Dış Kuvvetler (Karstik Şekiller, Dalgalar, Akıntılar)
Dış Kuvvetler (Karstik Şekiller, Dalgalar, Akıntılar)
Karstik şekiller, KALKER (kireçtaşı) gibi eriyebilir kayaçların yağmur ve yer altı sularıyla KİMYASAL olarak ERİMESİ sonucu oluşur: dolin (küçük çukurluk), lapya (yüzeydeki oluklu aşınma), obruk (büyük çöküntü), mağara ve mağara içindeki sarkıt-dikit-sütun (damlaya damlaya biriken kalsiyum karbonat) bu şekillerdendir. Dalgalar, kıyıları AŞINDIRARAK (falez/yalıyar, deniz mağarası) ya da BİRİKTİREREK (kumsal, kıyı kordonu, tombolo) şekillendirir; dalga etkisi rüzgârın şiddetine ve kıyının yapısına bağlıdır. Akıntılar (deniz suyunun sıcaklık, tuzluluk ya da rüzgâr farkından kaynaklanan yatay hareketleri) hem kıyı şekillenmesinde hem de İKLİM üzerinde etkilidir (sıcak akıntılar geçtikleri kıyıları ısıtıp nemlendirir, soğuk akıntılar soğutup kurutur).
Gerçek Sınav Sorusu
Yer altındaki gözenek ve boşluklarda bulunan sular, yüzey suları ile birlikte doğada bulunan kalker (kireç taşı), kaya tuzu, jips (alçı taşı), tebeşir, dolomit vb. kayaçları eriterek çeşitli şekiller oluşturur. Bu yolla oluşan şekillere karstik şekil, bu şekillerin yoğun olduğu arazilere ise karst topoğrafyası denir. Türkiye’de karst topoğrafyasına ait şekiller yaygın olarak görülmektedir. Aşağıdakilerden hangisi Türkiye’deki bu alanlara örnek olarak gösterilmez?
A) Silifke Ovası
B) Elmalı Polyesi
C) Cennet Obruğu
D) Damlataş Mağarası
E) Pamukkale Travertenleri 2015-YGS TYT
- Karstik şekiller (dolin, obruk, polye, traverten, mağara gibi) KİREÇ TAŞI gibi ERİYEBİLİR kayaçların bulunduğu, YAĞIŞLI ve ÇATLAKLI arazilerde oluşur (Elmalı Polyesi, Cennet Obruğu, Damlataş Mağarası, Pamukkale Travertenleri bu tür oluşumlardır). Silifke Ovası ise bir AKARSU BİRİKİM ovasıdır (Göksu Nehri'nin taşıdığı alüvyonlarla oluşmuştur), karstik bir oluşum DEĞİLDİR. Bu nedenle "örnek gösterilmez" olan cevap A'dır.