Dönüşlü Zamirler ve Fiiller (Pronomi e verbi riflessivi)
İtalyancada dönüşlü fiiller (verbi riflessivi), öznenin eylemi kendi üzerinde gerçekleştirdiği fiillerdir ve mastar hâlinde -si eki ile tanınır: lavarsi (yıkanmak), alzarsi (kalkmak), vestirsi (giyinmek), svegliarsi (uyanmak). Bu fiiller çekimlendiğinde özneyle uyumlu bir dönüşlü zamir (mi, ti, si, ci, vi, si) fiilden önce kullanılır. Türkçede bazı dönüşlü anlamlar "-in/-ın" ekiyle (yıkanmak, giyinmek) karşılanır, ancak İtalyancadaki sistematik zamir kullanımı ve geçmiş zamanda essere ile çekim, Türkçe konuşanlar için alışılmadıktır.
Dönüşlü Zamirlerin Çekimi
- io mi lavo (yıkanıyorum)
- tu ti lavi (yıkanıyorsun)
- lui/lei si lava (yıkanıyor)
- noi ci laviamo (yıkanıyoruz)
- voi vi lavate (yıkanıyorsunuz)
- loro si lavano (yıkanıyorlar)
Passato Prossimo: Her Zaman ESSERE İle
Dönüşlü fiillerin geçmiş zamanı (passato prossimo) İSTİSNASIZ essere yardımcı fiiliyle çekimlenir ve geçmiş ortaç öznenin cinsiyet/sayısına göre uyum sağlar: Maria si è alzata presto. (Maria erken kalktı.) Marco e Luca si sono alzati presto. Bu, avere ile çekimlenen düzenli fiillerden farklı olduğu için en sık sorulan gramer noktalarından biridir.
Görünüşte Dönüşlü Fiiller (Riflessivi apparenti)
Bazı fiiller gerçek anlamda "kendine" yapılan bir eylemi değil, öznenin kendi beden parçası veya kişisel eşyası üzerindeki eylemi ifade eder: lavarsi le mani (ellerini yıkamak), mettersi il cappotto (paltosunu giymek). Bu yapıda dönüşlü zamir kullanılır ama doğrudan tümleç ayrıca belirtilir; passato prossimo'da geçmiş ortaç genellikle özneyle uyum gösterir: Maria si è lavata le mani.
Karşılıklılık Anlamı (Reciproco)
Çoğul dönüşlü zamirler (ci, vi, si) aynı zamanda "birbirini/birbirlerini" anlamı da taşıyabilir: Marco e Anna si amano (Marco ve Anna birbirlerini seviyorlar). Bu anlam bağlamdan çıkarılır.
Ogni mattina mi sveglio alle sette e mi alzo subito.
↳ Her sabah saat yedide uyanıyorum ve hemen kalkıyorum.
Ieri sera ci siamo divertiti molto alla festa.
↳ Dün akşam partide çok eğlendik.
Prima di uscire, Laura si mette sempre il profumo.
↳ Dışarı çıkmadan önce Laura her zaman parfüm sıkar (kendine).
I due amici si conoscono da vent'anni e si aiutano sempre.
↳ İki arkadaş yirmi yıldır birbirini tanıyor ve her zaman birbirlerine yardım ediyorlar.
Dönüşlü fiil mastar hâlinde kullanıldığında (bir modal fiilden sonra), zamir ya mastarın sonuna eklenir (-si düşer, fiile bitişir) ya da modal fiilin önüne konur: "Devo alzarmi presto" = "Mi devo alzare presto" (ikisi de doğru ve eş anlamlıdır).
Tuzak: Dönüşlü fiillerin passato prossimo'sunda yardımcı fiil olarak "avere" kullanmak çok yaygın bir hatadır: "Ho lavato" (bir şeyi yıkadım - dönüşlü değil) ile "Mi sono lavato" (kendimi yıkadım - dönüşlü) karıştırılır. Sınavda "ha alzato" gibi avere ile çekimlenmiş bir dönüşlü görünümlü seçenek daima yanlıştır.
YDS/YÖKDİL'de bu konu, günlük rutin anlatan paragraflarda doğru zamir/yardımcı fiil seçimi ve passato prossimo'da doğru geçmiş ortaç uyumunu (alzata/alzati gibi) test eden sorularla karşımıza çıkar.