İstatistik Sözlüğü → Etki-tepki fonksiyonu (IRF) ve Cholesky ayrıştırması
Etki-tepki fonksiyonu (IRF) ve Cholesky ayrıştırmasıkavram
Vektör otoregresyon (VAR) modelinde bir değişkene verilen tek seferlik bir şokun, sistemdeki tüm değişkenleri sonraki dönemlerde nasıl etkilediğini gösteren fonksiyon ve şokları birbirinden ayırmak için kullanılan yöntem.
VAR modeli kestirildikten sonra katsayılar tek tek yorumlanması zor olduğu için sistemin dinamikleri etki-tepkilerle özetlenir. h ufkundaki IRF, i değişkenindeki bir şokun h dönem sonra j değişkeninde yarattığı değişimdir. Birim şokta her değişkene 1 birimlik bir şok verilir. Ancak VAR'ın artıkları genellikle birbiriyle ilişkilidir: bir değişkene şok geldiğinde diğerleri de aynı anda şok almış olur. Bu nedenle şoklar ortogonalleştirilir. Cholesky ayrıştırmasında artık kovaryans matrisi alt üçgen bir matrise ayrılır ve 1 standart sapmalık birbirinden bağımsız şoklar tanımlanır.
Cholesky ayrıştırması değişkenlerin sırasına bağlıdır. Sıradaki ilk değişken diğerlerini aynı dönemde etkileyebilir ama onlardan aynı dönemde etkilenmez; sonraki değişkenler önceki değişkenlerin aynı dönem şoklarına tepki verir. Bu sıra bir kuramsal varsayımdır ve farklı sıralamalar farklı IRF'ler verebilir; artıklar arasındaki korelasyon yüksekse fark büyür. IRF'lerin belirsizliği genellikle bootstrap ile elde edilen güven bantlarıyla gösterilir. Bant sıfırı içeriyorsa tepki istatistiksel olarak belirsizdir. Durağan bir VAR'da tepkiler zamanla sıfıra söner.
Gündelik bir örnek
Bir merkez bankası faiz, enflasyon ve büyümeyi bir VAR modeliyle inceliyor. Faize 1 standart sapmalık bir artış şoku verildiğinde etki-tepki grafiği enflasyonun 2-3 çeyrek sonra düşmeye başladığını, 6. çeyrekte en düşük düzeye indiğini ve sonra yavaşça eski düzeyine döndüğünü gösteriyor. Değişken sırası değiştirildiğinde tepkinin büyüklüğü biraz farklılaşıyor; bu yüzden sonuç sıralamaya duyarlılığıyla birlikte raporlanıyor.
MerQur'da
VAR analizinde 'Etki-tepki türü: Ortogonal (Cholesky)' onay kutusu işaretliyse Cholesky ile ortogonalleştirilmiş 1 SD'lik şok, değilse birim şok kullanılır. 'IRF bootstrap tekrarı ve Rastgele tohum' kalıntı bootstrap'iyle yüzdelik güven bandı üretir; 0 bant olmadığı anlamına gelir.