

Nasıl Atıf Yapılır

Gündelik Hayatın İçinde Yaşlılık: Henri Lefebvre Perspektifinden Zaman, Mekân ve Beden Üzerinden Yaşlılık Deneyimin Üzerinden Yaşlılık Deneyimi. (2026). 8gen-ART, 6(1), 1-26. https://doi.org/10.53463/8genart.202600434

Aynı yazar(lar)ın dergideki en çok okunan makaleleri