Şimdiki Zaman — Düzensiz Fiiller: essere, avere, andare, fare
İtalyancada en sık kullanılan dört fiil -are/-ere/-ire kurallarına uymaz ve ezbere öğrenilmesi gerekir: essere (olmak), avere (sahip olmak), andare (gitmek) ve fare (yapmak). Bu dört fiil o kadar sık kullanılır ki, hem günlük konuşmada hem de YDS/YÖKDİL metinlerinde neredeyse her paragrafta karşımıza çıkar; bu yüzden çekimlerini otomatik hâle getirmek sınavda zaman kazandırır.
essere (olmak)
- io sono
- tu sei
- lui/lei è
- noi siamo
- voi siete
- loro sono
avere (sahip olmak)
- io ho
- tu hai
- lui/lei ha
- noi abbiamo
- voi avete
- loro hanno
andare (gitmek)
- io vado
- tu vai
- lui/lei va
- noi andiamo
- voi andate
- loro vanno
fare (yapmak)
- io faccio
- tu fai
- lui/lei fa
- noi facciamo
- voi fate
- loro fanno
Bu çekimlerin ortak özelliği, io şeklinin genellikle -o ile bitse de kökün tamamen değişmesidir (essere → sono, andare → vado gibi). Ayrıca essere fiilinde io ve loro çekimleri aynı kelimedir: "sono". Bu durum, cümlede kim hakkında konuşulduğunu anlamak için özne zamirine veya bağlama dikkat etmeyi zorunlu kılar. avere fiilinde "h" harfi yazılır ama telaffuz edilmez (ho, hai, ha, hanno); bu "h" sadece avere fiilini "o" (veya) bağlacından ayırt etmek için vardır.
Io sono molto stanco dopo il lavoro.
↳ Ben işten sonra çok yorgunum.
Tu hai sempre fame la sera.
↳ Sen akşamları hep açsın.
Marco va in palestra tre volte alla settimana.
↳ Marco haftada üç kez spor salonuna gidiyor.
Noi facciamo sempre colazione insieme la domenica.
↳ Biz pazar günleri her zaman birlikte kahvaltı yaparız.
fare fiili hava durumu ifadelerinde de kullanılır: "Fa caldo" (Hava sıcak), "Fa freddo" (Hava soğuk). Bu kalıplar YDS'de okuma parçalarında sıkça geçer ve "yapmak" anlamıyla karıştırılmamalıdır.
Öğrenciler sıklıkla avere fiilinin "h"sini unutur ve "io o" ya da "lui a" gibi yanlış yazar; oysa doğru çekimler "io ho" ve "lui/lei ha" şeklindedir. Ayrıca andare fiilini -are kuralına uydurup "io ando" diye çekimlemek de yaygın bir hatadır; doğrusu "io vado"dur çünkü kök tamamen değişir.
YDS/YÖKDİL'de bu dört fiil, özellikle "avere ... anni" (yaş belirtme: ho ventidue anni = 22 yaşındayım) ve "avere bisogno di" (ihtiyacı olmak) gibi deyimsel kullanımlarla birlikte test edilir; bu yüzden sadece çekimi değil, fiile eşlik eden edatları da öğrenmek gerekir.
andare a + mastar: yakın gelecek anlatımı
andare fiili, "a" edatıyla birlikte bir başka fiilin mastar hâlini takip ederse, İngilizcedeki "going to" yapısına benzer şekilde yakın gelecekte yapılması planlanan bir eylemi anlatır: "Vado a studiare in biblioteca" (Kütüphaneye ders çalışmaya gidiyorum) ya da "Andiamo a mangiare qualcosa?" (Bir şeyler yemeye gidelim mi?). Bu kalıp, okuma parçalarında plan ve niyet bildiren cümlelerde sık sık karşımıza çıkar ve basit şimdiki zamanla karıştırılmamalıdır.
Ayrıca essere ve avere fiilleri, geçmiş zaman (passato prossimo) kurulurken yardımcı fiil olarak da kullanılır; bu yüzden şimdiki zaman çekimlerini sağlam öğrenmek, ileride öğrenilecek diğer zamanların da temelini oluşturur. Örneğin "Ho mangiato" (Yedim) cümlesindeki "ho", avere fiilinin şimdiki zaman io çekiminin aynısıdır; sadece işlevi değişmiştir.