Amasya’nın Kentleşme Dinamikleri: Topografya ve Nehir Topoğrafyası Tarafından Şekillenen Doğrusal Kent Gelişimi
DOI:
https://doi.org/10.53463/splandes.202500404Anahtar Kelimeler:
Amasya- Kentselleşme dinamikleri,- Doğrusal kentsel gelişim,- Sürdürülebilir kentsel planlama,- Coğrafi kısıtlamalar,- Sürdürülebilir kentsel planlamaÖzet
Türkiye’nin tarihsel açıdan önemli kentlerinden biri olan Amasya, özgün kentleşme biçimini büyük ölçüde eşsiz topoğrafyası ve akarsu coğrafyası tarafından şekillendirilmiş bir şekilde sergilemektedir. Şehir, dik yamaçlarla çevrili dar bir vadinin içinde yer almakta ve merkezinden Yeşilırmak Nehri geçmektedir. Bu doğal yapı, yerleşim alanlarının genişlemesini kısıtlamış ve vadi tabanına bitişik sınırlı düz alanlar boyunca, nehir kenarına paralel olarak uzanan doğrusal bir kentsel gelişim modelinin oluşmasına yol açmıştır. Radyal biçimde yayılan kentlerin aksine, Amasya’nın kentsel büyümesi, kültürel, konut ve altyapısal unsurların vadi koridoru boyunca yönlenmiş doğrultulu bir gelişim göstermektedir. Bu kısıtlamalar, yatay büyümeyi sınırlamakla birlikte, yoğun bir kentsel morfoloji ve yapılaşmış çevre ile doğal peyzaj arasındaki yakın bütünleşmeyi teşvik etmiştir. Bu doğrusal kentleşme biçimi, topoğrafya ile insan yerleşimi arasındaki güçlü karşılıklı bağımlılığı göstermesinin yanı sıra, ekolojik hassasiyet, taşkın riski ve Amasya’nın zengin kültürel peyzajının korunmasını gözeten sürdürülebilir planlama yaklaşımlarına duyulan gereksinimi de vurgulamaktadır. Sürdürülebilir kalkınma çerçevesinde, Amasya’nın kentsel formunun analiz edilmesi, tarihsel kentlerin coğrafi kısıtlamalara uyum sağlama stratejilerini nasıl geliştirdiğine ve kültürel miras ile çağdaş kentsel gereksinimler arasında nasıl bir denge kurduğuna ilişkin değerli çıkarımlar sunmaktadır.
İndirmeler
Referanslar
Alberti, M. (2005). The effects of urban patterns on ecosystem function. International Regional Science Review, 28(2), 168–192.
Dal, İ., & Kaymaz, I. (2021). Antakya Gazipaşa Caddesi örneğinin kentsel tarihi peyzaj açısından değerlendirilmesi. Bartın Orman Fakültesi Dergisi, 23(2), 433–445.
Escalante, A. E., Hernández, E., & García, C. M. (2020). Editorial: Sustainability challenges for our urban futures. Frontiers in Environmental Science, 8, 1–3.
Galland, D., & Stead, D. (2022). Periodising planning history in metropolitan regions: An historical-discursive institutionalist approach. In Abstracts of the ACSP Annual Conference, Toronto, Canada.
Gholami, F., Li, Y., Zhang, J., & Nemati, A. (2024). Quantitative assessment of future environmental changes in hydrological risk components: Integration of remote sensing, machine learning, and hydraulic modeling. Water, 16(2), 101–120.
Ginzarly, M., Joshi, M. Y., & Teller, J. (2024). A multidimensional framework for assessing cultural heritage vulnerability to flood hazards. International Journal of Heritage Studies, 30(4), 512–530.
Gomes, A., García, H., Gómez-Pazo, A., & Chaminé, H. I. (2024). On dialogue about earth processes and sustainable environment in a changing world: A tribute to the legacy of the landscape traveller Augusto Pérez-Alberti. Environmental Earth Sciences, 83(6), 1–15.
Görgün, E. K., & Salata, S. (2025). Settlement expansion versus environmental protection: Ecosystem services for environmental regulation planning in İzmir, Turkey. Sustainability, 17(3), 245–263.
Gülçin, D., & Yılmaz, K. T. (2020). Mapping landscape potential for supporting green infrastructure: The case of a watershed in Turkey. Land, 9(4), 112–125.
Günay, S. (2017). 3D visualization of a timber frame historic building: Partite usage and its impact on the structural system. The International Archives of the Photogrammetry, Remote Sensing and Spatial Information Sciences, XLII-2/W5, 325–328. Ottawa: 26th International CIPA Symposium.
Halecki, W., Bedla, D., Plesiński, K., & Ziernicka–Wojtaszek, A. (2023). River park assessment: 2D hydraulic watercourse modeling for nature-based solutions in urban area. Civil and Environmental Engineering Reports, 33(2), 117–134.
Hemmati, M., Mahmoud, H., Ellingwood, B. R., & Crooks, A. (2021). Unraveling the complexity of human behavior and urbanization on community vulnerability to floods. Scientific Reports, 11, 2345.
Kanlı, İ. (2016). Is the spatial conservation of a historical neighbourhood alone able to make it sustainable? Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 18(1), 333–365.
Khirfan, L., Mohtat, N., & Daub, B. (2021). Reading an urban palimpsest: How the gradual loss of an urban stream impacts urban form's connections and ecosystem functions. Frontiers in Water, 3, 754679.
Kuyucu, F., & Özer, Y. (2019). Hermann Jansen'in planlama ilkelerini Gaziantep kent planı üzerinden okumak. Mimarlık, 381, 63–67.
Lemoine, E. (2024). Evaluation of green infrastructure benefits in urban areas in Paris. International Journal of Environmental Sciences, 15(3), 210–225.
Lousada, S., Gómez, J. M., Vilčeková, S., & Delehan, S. (2025). Integrating resilient water infrastructure and environmental impact assessment in borderland river basins. Water, 17(1), 45–62.
Malik, I. H., Ahmed, R., Ford, J. D., Shakoor, M. S., & Wani, S. N. (2024). Beyond the banks and deluge: Understanding riverscape, flood vulnerability, and responses in Kashmir. Natural Hazards, 124(2), 1101–1125.
Mariano, C., & Marino, M. (2022). Urban planning for climate change: A toolkit of actions for an integrated strategy of adaptation to heavy rains, river floods, and sea level rise. Urban Science, 6(4), 90–110.
Méndez, D., Pérez-Sánchez, M., Sánchez-Romero, F.-J., & Coronado-Hernández, Ó. E. (2025). Assessment of the effectiveness of green infrastructure interventions to enhance ecosystem services in developing countries. Urban Science, 9(2), 150–172.
Miguez, M. G., Veról, A. P., Sousa, M. M., & Rezende, O. M. (2015). Urban floods in lowlands—Levee systems, unplanned urban growth and river restoration alternative: A case study in Brazil. Sustainability, 7(8), 10321–10343.
Mobaraki, A., Nikoofam, M., & Mobarak, B. (2025). The nexus of morphology and sustainable urban form parameters as a common basis for evaluating sustainability in urban forms. Sustainability, 17(2), 112–130.
Okta, B. Y. (2024). Sustainable planning strategies for a port city: Rethinking the İzmir’s Meles River Basin development in Turkey. In Contemporary Regional Planning Issues. IntechOpen.
Papagiannakis, A., & Karathanou, D. (2025). Achieving urban resilience through environmental streetscape design and traffic calming: A case study in the municipality of Pylaia-Hortiatis, Greece. In Lecture Notes in Intelligent Transportation and Infrastructure.
Peroni, F., Codato, D., Buscemi, L., Cibrario, M., Pappalardo, S. E., & Marchi, M. D. (2023). Rethinking urban riparian ecosystems as a frontline strategy to counter climate change: Mapping 60 years of carbon sequestration evolution in Padua, Italy. Frontiers in Climate.
Pusporini, N., Palupi, W. R., Septanti, D., Cahyadini, S., & Santosa, H. R. (2021). Morphological concept in evaluating riverbank slum settlement programs in Kotalama Malang. Civil Engineering and Architecture, 9(5), 1100–1112.
Rizzo, M. T. (2023). Ecosystem services: An interpretive paradigm of urban and territorial heritage. Strategies, guidelines and vision for sustainable cities. Connectivity and Creativity in Times of Conflict.
Rosyidah, S., Iswandi, M., Kadir, I., & Simatupang, M. (2022). The development pattern of the Lasolo riverbank settlement in Kendari, Southeast Sulawesi-Indonesia. Future Cities and Environment, 8(1), 1–14.
Rozenberg, P., Griebel, A., & Sanders, G. J. (2014). Conceptual frames and research strategies for integrated studies of adaptation to drought. HAL (Le Centre Pour La Communication Scientifique Directe).
Salata, S., & Uzelli, T. (2023). Are soil and geology characteristics considered in urban planning? An empirical study in İzmir (Turkey). Urban Science, 7(2), 45–60.
Salici, A. (2013). Greenways as a sustainable urban planning strategy. In Advances in Landscape Architecture. IntechOpen.
Shukla, N., Das, A., & Mazumder, T. (2025). Assessment of urban form resilience: A review of literature in the context of the global south. Environment, Development and Sustainability, 27(6), 2863–2899.
Singh, P. K., Chirade, S., Taluja, R., Yadav, D. K., Srikanth, A., Manjunatha, M., & Karim, M. M. (2023). Eco-conscious creation: Navigating the nexus of sustainability and production design. In Proceedings of the International Conference on Sustainable Development Goals (ICSDG 2023).
Sofi, M. S., Rautela, K. S., Muslim, M., & Bhat, S. U. (2024). From data to decisions: Evaluating flood vulnerability in the Sindh watershed through analytical hierarchy process. Frontiers of Urban and Rural Planning, 8(3), 101–120.
Sousa, R. D., Paiva, P. D., Reis, M. V., & Carcaud, N. (2023). Trajectory of landscaping and multifunctionality around urban rivers: The case of Angers. Ornamental Horticulture, 29(2), 45–63.
Tadi, M., Zadeh, H. M., & Toussi, H. E. (2025). Transforming vulnerable urban areas: An IMM-driven resilience strategy for heat and flood challenges in Rio de Janeiro’s Cidade Nova. Urban Science, 9(4), 220–240.
Tavus, B., & Kocaman, S. (2023). Flood mapping in mountainous areas using Sentinel-1 & 2 data and glom features. The International Archives of the Photogrammetry, Remote Sensing and Spatial Information Sciences, XLII-4/W1, 101–110.
Tuna, M., & Armut, S. (2021). Orta ölçekli bir şehirde kentsel su yönetimi: Amasya ili Merzifon ilçesi örneği. BŞEÜ Fen Bilimleri Dergisi, 12(2), 55–70.
Veról, A. P., Lourenço, I. B., Fraga, J. P., Battemarco, B. P., Merlo, M. L., Magalhães, P. C., & Miguez, M. G. (2020). River restoration integrated with sustainable urban water management for resilient cities. Sustainability, 12(18), 7421.
Vilca-Campana, K. C.-V., Iruri-Ramos, C., Cárdenas-Pillco, B., Escudero, A., & Chanove-Manrique, A. (2025). Improving urban flood resilience: Urban flood risk mitigation assessment using a geospatial model in the urban section of a river corridor. Water, 17(4), 321–340.
Yazar, M., Fide, E. B., & Çetinkaya, İ. D. (2023). The nested hierarchy of urban vulnerability within land use policies fails to address climate injustices in Turkey. Journal of Environmental Policy & Planning, 25(3), 210–230.
Yetman, F. (1985). Amasya İmar Planı İzah Raporu. Bayındırlık ve İskan Bakanlığı, Planlama ve Proje Müdürlüğü, Yapı İşleri Genel Müdürlüğü.
İndir
Yayınlanmış
Nasıl Atıf Yapılır
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2024 Sekizgen Academy
Bu çalışma Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
