Zamir Yerleşimi: Fiil Önü, Fiil Sonu (Posizione dei pronomi)
Vurgusuz zamirler (mi, ti, lo, la, li, le, gli, le, ci, vi, ne ve bunların birleşik hâlleri) cümledeki konumlarını fiilin çekimli mi, mastar mı, emir kipi mi yoksa gerundio mu olduğuna göre değiştirir. Bu konum kuralları, Türkçede zamirlerin fiile hiçbir şekilde eklenmemesi (bitişik yazılmaması) nedeniyle Türk öğrenciler için tamamen yeni bir mekanizmadır ve YDS/YÖKDİL'de yazım/konum hatalarını tespit ettiren sorularla sıkça karşımıza çıkar.
Çekimli Fiilden Önce (Kural)
Zamir, kişiye göre çekimlenmiş bir fiilden önce, ayrı bir kelime olarak yazılır: Lo vedo ogni giorno. (Onu her gün görüyorum.) Ti chiamo stasera. (Seni bu akşam ararım.)
Mastara Bitişik (Enklitik)
Fiil mastar hâlindeyken zamir mastarın SONUNA eklenir ve mastarın son "-e" harfi düşer: vedere → vederlo, dare → darglielo, parlare → parlarne. Bir modal fiil (potere, volere, dovere, sapere) + mastar yapısı varsa, zamir hem modal fiilin önüne hem de mastara bitişik olarak kullanılabilir - ikisi de doğrudur: Lo posso vedere = Posso vederlo.
Non posso aiutarti adesso, ma ti aiuto più tardi.
↳ Şimdi sana yardım edemem ama sana daha sonra yardım ederim.
Vorrei dirglielo di persona, non al telefono.
↳ Bunu ona yüz yüze söylemek isterim, telefonda değil.
Emir Kipine Bitişik
Olumlu emir kipinde (tu, noi, voi formları) zamir fiile bitişik yazılır: Guardalo! (Ona bak!), Andiamoci! (Oraya gidelim!), Ditelo! (Söyleyin bunu!) Ancak resmî "Lei" emrinde zamir YİNE fiilden ÖNCE gelir: Lo guardi! (siz - resmî).
Tek Heceli Emirlerde Ünsüz İkizleşmesi
da', di', fa', sta', va' gibi tek heceli (kısaltılmış) emir kiplerinden sonra zamir eklenince, zamirin ilk ünsüzü ikizleşir (gli hariç): da'+mi → dammi, di'+mi → dimmi, fa'+lo → fallo, sta'+ci → stacci. Ancak "gli" zamiriyle ikizleşme olmaz: da'+gli → dagli.
Dammi quel libro, per favore! Digli la verità!
↳ Şu kitabı bana ver, lütfen! Ona gerçeği söyle!
Olumsuz Emirde İki Seçenek
Olumsuz (tu) emrinde zamir ya mastarın (non + mastar yapısı) sonuna eklenir ya da fiilden önce ayrı yazılır, ikisi de doğrudur: Non guardarlo! = Non lo guardare!
Gerundio'ya Bitişik
Gerundio (-ando/-endo) formunda da zamir fiile bitişik eklenir: guardandolo (ona bakarak/bakarken), parlandone (bundan bahsederek).
Ho passato la serata parlandone con i miei amici.
↳ Akşamı bu konudan arkadaşlarımla bahsederek geçirdim.
Bir cümlede birden fazla zamir (birleşik zamir) mastar/emir/gerundio'ya eklenirken de aynı bitişme kuralı geçerlidir ve sıralama değişmez: dire + glielo → dirglielo (mastar), diglielo (emir tu).
Tuzak: Modal fiil + mastar yapısında zamiri HEM modal fiilin önüne HEM DE mastara bitişik olarak aynı anda koymak (örneğin "lo posso vederlo") en sık yapılan hatadır - zamir sadece BİR yerde, ya modalden önce ya da mastara bitişik olmalıdır, asla ikisi birden değil.
YDS/YÖKDİL'de bu konu, bir cümledeki zamirin doğru konumunu (fiil önü mü sonu mu) ve doğru yazımını (bitişik mi ayrı mı) seçtiren sorularla test edilir; özellikle emir kipi ve mastar yapılarındaki bitişik yazım hataları en sık çeldirici olarak kullanılır.