Şimdiki Zaman — -isco Grubu Fiiller
-ire ile biten fiillerin hepsi dormire gibi düzenli çekimlenmez. İtalyancadaki -ire fiillerinin büyük bir kısmı, çekim sırasında kökle ekin arasına "-isc-" parçacığını alır. Bu gruba capire (anlamak), finire (bitirmek), preferire (tercih etmek), pulire (temizlemek) ve spedire (göndermek) gibi çok kullanılan fiiller dahildir. Bu durum başlangıç seviyesindeki öğrenciler için kafa karıştırıcıdır çünkü aynı -ire sonekine sahip iki fiil (örneğin dormire ve capire) tamamen farklı çekim kalıbı izler.
capire (anlamak) — -isco grubu örneği
- io capisco
- tu capisci
- lui/lei capisce
- noi capiamo
- voi capite
- loro capiscono
Görüldüğü gibi "-isc-" parçacığı yalnızca io, tu, lui/lei ve loro çekimlerinde ortaya çıkar; noi ve voi çekimleri ise düzenli -ire fiili gibi (dormire'deki dormiamo/dormite ile aynı mantıkta) sade kalır: capiamo, capite. Bu, sınavda en çok test edilen ayrıntıdır: bir soru kökünde noi veya voi öznesi varsa "-isco" ekli şık her zaman yanlıştır.
Io non capisco questa parola, puoi spiegarmela?
↳ Ben bu kelimeyi anlamıyorum, bana açıklayabilir misin?
A che ora finisci di lavorare oggi?
↳ Bugün işi kaçta bitiriyorsun?
Lei preferisce il tè al caffè la mattina.
↳ O, sabahları kahve yerine çayı tercih ediyor.
Ogni domenica noi puliamo tutta la casa insieme.
↳ Her pazar biz evin tamamını birlikte temizliyoruz.
Hangi fiiller -isco alır, hangileri almaz?
Ne yazık ki bunu belirleyen kesin bir kural yoktur; ezbere öğrenilmesi gerekir. Ancak istatistiksel olarak -ire fiillerinin çoğunluğu -isco grubundadır (capire, finire, preferire, pulire, spedire, costruire, contribuire...). dormire, partire, aprire, sentire, servire, seguire gibi daha az sayıda ama çok sık kullanılan fiil ise -isco almadan düzenli çekimlenir (bkz. "Düzenli Fiiller" konusu).
Bir sözlükte fiilin -isco grubunda olup olmadığını görmenin pratik yolu: sözlükler genelde "capire (-isc-)" şeklinde parantez içinde belirtir. Yeni öğrendiğiniz her -ire fiilinde bu notasyona bakmayı alışkanlık hâline getirin.
En yaygın hata, tüm -ire fiillerine "-isco" ekini uygulamaya çalışmaktır: "io dormisco" gibi yanlış bir çekim üretilir; doğrusu düzenli çekimle "io dormo"dur. Tam tersi hata da olur: capire fiilini "io capo" diye düzenli çekimlemek — bu da yanlıştır, doğrusu "io capisco"dur.
YDS/YÖKDİL'de bu konu, paragraf içinde bir fiilin öznesine (özellikle noi/voi ile diğer şahıslar arasındaki farka) dikkat edilerek doğru çekimin seçilmesini isteyen sorularla test edilir.
Sık kullanılan diğer -isco grubu fiiller
Sınavlarda karşınıza çıkabilecek diğer önemli -isco grubu fiiller şunlardır: costruire (inşa etmek, io costruisco), contribuire (katkıda bulunmak, io contribuisco), fornire (tedarik etmek, io fornisco), suggerire (önermek, io suggerisco), gestire (yönetmek, io gestisco) ve unire (birleştirmek, io unisco). Özellikle akademik ve gazete İtalyancasında bu fiiller sıkça geçer; bu yüzden sadece capire/finire gibi temel örnekleri değil, bu ileri seviye fiilleri de -isco grubuna dahil etmeyi unutmamak gerekir.
Bir fiilin -isco grubunda olup olmadığını anlamanın bir başka pratik yolu da, o fiilin İtalyanca kökeninin Latincede "-iscere/-escere" ile bitip bitmediğine bakmaktır; ancak bu köken bilgisi sınav için gerekli değildir, önemli olan sık kullanılan fiilleri örnekleriyle birlikte ezberlemektir.