Koruyucu Ailelerde Engelli Çocuk Bakımının Sosyal Sermaye Bağlamında Analizi

Yazarlar

  • Cennet SOYER DEMİRALAY Süleyman Demirel Üniversitesi image/svg+xml
  • Ümit AKCA

DOI:

https://doi.org/10.53463/8genart.202600432

Anahtar Kelimeler:

Engelli Çocuk Bakımı, Korunmaya Muhtaç Çocuk, Koruyucu Aile, Sosyal Sermaye

Özet

Engelli bir çocuğa bakmak engelli olmayan bir çocuğa kıyasla daha fazla sorumluluk gerektirmektedir. Engelli çocukların bakımının aile ortamında sürdürülmesi çocukların gelişimine olumlu katkı sağlar. Türkiye’de koruyucu aile hizmetinden yararlanan engelli çocukların sayısı son yıllarda artış göstermesine rağmen, engelli çocukların koruyucu aile yanına yerleştirilme oranı diğer çocuk gruplarına kıyasla halen oldukça düşüktür. Bu durum, konunun araştırılmasını önemli hale getirmektedir. Bu çalışma, engelli çocuklara koruyucu aile olan bireylerin deneyimlerini sosyal sermaye perspektifi çerçevesinde ele alarak, sosyal sermayenin koruyucu ailelik sürecindeki rolünü ortaya koymayı amaçlamaktadır.

Koruyucu ailelerin deneyimleri; güven, sosyal ağlar, karşılıklılık, normlar ve değerler gibi sosyal sermaye unsurları çerçevesinde incelenmiştir. Araştırmada nitel araştırma yöntemi kullanılmış, fenomenoloji deseni çerçevesinde yürütülmüştür. Araştırmanın örneklemini, amaçlı örnekleme yöntemi ile seçilen engelli çocuğa koruyucu aile olan bireyler oluşturmaktadır. Saha çalışması 2025 yılında Isparta ve Burdur il ve ilçelerinde gerçekleştirilmiştir. Araştırma verileri, engelli çocuğa koruyucu aile olan toplam 24 koruyucu aile ile yapılan derinlemesine görüşmeler aracılığıyla toplanmıştır.

Referanslar

AAMR. American Association on Mental Retardatio(1992). Mental Retardation. Definition, Classification, and Systems of Supports. Washington.

Akyüz, E. (2016). Çocuk Hukuku Çocukların Hakları ve Korunması. Ankara, Pegem Akademi.

Albrecht, G.L., Seelman, K.D. and Bury, M. (2001). Introduction: The formation of disability studies. In L. Gary, K. Albrecht, Seelman D. & M. Bury, (Eds.), Handbook of disability studies, (pp.1-8). Sage Publication.

American Psychiatric Association (APA) (2013). Diagnostic and statistical manual of mental disorders (5. baskı). American Psychiatric Publishing.

Aral, N. ve Gürsoy, F. (2007). Özel Eğitimi Gerektiren Çocuklar ve Özel Eğitime Giriş. İstanbul, Morpa Yayınları.

Arıkan, Ç. (2002). Sosyal Model Çerçevesinde Özürlülüğe Yaklaşım. Ufkun Ötesi Bilim Dergisi, 2 (1), ss.11-25.

Baygın, C. (2003). Evlat Edinmenin Koşulları, Erzincan Binali Yıldırım Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Cilt: VII Sayı: 3-4, ss. 591 – 626.

Braddock D. L., Parish, S. L. (2011). Sakatlığın Kurumsal Tarihi. Sakatlık Çalışmaları: Sosyal Bilimler Açısından Bakmak. (Çev. Ferit Burak Ayder). Der. Bezmez, Dikmen., Yardımcı, Sibel., Şentürk, Yıldırım. İstanbul: Koç Üniversitesi Yayınları.

Burcu, E. (2002). Üniversitede okuyan özürlü öğrencilerin sorunları: Hacettepe-Beytepe Kampüsü öğrencileri örneği, Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, 19(1), ss. 83-103.

Büyüköztürk, Ş., Kılıç Çakmak, E., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş. ve Demirel, F. (2024). Bilimsel araştırma yöntemleri (29. baskı.). Ankara, Pegem Akademi Yayıncılık.

Cohen P. ve Prusak L. (2001). Kavrayamadığımız Zenginlik Kuruluşların Sosyal Sermayesi, Çev. Ahmet Kardam, İstanbul, Mess Yayın.

Creswell, John W. (2014). Araştırma Deseni (Nitel, Nicel ve Karma Yöntem Yaklaşımları). Çev. Yüksel Dede, (4. Baskı), Ankara: Eğiten Kitap Yay.

Daşbaş, S. (2015), Koruyucu Aile Hizmetinin Koruyucu Aileler ve Biyolojik Çocuklar Üzerindeki Etkisi, Toplum ve Sosyal Hizmet, Cilt:26, S:1, ss. 65-88.

Dikici, E., Tire, O. ve Adıgüzel, Z., (2020), Aile ve Sosyoloji, 1. Baskı, Konya: Eğitim Yayınevi.

Engelliler Hakkında Kanun, Kanun Numarası: 5378, Kabul Tarihi: 1/7/2005, Yayımlandığı Resmî Gazete : Tarih : 7/7/2005, Sayı : 25868, Yayımlandığı Düstur : Tertip : 5 Cilt : 44.

Erdal, K. (2019), Çocuk Oyunlarında Değerler Eğitimi, . International Journal of Humanities and Research, Yıl:3, Sayı:2, s.. 53-59.

Erten, Ş. ve Aktel, M. (2017). “Engellilik Kültürü: Engellilik Modelleri Çerçevesinde Bir Değerlendirme. Ergun, C. & Öğrekçi, S. (Ed.), İçinde. Sosyal Bilimlerde Kültür Tartışmaları, ss. 79-97. Ankara: Gece Kitaplığı.

Field, J. (2006). Sosyal Sermaye. Çev. Bahar Bilgen ve Bayram Şen, İstanbul, Bilgi Üniversitesi Yayınları.

Fukuyama, Francis (2009). Büyük Çözülme İnsan Doğası ve Toplumsal Düzenin Yeniden Oluşturulması. Çev. Hasan Kaya, İstanbul, Profil Yayıncılık.

Fukuyama, Francis (2005). Güven Sosyal Erdemler ve Refahın Yaratılması, 3. Baskı, Çev: Ahmet Buğdaycı, İstanbul, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.

Green, A., ve Preston, J. (2001). Education and social cohesion: Recentering the debate, Peabody Journal of Education, Vol. 76, No.3-4, pp. 247-284.

Günay Ay, M. ve Kılıç, BG. (2019), Nörogelişimsel bozukluklar ve empati, Ortadoğu Tıp Dergisi, 11(4): 585-595.

Gönç Savran, T. (2012). Sosyolojide Araştırma Yöntem ve Teknikleri. (1. Baskı), Eskişehir: T.C. Anadolu Üniversitesi Yayını.

Gözdamga, S. ve Akgün, R. (2022). Koruyucu Aile Olmak (Koruyucu Ailelik Uygulamasının Sosyal ve Psikolojik Boyutlarına İlişkin Bir İnceleme). Nobel Akademik Yayıncılık.

Gürbüz, S. ve Şahin, F. (2014). Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri Felsefe – Yöntem - Analiz. (Gözden Geçirilmiş ve Güncellenmiş 2. Baskı), Ankara: Seçkin Yayıncılık.

Güven, S. (2006). Toplumbiliminde Araştırma Yöntemleri. (3. Baskı), Bursa: Ezgi Kitabevi Yayınları.

Haldun, İ. (1406). Mukaddime. Çev.: Halil Kandir, Birinci Cilt. Ankara, Yeni Şafak Yay.

Karadoğan Doruk, E. (2009). Sosyal Sermaye İletişimde Strateji ve Kalite Yönetimi/İnsanın Toplumsal Kuruluşu ve Güven, İstanbul, Derin Yay.

Kavaklı U. ve Özkara E. (2012)., Kişisel, Sosyal ve İş Hayatında Özürlü Bireylere Tanınan Haklar ve Özürlü Olguların Medikolegal Değerlendirmesi. DEÜ Tıp Fakültesi Dergisi, 26 (1), (N 65 – 74).

Koruyucu Aile Yönetmeliği, Sayısı: 28497, Tarihi: 14/12/2012, Yönetmelikte Değişiklik Yapan Yönetmeliklerin Yayımlandığı Resmî Gazetelerin Tarihi: 24/1/2015, Sayısı:29246.

Köten, E. ve Erdoğan, B. (2014). Engelli Gençler, Sosyal Dışlanma ve İnternet, İstanbul, İstanbul Gelişim Üniversitesi Yayınları.

Norris, P. (2001), Making Democracies Work: Social Capital and Civic Engagement in Societies, J. F. Kennedy School of Government Harvard University Faculty Research.

Öğüt, A., Erbil, C. (2009). Sosyal Sermaye Yönetimi, 2. Baskı, Konya, Çizgi Kitapevi

Özdemir Uluç, F. (1997). Psiko-Sosyal ve Hukuksal Açıdan Koruyucu Aile Bakımı. Ankara, Atila Yayıncılık Kitabevi.

Özgökçeler, S., ve Alper, Y. (2010)., Özürlüler Kanunu’nun Sosyal Model Açısından Değerlendirilmesi. İşletme ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi, Cilt: 1, Sayı:1, ss. 33-54.

Özgür Sayar, Ö. Özbulut, M. ve Küçükkaraca, N. (2008). Özürlülerle Toplumsal Bütünleşmeye Bir Adım, Ankara, Sosyal Hizmet Uzmanları Derneği Genel Merkez Yayını.

ÖZİDA (2009). Toplum Özürlülüğü Nasıl Anlıyor: Temel Araştırması. Ankara: TC. Başbakanlık Özürlüler İdaresi Başkanlığı.

Öztopcu, A. (2017). Sosyal Sermaye ve Teorisi ve Sürdürülebilir Yerel Kalkınma. 1. Baskı, İstanbul, Yeni Eğitim Yayınevi.

Öztürk, M. (2013). Hayata Renk Katanlar “Engelli Grupları”. (1. Baskı), Ağrı İbrahim Çeçen Üniversitesi Yayınları.

Rodger, S., Cummings, A., Leschied, A.W. (2006). Who Is Caring For Our Most Vulnerable Children? The Motivation To Foster In Child Welfare. Child Abuse and Neglect. 30, 1129-1142.

Samav, F.D. ve Sallan Gül, S.(2021). Sakatlığın Değişen Yüzü ve Engellilik Sosyolojisi Normalleştirme, Sağlıklaştırma ve Evde Bakımın Kadınlaşması, İstanbul, Bağlam Yayıncılık.

Seyyar, A. (2015). Dünya’da ve Türkiye’de Engelli Dostu Politikalar. İstanbul, Rağbet Yayınları.

Soyer, C. ve Akca, Ü. (2021), Isparta’da Koruyucu Aile Uygulaması Ve Koruyucu Ailelerin Özellikleri, Cilt/Volume: 1, Sayı/Issue:1,Sayfa: 70-107 Doi: 10.53463/8genart.20210088.

Şenocak, H. (2006), Korunmaya Muhtaç Çocuklara Sağlanan Bakım Yöntemleri, Sosyal Siyaset Konferansları Dergisi, sayı:51, ss. 177-228.

Şimşek, T. T., Taşçı, M., ve Karabulut, D. (2015). Kronik Engelli Çocuğu Olan Ailelerde Başka Çocuk Yapma İsteği ve Anne-Baba Birlikteliğine Etkisi, Türk Pediatri Arşivi, sayı: 50, s.163-169.

TC. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, (https://www.aile.gov.tr › sss › koruyucu-aile-hizmeti ). Erişim Tarihi 20.02.2026).

TC. Milli Eğitim Bakanlığı (2011) Aile ve Tüketici Hizmetleri (Engelli Bireyler), Ankara.

Tecim, E. (2011). Sosyal Güven-Sosyal Sermaye ve Dindarlık Çatışması. Konya, Çizgi Kitabevi.

Turan, A. (2002). Sevgi Dili Konuşan Çocuklar. İstanbul, Sistem Yayıncılık.

Üstün, K., Kıvrak, K., Körtelli, O.S., Bingölbali, Ö., Taşakaya, C. ve Sarı, Z. (2022), Engelli Çocuğa Sahip Ebeveynlerin Bakım Yükü ve Fiziksel Aktivite Seviyesi Arasındaki İlişkinin Araştırılması, Adnan Menderes Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi,6(3), ss. 488-498.

Yolcuoğlu, İ. G. (2009). Türkiye’de Çocuk Koruma Sisteminin Genel Olarak Değerlendirilmesi. Aile ve Toplum, 5(18), 43-57.

Woolcock, M. and Narayan, D. (2000). Social Capital: Implications for Development Theory, Research and Policy. World Bank Research Observer. Vol. 15, No. 2, pp.225-249.

İndir

Yayınlandı

2026-06-17

Nasıl Atıf Yapılır

Koruyucu Ailelerde Engelli Çocuk Bakımının Sosyal Sermaye Bağlamında Analizi. (2026). 8gen-ART, 6(1). https://doi.org/10.53463/8genart.202600432

Aynı yazar(lar)ın dergideki en çok okunan makaleleri