MerQuR+İstatistik Sözlüğü

İstatistik Sözlüğü → Dışsal değişkenler (VARX, ARIMAX)

Dışsal değişkenler (VARX, ARIMAX)kavram

Bir zaman serisi modelinde, modelin kendisi tarafından açıklanmayan ama açıklanan serileri etkilediği varsayılan dış değişkenler.

İçsel değişkenler modelin içinde birbirini etkileyen ve tahmin edilen değişkenlerdir; dışsal değişkenler ise modele dışarıdan girer ve içsel değişkenlerden etkilenmedikleri varsayılır. ARIMAX (ARIMA hatalı regresyon) modelinde bağımlı seri, dışsal değişkenlerle kurulan bir regresyonla açıklanır ve bu regresyonun hatası bir ARIMA süreci olarak modellenir. VARX modelinde ise karşılıklı etkileşen birkaç içsel seriden oluşan bir VAR sistemine, örneğin hava durumu, tatil günleri ya da politika değişiklikleri gibi dışsal değişkenler eklenir.

Dışsal değişkenle tahmin yapmak için, tahmin edilecek dönemlere ait dışsal değerlerin bilinmesi ya da ayrıca tahmin edilmesi gerekir; bu değerlerdeki belirsizlik genellikle tahmin aralıklarına yansımaz ve aralıklar olduğundan dar görünebilir. Bir değişkeni dışsal saymak güçlü bir varsayımdır: değişken içsel serilerden geri etkileniyorsa (ör. faiz ile enflasyon) onu dışsal kabul etmek yanlı sonuçlar verir ve VAR sistemine içsel olarak eklenmesi daha uygundur. ARIMAX'ta katsayılar, ARIMA hata yapısı nedeniyle sıradan regresyon katsayıları gibi doğrudan yorumlanamayabilir.

Gündelik bir örnek

Bir dondurmacının günlük satışlarını tahmin ediyorsunuz. Satışlar kendi geçmişine bağlıdır, ama hava sıcaklığından da güçlü biçimde etkilenir. Sıcaklık, satışlardan etkilenmez; bu yüzden dışsal bir değişkendir. Gelecek haftanın satış tahminini yapabilmek için gelecek haftanın sıcaklık tahminini de modele vermeniz gerekir.

MerQur'da

ARIMA Tahminde 'Bağımsız değişkenler (ARIMAX)' ile, gelecekteki regresör değerleri bağımlı değişkeni boş olan satırlardan alınarak; VAR analizinde 'Dışsal değişkenler (VARX)' ile kullanılır.

Bu kavramın geçtiği analizler

ARIMA TahminVAR

İlgili kavramlar

ARIMA mertebeleri (p, d, q) ve kayma (drift)