MerQuR+İstatistik Sözlüğü

İstatistik Sözlüğü → Etkili doz (ED50, LD50) ve doz-yanıt

Etkili doz (ED50, LD50) ve doz-yanıtkavram

Bir doz-yanıt ilişkisinde, deneklerin belirli bir oranında (ör. %50) yanıt oluşturduğu tahmin edilen doz; yanıt ölüm olduğunda öldürücü doz (LD) olarak adlandırılır.

Doz-yanıt deneylerinde farklı dozlar farklı denek gruplarına uygulanır ve her grupta yanıt veren (ör. iyileşen ya da ölen) deneklerin oranı kaydedilir. Bu oran ile doz (çoğu zaman dozun logaritması) arasındaki S biçimli ilişki genellikle probit ya da logit modeliyle tanımlanır: probit modelinde Φ⁻¹(p) = a + b·doz. Model kurulduktan sonra istenen p yanıt oranını veren doz, ED_p = (Φ⁻¹(p) - a) / b formülüyle hesaplanır. ED50 deneklerin yarısında etki yaratan, LD50 ise yarısını öldüren dozdur; ED50 için Φ⁻¹(0,5) = 0 olduğundan ED50 = -a / b'dir.

ED_p, iki katsayının oranı olduğu için standart hata ve güven aralığı için Fieller yöntemi kullanılır; bu yöntem, eğim b'nin belirsizliği büyükse asimetrik ve hatta sınırsız aralıklar verebilir. Doz logaritmik ölçekte modellendiyse sonuç, geri dönüştürülerek özgün doz birimine çevrilir. Uç oranlardaki dozlar (ED10, ED90) ED50'ye göre çok daha belirsiz tahmin edilir, çünkü veriler genellikle orta bölgede yoğunlaşır. Doğal yanıt (kontrol grubunda da görülen yanıt) ya da aşırı yayılım varsa model buna göre düzeltilmelidir.

Gündelik bir örnek

Bir tarım ilacının etkinliği sınanıyor: 5 farklı dozda 50'şer böcek ilaca maruz bırakılıyor ve ölen böcek oranları en düşük dozda %4'ten en yüksek dozda %96'ya çıkıyor. Bu noktalara uydurulan probit eğrisi, böceklerin yarısını öldüren dozu (LD50) örneğin litre başına 2,4 mg olarak verir. Çiftçiye önerilecek dozu belirlemek içinse daha çok LD90 gibi yüksek oranlar ilgi çeker.

MerQur'da

Probit Regresyonda 'Doz-yanıt (ED/LD)' ek çıktısıyla ED_p ve Fieller güven sınırları; 'Doz-yanıt seçenekleri: log10(doz)' ile dozun logaritmik ölçekte modellenmesi sunulur.

Bu kavramın geçtiği analizler

Probit Regresyon

İlgili kavramlar

Abbott düzeltmesi (doğal yanıt)Bağlantı (link) fonksiyonu