Osmanlıda Sanayileşme Çabaları
Osmanlı'da Sanayileşme Çabaları
Osmanlı Devleti, 19. yüzyılda Avrupa'daki SANAYİ DEVRİMİ'nin gerisinde kalmamak için çeşitli sanayileşme girişimlerinde bulunmuştur; ancak bu çabalar YETERSİZ kalmış ve Osmanlı, sanayileşmiş Avrupa'ya karşı giderek bir HAMMADDE KAYNAĞI ve PAZAR konumuna düşmüştür. Feshane (kumaş fabrikası) ve Beykoz Fabrikası gibi devlet eliyle kurulan ilk fabrikalar genellikle ORDUNUN ihtiyaçlarını (kumaş, ayakkabı) karşılamaya yönelikti ve rekabetçi bir sanayi tabanı OLUŞTURAMADI. 1838 Balta Limanı Ticaret Antlaşması (İngiltere ile) ve benzeri serbest ticaret anlaşmaları, Osmanlı pazarını ucuz Avrupa mallarına AÇARAK yerli el sanatları ve küçük imalatı büyük ölçüde ÇÖKERTMİŞTİR. Sermaye birikiminin yetersizliği, teknik bilgi eksikliği ve altyapı (demiryolu, liman) sorunları da sanayileşme çabalarının önündeki başlıca engeller olmuştur.
Gerçek Sınav Sorusu
Aşağıda bu konuyla ilgili gerçek bir sınav sorusu var (T.C. Millî Eğitim Bakanlığı Ortaöğretim Genel Müdürlüğü / OGM Materyal TYT-AYT test kitapçıklarından). Cevaplamayı dene, ardından çözümü oku.
- Metin, İngiltere ve Fransa'nın Mısır'da kurduğu "Borçlar Sandığı İdaresi"nin Avrupa devletlerine olan borçların tasfiyesi için demir yolları, telgraf, gümrük hizmetleri ve vergi gelirlerini DENETİM altına aldığını anlatır.
- Soru, bu uygulamanın Osmanlı Devleti'ndeki BENZERİNİ sormaktadır.
- Osmanlı'da aynı mantıkla (dış borçların ödenmesi için devlet gelirlerinin yabancı denetimine bırakılması) kurulan kurum DÜYUN-I UMUMİYE (Muharrem Kararnamesi, 1881) İDARESİDİR.
- Diğer seçenekler (Hilal-i Ahmer/Kızılay, Bank-ı Osmani, Teşkilat-ı Mahsusa, Şirket-i Hayriye) farklı amaçlarla kurulmuş kurumlardır, borç tahsiline yönelik değildir.
- Doğru cevap D'dir (Bu, gerçek bir TYT 2019 sorusudur ve Osmanlı'nın ekonomik bağımlılığının somut bir kanıtıdır).