Gümüşhane Zilli Kilim Motiflerinin Biçimsel ve Anlamsal Analizi
DOI:
https://doi.org/10.53463/inda.2025040Anahtar Kelimeler:
Anadolu kilim kültürü- dokuma sanatı- motif- Gümüşhane- Zilli KilimÖz
Toplumlar, geçmişten günümüze kültürel kimliklerini ifade etmek ve gelecek kuşaklara aktarmak amacıyla ürettikleri zanaat ürünlerine motifler aracılığıyla sembolik anlamlar yüklemiştir. Yörelerin inançları, yaşam tarzları ve çevresel koşulları, motiflerin biçimlenişinde belirleyici rol oynamakta; kullanılan tezgâh, iplik, renk ve desen çeşitliliği ise kültürel etkileşimi güçlendirmektedir. Bu çalışma, Anadolu kilim kültüründe yaygın olarak görülen motiflerin biçimsel ve anlamsal sınıflandırmasını temel alarak, Gümüşhane ili Kelkit yöresine özgü ve coğrafi işaret tesciline sahip “Kelkit Zilli Kilimini incelemektedir. Çalışmanın amacı tekil bir örneği (Zilli Kilimi) anlamlandırmak, ancak bunu genel Anadolu kilim kültürü bağlamına yerleştirerek yapmaktır. Bulgular, Zilli Kilim’in anlamsal açıdan Anadolu dokuma geleneğinin temel özelliklerini sürdürdüğünü, ancak biçimsel açıdan yöreye özgü inanç ve yaşam biçimlerinden beslenen farklı sembolik yorumlar içerdiğini göstermektedir. Çalışma, Zilli Kilim motiflerinin Anadolu dokuma geleneği içindeki kültürel anlam üretim sürecini ortaya koyarak, yerel kimliğin korunması ve belgelenmesine katkı sağlamayı amaçlamaktadır.
İndirmeler
Referanslar
Acar, B. (1975). Kilim ve düz dokuma yaygılar. Türk Süsleme Sanatları Serisi: 3. Ankara: Ak Yayın.
Akpınarlı, H. F. ve Üner, İ. (2017). İç Anadolu bölgesi halılarında görülen figüratif sembol ve
motifler. Art-e Sanat Dergisi, 10(20), 630-651. https://doi.org/10.21602/sduarte.339715
Aksoy, M. (2007). Kültür sosyolojisi açısından halı-kilim sanatı ve etnografik eserlerdeki damgaların dili. 38. ICANAS Uluslararası Asya ve Kuzey Afrika Çalışmaları Kongresi, 75–120.
Alp, K. Ö. (2000). Konya yöresi kilimlerinde sembolik motifler ve Oğuz boyu damgaları. Türk Dünyası Kültür ve Sanat Sempozyumu, 351–364. Isparta, Türkiye.
Aslanapa, O. (1998). Türk sanatı. İstanbul: Remzi Kitabevi.
Baylan Çalış, Z. (2014). Kelkit yöresine ait zili teknikli düz dokuma yaygılardan örnekler (Yüksek lisans tezi). Konya Üniversitesi: Sosyal Bilimler Enstitüsü. Erişim Adresi: https://www.proquest.com/docview/2606880548
Bozkurt, F. (2003). Türklerin dini. İstanbul: Cem Yayınları.
Canay, A. (2011). Anadolu’da üretilen kilim motifleri ve seramik sanatında yorumlanması (Yüksek lisans tezi). Afyon Kocatepe Üniversitesi: Sosyal Bilimler Enstitüsü. Erişim Adresi: https://acikerisim.aku.edu.tr/xmlui/handle/11630/2959
Çelenk Çavdar, A. (2024). Kişisel Arşiv.
Dabağ, M. (2019). Gümüşhane ili Kelkit ilçesi Zilli kilim motiflerinin biçimsel ve plastik değerler açısından incelenmesi, (Yüksek lisans tezi). Giresun Üniversitesi: Sosyal Bilimler Enstitüsü.
Deniz, B. (2000). Türk dünyasında halı ve düz dokuma yaygılar. Başbakanlık Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu Yayın Dizisi 215. Ankara: Atatürk Kültür Merkezi.
Develioğlu, F. (2012). Osmanlıca-Türkçe ansiklopedik lügat (29. baskı). Ankara: Aydın Kitabevi.
Diler, A. ve Gallice, M. A. (2018). Kilimin sembolleri: Unutulmuş bir dilden kesitler. İstanbul: Alfa.
Durul, Y. (1987). Türk kilim motifleri. Ankara: Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü Yayınları.
Erbek, M. (2002). Çatalhöyük’ten günümüze Anadolu motifleri. Ankara: Kültür Bakanlığı.
Genç, M. (2012). Günümüz halı tasarımlarında gelenekten faydalanma kriterleri. Halıcılık ve Kilimcilik Programının Sorunları ve Çözüm Önerileri 118-131, Ayvacık Çanakkale.
Kaşgarlı M. (2005). Divânü Lugati’t-Türk (S.Erden ve S.T. Yurtsever, Çev.). İstanbul:Kabalcı Yayın.
Karavar, F. (2017). Halı sanatı örneğinde saray sanatı ve halk sanatı. Akademik Sosyal Araştırmalar Dergisi, 5(52), 161–174.
Köken, M. (2024). Türk sanatı. İstanbul: Karakarga Yayınları.
Miller, A. (1924) Kovrovıye İzdeliya Vostoka. Leningrad: Exhibition of the Ethnographic Department of the Russian Museum, State Printing House.
Oyman, N. R. (2019). Bazı Anadolu kilim motiflerinin sembolik çözümlemesi. Arış Dergisi (14),
4-22. https://doi.org/10.34242/akmbaris.2019.119
Özdinç, Ö. (2016). Halı ve motif. Sosyal Bilimler Dergisi, 3(6), 524–528.
Özpınar, B. (2022). Türk çadır kapıları üzerine bir inceleme. Türklük Bilimi Araştırmaları, 137–162.
Sağ, M. (2012). Bir sembol olarak “Kilim”. Arış Dergisi, 8, 116–121. https://doi.org/10.34242/akmbaris.2019.42
Selçuk, K. ve Yurttaş, H. (2020). Doğu Karadeniz bölgesi dokumalarında kompozisyon düzenlemesi. Motif Akademi Halkbilimi Dergisi, 13(31), 1193–1217. https://doi.org/10.12981/mahder.738091
Selçuk, K. ve Yurttaş, H. (2021). Doğu Karadeniz bölgesi kirkitli dokumalarında geometrik ve bitkisel motiflerden örnekler. Art-Sanat Dergisi, 15, 287–315. https://doi.org/10.26650/artsanat.2021.15.0012
Soysaldı, A. (2009). Düz dokuma teknikleri ve teknik desen çizimleri. Ankara: AKM Yayınları.
Sürmeli, K. (2014). Konya Selçuklu halı motiflerinin ekslibrislerde yorumlanması. Tarih Okulu Dergisi (TOD), 7(17), 359–374.
Şahin, G. ve Akova Balcı, S. (2020). Coğrafi işaret kapsamındaki Türk halı ve kilimlerinin analizi. Journal of International Social Research, 13(69), 447–482.
Şemin, M. E. (2020). Anadolu’nun motifleri: Türk halı ve kilim sanatına bir bakış. Gordon Dergisi, 13, 38–60.
Rásonyi, L. (1971). Türklerde halıcılık terimleri ve halıcılığın menşei. Türk Kültürü, 9(103), 614.
Taşağıl, A. (2008). İpek Yolunun tarihi temelleri, dünden bugüne İpek Yolu: beklentiler ve gerçekler. İstanbul: Ötüken Yayınları.
Taşkıran, M. N. (2006). Reading motifs on kilims: A semiotic approach to symbolic meaning. Yayımlanmamış metin, Kocaeli Üniversitesi, İletişim Fakültesi, Radyo, Sinema ve Televizyonculuk Bölümü, Kocaeli, Türkiye. Erişim adresi: https://www.academia.edu/1105092/Reading_Motifs_on_Kilims_A_Semiotic_Approach_to_Symbolic_Meaning
Uğurlu, A. (2008). Halı ve kilim. Eczacıbaşı Sanat Ansiklopedisi (Cilt 2). İstanbul: YEM Yayınları.
Yetkin, Ş. (1991). Türk halı sanatı. Ankara: Türkiye İş Bankası Yayınları.
Yıldırım, M. ve Baylan, Z. (2010). Kelkit yöresi zililerinden çuval, heybe, palaz ve çanta örnekleri. Selçuk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi, 28, 415–446.
İndir
Yayınlanmış
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2025 Journal of Interior Design and Academy

Bu çalışma Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 International License ile lisanslanmıtır.

















