İç Kuvvetler ve Kayaçlar
İç Kuvvetler ve Kayaçlar
İç kuvvetler, Dünya'nın İÇİNDEN kaynaklanan, yer şekillerini OLUŞTURAN (kabartı yaratan) kuvvetlerdir: EPİROJENEZ (kıtasal yükselme-alçalma, geniş alanları YAVAŞ ve DÜŞEY yönde etkiler), OROJENEZ (dağ oluşumu, levhaların çarpışmasıyla tabakaların KIVRILMASI ya da KIRILMASI), VOLKANİZMA (magmanın yeryüzüne çıkması) ve DEPREM (yer kabuğunun ani kırılma-kayma hareketi) olarak sıralanır. Kayaçlar oluşumlarına göre üçe ayrılır: MAGMATİK (püskürük/volkanik) kayaçlar (magmanın soğumasıyla oluşur, örn. bazalt, granit), TORTUL (sedimanter) kayaçlar (aşınma ürünlerinin katmanlar hâlinde birikip sıkışmasıyla oluşur, örn. kalker, kumtaşı; fosil içerebilirler) ve BAŞKALAŞIM (metamorfik) kayaçlar (mevcut kayaçların yüksek sıcaklık-basınç altında yapı değiştirmesiyle oluşur, örn. mermer, kalkerden oluşur).
Gerçek Sınav Sorusu
Aşağıda ilgili gerçek bir sınav sorusu ve çözümü yer almaktadır.
- Bilim insanları, Dünya'nın DOĞRUDAN GÖZLEMLENEMEYEN iç yapısı hakkında bilgi edinmek için DEPREM DALGALARININ farklı ortamlardaki DAVRANIŞINI, SONDAJ KUYULARINDAN elde edilen verileri, YERYÜZÜNE ÇIKAN MAGMA kökenli kayaçları ve JEOTERMAL suları İNCELER (bunların hepsi Dünya'nın İÇ yapısıyla dolaylı/doğrudan BAĞLANTILIDIR). KARSTİK su kaynakları ise YÜZEYE YAKIN, çözünebilir kayaçlarla İLGİLİ bir oluşumdur, Dünya'nın İÇ yapısını incelemek için kullanılan bir yöntem DEĞİLDİR; bu nedenle "gösterilemez" olan cevap A'dır.