İlgi Zamirleri (Pronomi relativi): che, cui, il quale
İlgi zamirleri (pronomi relativi), iki cümleyi birbirine bağlayarak bir isim hakkında ek bilgi veren yan cümlecikler kurmamızı sağlar. İtalyancada üç temel ilgi zamiri vardır: che, cui ve il quale/la quale/i quali/le quali. Türkçede ilgi cümlecikleri sıfat-fiil ekleriyle (-dığı, -en/-an) kurulduğu için, İtalyancadaki ayrı bir "ilgi zamiri" kelimesiyle bağlama fikri Türk öğrenciler için yapısal olarak çok farklıdır ve YDS/YÖKDİL'de sürekli test edilir.
Che: Değişmez ve En Sık Kullanılan
"Che" (ki o, -en/-an) hem özne hem doğrudan tümleç görevinde kullanılabilir, cinsiyet ve sayıya göre değişmez, ve ASLA bir edattan (a, di, con, per, su...) sonra doğrudan kullanılamaz.
Il libro che ho comprato ieri è molto interessante.
↳ Dün satın aldığım kitap çok ilginç. (che = doğrudan tümleç)
La ragazza che parla con Marco è mia cugina.
↳ Marco ile konuşan kız benim kuzenim. (che = özne)
Cui: Edattan Sonra Kullanılan Değişmez Zamir
Bir edattan (a, di, con, per, su, da...) sonra ilgi zamiri gerektiğinde "che" değil cui kullanılır. Cui de değişmezdir.
La persona a cui ho scritto non ha ancora risposto.
↳ Kendisine yazdığım kişi henüz cevap vermedi. (a cui = kime)
Questo è il motivo per cui ho deciso di partire.
↳ İşte bu, gitmeye karar verme sebebim. (per cui = bu yüzden/sebep)
Il Cui: İyelik Anlamı (Kimin/Whose)
"Cui" bir iyelik ekiyle birlikte kullanıldığında (il cui, la cui, i cui, le cui), "kimin/whose" anlamı taşır ve cui'den önceki isme değil, sahip olunan ve cui'den sonra gelen ismin cinsiyet/sayısına göre şekillenir: L'autore il cui libro ho letto è italiano. (Kitabını okuduğum yazar İtalyandır.)
Il Quale Ailesi: Değişken ve Daha Resmî
"Il quale, la quale, i quali, le quali" cinsiyet ve sayıya göre değişir ve genellikle "che" veya "cui" yerine, özellikle resmî/yazılı dilde ya da belirsizliği (kime/neye gönderme yapıldığını) netleştirmek gerektiğinde kullanılır. Edattan sonra "cui" yerine de kullanılabilir: a cui = al quale/alla quale.
Ho incontrato il fratello di Anna, il quale lavora in banca.
↳ Anna'nın kardeşiyle karşılaştım, (o) bankada çalışıyor. (il quale, "kardeş"e gönderme yapar, belirsizliği önler)
"Il quale" özellikle iki isimden hangisine gönderme yapıldığı belirsiz olduğunda tercih edilir: "Ho parlato con la madre di Marco, la quale è medico" cümlesinde "la quale" dişil olduğu için açıkça "madre"ye (anneye) gönderme yaptığını, "Marco"ya değil, netleştirir - "che" kullanılsaydı bu netlik kaybolurdu.
Tuzak: "La persona a che ho parlato" YANLIŞTIR - "che" hiçbir zaman bir edattan (a, di, con, per...) hemen sonra gelemez. Edattan sonra mutlaka "cui" ya da "il/la quale" ailesi kullanılmalıdır: "la persona a cui ho parlato" ya da "la persona alla quale ho parlato".
YDS/YÖKDİL'de bu konu genellikle uzun akademik cümlelerde edattan hemen sonraki boşluğa "che" mi yoksa "cui" mi geleceğini ayırt etmeyi test eden sorularla karşımıza çıkar; edat varlığı tespit edilirse "che" seçeneği otomatik olarak elenmelidir.