İsimler (nouns), bir dildeki en temel yapı taşlarıdır: kişi, hayvan, yer, nesne, olay, nitelik ve soyut kavramları adlandırırlar. Her cümlede en az bir isim bulunur; bu yüzden isimlere cümlenin "kurucu unsuru" denebilir. YÖKDİL/YDS sınavlarında isimlerle ilgili sorular genellikle tekil/çoğul uyumu, sayılabilir/sayılamaz ayrımı, iyelik yapıları ve quantifier (miktar belirteci) seçimi üzerinden karşımıza çıkar. Bu derste bu konuların tamamını örneklerle inceleyeceğiz.
The cat sleeps. (animal noun)
Kedi uyur. (hayvan ismi)
Sakarya is a city. (place noun)
Sakarya bir şehirdir. (yer ismi)
I love freedom. (idea noun)
Özgürlüğü severim. (soyut/fikir ismi)
She has no courage. (abstract noun)
Onun cesareti yok. (soyut kavram)
1. İsim Türleri
1.1 Özel İsimler (Proper Nouns) ve Cins İsimler (Common Nouns)
Proper nouns, tek ve biricik olan kişi, yer, kurum veya varlıkların adlarıdır: Emre, John, Jupiter, Germany, Aksaray, the President, the Central Bank. İngilizce ve Latin alfabesiyle yazılan dillerde özel isimlerin ilk harfi her zaman büyük yazılır (Almanca'da ise kural farklıdır; Almancada bütün isimler büyük harfle başlar). Özel isimler tercüme edilmez, olduğu gibi kullanılır — çünkü isim ile kişi arasında sözlük anlamı bakımından bir bağ yoktur (birinin adı "Aslan" olabilir, ama kendisi hayvan değildir).
Common nouns ise özel isim olmayan, genel kategorileri adlandıran isimlerdir: board, country, planet, love, officer, room.
Turkey is a lovely country.
Türkiye güzel bir ülkedir.
Arda is a handsome boy.
Arda yakışıklı bir çocuktur.
1.2 Somut (Concrete) ve Soyut (Abstract) İsimler
Concrete nouns beş duyu ile algılanabilen, fiziksel varlığı olan isimlerdir: table, book, water, dog. Abstract nouns ise dokunulamayan, sadece zihinde var olan kavram, duygu ya da nitelikleri ifade eder: freedom, courage, honesty, happiness, knowledge. Soyut isimlerin büyük çoğunluğu aynı zamanda sayılamaz isimlerdir.
She has no courage to speak in public.
Toplum önünde konuşacak cesareti yok.
1.3 Topluluk İsimleri (Collective Nouns)
Bazı isimler tek bir varlığı değil, bir grup/topluluğu ifade eder: family, team, government, staff, police, army, committee. İngiliz İngilizcesinde bu isimler, grubun üyeleri ayrı ayrı düşünüldüğünde çoğul fiil ile de kullanılabilir.
The government want to increase the taxes. (wants değil)
Hükümet vergileri artırmak istiyor.
The staff of the company are not happy. (is not değil)
Şirketin kadrosu mutlu değil.
The police are chasing the robber.
Polis soyguncuyu kovalıyor.
2. Sayılabilir (Countable) ve Sayılamayan (Uncountable) İsimler
Countable nouns, tek tek sayılabilen, somut varlıklara işaret eder: eye, table, event, book. Bu isimlerin hem tekil hem çoğul biçimi vardır ve tekil hallerinde a/an ile kullanılırlar. Uncountable (mass) nouns ise sayılamayan, bölünemez kabul edilen madde, kavram veya sıvıları ifade eder: water, air, milk, sugar, information, advice, news. Bu isimlerin çoğulu yoktur ve a/an ile kullanılmazlar.
| Sayılabilir (Countable) | Sayılamayan (Uncountable) |
|---|---|
| a book / two books | information (bilgi) — an information YANLIŞ |
| a chair / three chairs | advice (tavsiye) — an advice YANLIŞ |
| an idea / many ideas | news (haber) — her zaman tekil |
| a coin / some coins | money (para) |
| a suitcase / two suitcases | luggage / baggage (bagaj) |
| a chair / some chairs | furniture (mobilya) |
I need some information. (informations değil)
Biraz bilgiye ihtiyacım var.
What time is the news? (are the news değil)
Haberler ne zaman?
She gave me some useful advice. (an advice / advices değil)
Bana faydalı bir tavsiyede bulundu.
Bazı sayılamayan isimler tür/çeşit (type) anlamı kazandığında istisnai olarak çoğul kullanılabilir:
New wines are introduced to the market every day.
Piyasaya her gün yeni şaraplar sürülüyor.
The waters of the Atlantic are salty.
Atlantik'in suları tuzludur.
3. Çoğul Yapımı (Plural Formation)
3.1 Düzenli Çoğullar (Regular Plurals)
En yaygın kural, tekil isme -s eklemektir:
| Kural | Tekil | Çoğul | Anlam |
|---|---|---|---|
| Genel kural: + s | dog | dogs | köpek – köpekler |
| book | books | kitap – kitaplar | |
| chair | chairs | sandalye – sandalyeler | |
| eye | eyes | göz – gözler | |
| -ch, -sh, -s, -x, -z ile bitenler: + es | church | churches | kilise – kiliseler |
| brush | brushes | fırça – fırçalar | |
| bus | buses | otobüs – otobüsler | |
| box | boxes | kutu – kutular | |
| ünsüz + y: y → ies | baby | babies | bebek – bebekler |
| city | cities | şehir – şehirler | |
| lady | ladies | hanım – hanımlar | |
| ünlü + y: sadece + s | toy | toys | oyuncak – oyuncaklar |
| monkey | monkeys | maymun – maymunlar | |
| -f / -fe → ves | half | halves | yarım – yarımlar |
| leaf | leaves | yaprak – yapraklar | |
| life | lives | hayat – hayatlar | |
| knife | knives | bıçak – bıçaklar |
3.2 Düzensiz Çoğullar (Irregular Plurals)
Bazı isimlerin çoğulu hiçbir kurala uymaz; tekil ve çoğul biçimleri tamamen farklı kelimelerdir:
| Tekil | Çoğul | Anlam |
|---|---|---|
| foot | feet | ayak – ayaklar |
| tooth | teeth | diş – dişler |
| goose | geese | kaz – kazlar |
| man | men | adam – adamlar |
| woman | women | kadın – kadınlar |
| mouse | mice | fare – fareler |
| child | children | çocuk – çocuklar |
| person | people | kişi – insanlar |
Akademik/bilimsel dilde sıkça geçen, Latince ve Yunancadan alınmış isimlerin çoğulları da kuralsızdır. YÖKDİL metinlerinde bu isimler sık karşımıza çıkar:
| Tekil | Çoğul | Anlam |
|---|---|---|
| cactus | cacti | kaktüs – kaktüsler |
| datum | data | veri – veriler |
| fungus | fungi | mantar – mantarlar |
| bacterium | bacteria | bakteri – bakteriler |
| criterion | criteria | kriter – kriterler |
| nucleus | nuclei | çekirdek – çekirdekler |
| radius | radii | yarıçap – yarıçaplar |
| crisis | crises | kriz – krizler |
| hypothesis | hypotheses | hipotez – hipotezler |
| thesis | theses | tez – tezler |
| medium | media | ortam/araç – ortamlar |
| stimulus | stimuli | uyarıcı – uyarıcılar |
| phenomenon | phenomena | olgu – olgular |
| vertebra | vertebrae | omur – omurlar |
3.3 Tekili ve Çoğulu Aynı Olan İsimler
Bazı isimlerin tekil ve çoğul biçimi birebir aynıdır; fiil ve bağlamdan anlaşılır:
| İsim | Anlam |
|---|---|
| sheep | koyun – koyunlar |
| deer | geyik – geyikler |
| fish | balık – balıklar |
| aircraft | uçak – uçaklar |
| species | tür – türler |
| means | araç/vasıta – araçlar |
| series | dizi/seri – diziler |
A train is a means of transport, and there are many means of transport.
Tren bir ulaşım vasıtasıdır ve bir çok ulaşım vasıtası vardır.
A parrot is a species of bird. In Turkey, there live 600 species of animals.
Papağan bir kuş türüdür. Türkiye'de 600 hayvan türü yaşar.
3.4 Görünüşte Çoğul, Anlamca Tekil Olan İsimler
Sonu -s ile biten ama tekil kabul edilen bilim/spor dalı isimlerine dikkat edilmelidir:
- mathematics (maths) – matematik
- physics – fizik
- economics – ekonomi
- politics – politika
- electronics – elektronik
- linguistics – dil bilimi
- gymnastics – jimnastik
- athletics – atletizm
I hate mathematics. (mathematics is değil "are" değil)
Matematikten nefret ederim.
Economics is a social science.
Ekonomi bir sosyal bilimdir.
3.5 Her Zaman Çoğul Kullanılan İsimler
İki parçadan oluşan giysi ve aletler her zaman çoğul biçimde kullanılır ve çoğul fiil alır:
- trousers / pants – pantolon
- jeans – blucin
- tights – tayt
- shorts – şort
- pyjamas – pijama
- glasses / spectacles – gözlük
- binoculars – dürbün
- scissors – makas
My trousers are too short. (My trouser is değil)
Pantolonum çok kısa.
I bought new glasses. (a new glasses değil)
Yeni bir gözlük satın aldım.
Ayrıca the police, riches gibi bazı isimler de her zaman çoğuldur.
3.6 Miktar / Zaman / Mesafe İfade Eden İsimler
Para, zaman veya mesafe miktarı tek bir bütün olarak düşünüldüğünde, çoğul görünse bile tekil fiil alır:
One thousand liras is a good amount of money.
Bin lira iyi bir paradır.
Two years is a long time to spend in prison.
Hapiste iki yıl geçirmek uzun bir süredir.
Five kilometers is a long way to walk on foot.
Yaya olarak beş kilometre yürümek uzun bir mesafedir.
3.7 Birleşik İsimlerde Çoğul
Birleşik (compound) isimlerde çoğul eki genellikle asıl (temel) kelimeye eklenir:
| Tekil | Çoğul | Anlam |
|---|---|---|
| son-in-law | sons-in-law | damat – damatlar |
| passer-by | passers-by | yoldan geçen – geçenler |
| man-of-war | men-of-war | savaş gemisi – gemileri |
Ancak bileşik isim tek kelime gibi algılanıyorsa, -s sona eklenir: armchair – armchairs (koltuk – koltuklar).
4. Sayılamayan İsimlerle Miktar Belirtme
Sayılamayan isimlerin miktarını belirtmek için sayı yerine özel ifadeler kullanılır. En yaygını a piece of kalıbıdır; ayrıca isme özgü ölçü birimleri de vardır:
| Kalıp | Örnek | Anlam |
|---|---|---|
| a piece of | a piece of information / advice / furniture | bir parça bilgi/tavsiye/mobilya |
| a bit of | a bit of luck | biraz şans |
| a loaf of | a loaf of bread | bir somun ekmek |
| a slice of | a slice of cheese | bir dilim peynir |
| a glass of | a glass of water | bir bardak su |
| a bar of | a bar of soap | bir kalıp sabun |
| an item of | an item of news | bir haber |
Can you give me a piece of advice?
Bana bir tavsiye verebilir misin?
I bought two loaves of bread.
İki somun ekmek aldım.
Miktar ifade eden diğer belirteçler much (sayılamayan isimlerle) ve little (az miktar, sayılamayan isimlerle) şeklindedir:
The fire brought about much harm.
Yangın çok zarara yol açtı.
The accident caused little harm.
Kaza az zarar verdi.
He can speak much English. (pekiştirme yapılarak: very much)
Epeyce İngilizce konuşabilir.
5. İsim Tamlamaları (Noun + Noun) ve İyelik ('s)
5.1 İsim + İsim Tamlaması
İngilizcede iki isim yan yana gelerek bir tamlama oluşturabilir; ilk isim sıfat görevi görür ve genellikle tekil kalır: a stone wall (taş duvar), a car door (araba kapısı), a coffee cup (kahve fincanı), a chess player (satranç oyuncusu).
She works as a flight attendant.
Kabin memuru olarak çalışıyor.
5.2 's İyelik Eki (Genitive Case)
İyelik (sahiplik), genellikle tekil isme 's eklenerek kurulur:
My friend's car is new.
Arkadaşımın arabası yeni.
The boy's shirt is white.
Çocuğun gömleği beyaz.
Kurallı (düzenli, -s ile biten) çoğul isimlerde ise sadece kesme işareti ' eklenir:
The girls' teachers are strict.
Kızların öğretmenleri katıdır.
Düzensiz (-s ile bitmeyen) çoğul isimlerde ise normal 's kullanılır:
The children's show was funny.
Çocukların şovu komikti.
Men's wear is on the second floor.
Erkek giyimi ikinci kattadır.
5.3 Cansız Varlıklarda "of" Yapısı
İlk isim (sahip olan) cansız bir varlık ise, iyelik genellikle of yapısıyla kurulur:
The fall of Rome changed European history.
Roma'nın yıkılışı Avrupa tarihini değiştirdi.
The urgency of the matter was clear to everyone.
Meselenin aciliyeti herkes için açıktı.
The cost of the production increased last year.
Üretimin maliyeti geçen yıl arttı.
5.4 Çifte İyelik (Double Genitive)
She is a friend of my father's.
O, babamın bir arkadaşıdır.
5.5 Zaman ve Ölçü İfadelerinde 's
Genel kabul görmüş zaman, mesafe ve para ifadelerinde de 's kullanılabilir:
It was ten minutes' walk from here.
Buradan on dakikalık bir yürüyüştü.
He earned a year's profit in a single month.
Bir yılın karını tek bir ayda kazandı.
6. Quantifiers (Miktar Belirteçleri)
Quantifier'lar bir ismin miktarını belirtir ve seçimi ismin sayılabilir ya da sayılamaz oluşuna bağlıdır:
| Quantifier | Kullanıldığı İsim Türü | Örnek |
|---|---|---|
| many | sayılabilir (çoğul) | many books |
| much | sayılamayan | much water |
| a few | sayılabilir (çoğul) — "birkaç, yeterli" | a few friends |
| few | sayılabilir (çoğul) — "çok az, yetersiz" | few friends |
| a little | sayılamayan — "biraz, yeterli" | a little money |
| little | sayılamayan — "çok az, yetersiz" | little money |
| a lot of / lots of | her ikisi | a lot of people / a lot of information |
| some | her ikisi (olumlu cümle) | some apples / some sugar |
| any | her ikisi (olumsuz/soru cümlesi) | any apples / any sugar |
| enough | her ikisi | enough chairs / enough time |
I need some money. (olumlu cümle)
Biraz paraya ihtiyacım var.
I don't see any person here.
Burada hiç kimseyi görmüyorum.
We have a few problems to solve, but little time.
Çözülecek birkaç sorunumuz var, ama zamanımız çok az.
7. Articles (a/an/the) ile İsimlerin İlişkisi
İsmin türü, hangi tanımlığın (article) kullanılacağını doğrudan belirler:
- a / an yalnızca tekil, sayılabilir isimlerle kullanılır: a book, an idea.
- Sayılamayan isimler ve çoğul isimler, genel bir anlamda kullanıldıklarında tanımlıksız (no article) kullanılır: Water is essential for life., Books are useful.
- the, hem tekil hem çoğul hem de sayılamayan isimlerle kullanılabilir; belirli, konuşan ve dinleyen tarafından bilinen bir varlığı işaret eder: the book on the table, the information you gave me.
Smoking is bad for health. (a smoking değil — sayılamaz, genel yargı)
Sigara içmek sağlık için zararlıdır.
I need a book about history. (tekil, sayılabilir → a/an)
Tarih hakkında bir kitaba ihtiyacım var.
Please give me the information you promised. (belirli, bilinen → the)
Söz verdiğin bilgiyi lütfen bana ver.
8. İsimlerde Cinsiyet (Noun Gender) — Ek Bilgi
Eski İngilizcede birçok isim, kişinin dişi ya da erkek oluşuna göre farklı biçim alırdı; bugün bu kullanım büyük ölçüde azalmış olsa da bazı mesleklerde hâlâ görülür:
| Erkek | Kadın | Anlam |
|---|---|---|
| actor | actress | aktör – aktris |
| waiter | waitress | garson |
| steward | stewardess | kabin memuru |
Günümüz İngilizcesinde cinsiyet ayrımı yapmayan nötr terimler (flight attendant, server) tercih edilme eğilimindedir.