Evaluation of The Xeriscape Approach in The Context of Sustainable Water Management

elif ela nur yavuz

doi:10.53463/ecopers.20250419

Yazarlar

elif ela nur yavuz Süleyman Demirel Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Peyzaj Mimarlığı Anabilim Dalı, Isparta/Türkiye https://orcid.org/0000-0003-3401-4614

DOI:

https://doi.org/10.53463/ecopers.20250419

Anahtar Kelimeler:

Kurakçıl peyzaj- sürdürülebilir su yönetimi- su koruma- iklime uyumlu peyzaj- Kuraklık- Sulama

Özet

İklim değişikliği, hızlı kentleşme ve artan iklim değişkenliği altında kentsel su stresi giderek şiddetlenmektedir. Dış mekân peyzaj sulaması—özellikle çim ağırlıklı ve yüksek su gereksinimli bitkilendirme—belediye su kullanımının önemli ve çoğu zaman isteğe bağlı bir bileşenini oluşturmakta; bu durum, onu talep yönlü su yönetimi açısından kritik bir hedef hâline getirmektedir. Kurakçıl peyzaj (xeriscape; kurağa uyumlu peyzaj), iklime uygun planlama, hidrozonlama, toprak iyileştirme, malçlama, verimli sulama ve bakım uygulamaları yoluyla sulama gereksinimini azaltmak için bütünleşik bir tasarım ve yönetim çerçevesi sunar. Bu derleme, sürdürülebilir kentsel su yönetimi ve suya duyarlı kent (WSC) gündemleri bağlamında kurakçıl peyzaja ilişkin uluslararası ve Türkiye literatürünü sentezlemektedir. Kapsam taraması mantığı ve tematik sentez yaklaşımı izlenerek (Arksey & O’Malley, 2005; Peters ve diğerleri, 2020), temel ilkeler, performans kanıtları (su tasarrufu, maliyetler, ekosistem ortak faydaları), olanak sağlayan teknolojiler ve standartlar (ET0 tabanlı su bütçeleri, akıllı sulama), uygulama engelleri ve iklim bölgeleri boyunca uyarlama gereksinimleri incelenmiştir. Literatür, anlamlı su tasarruflarının; bitki seçimi, sulama teknolojisi, toprak/malç uygulamaları ve izleme bileşenleri tek tek değil, entegre bir sistem olarak uygulandığında elde edilebildiğini göstermektedir. Türkiye’de kurakçıl peyzajın ölçeklendirilmesi; standartlaştırılmış su bütçesi hedefleri, karşılaştırılabilir izleme göstergeleri, güçlendirilmiş yerli bitki tedarik zinciri ve teknik rehberliği teşvikler ile kamusal iletişimle birleştiren politika araçlarını gerektirmektedir.

Referanslar

AIPH. (2025). The AIPH World Green City Awards (Riyadh – Saudi Arabia). Erişim tarihi 25 Aralık 2025, https://fgc2024.com/aiph/

Arksey, H. ve O’Malley, L. (2005). Scoping studies: Towards a methodological framework. International Journal of Social Research Methodology, 8(1), 19–32. https://dx.doi.org/10.1080/1364557032000119616

Avrupa Birliği. (2020). Regulation (EU) 2020/741 of the European Parliament and of the Council of 25 May 2020 on minimum requirements for water reuse. Official Journal of the European Union, L 177, 32–55. Erişim tarihi 25 Aralık 2025, https://eur-lex.europa.eu/eli/reg/2020/741/oj

Brelsford, C. ve Abbott, J. K. (2021). How smart are “Water Smart Landscapes”? Journal of Environmental Economics and Management, 106, 102402. https://dx.doi.org/10.1016/j.jeem.2020.102402

California Department of Water Resources. (2024). Model Water Efficient Landscape Ordinance (MWELO). Erişim tarihi 25 Aralık 2025, https://water.ca.gov/programs/water-use-and-efficiency/landscape-ordinance

Chalker-Scott, L. (2007). Impact of mulches on landscape plants and the environment—A review. Journal of Environmental Horticulture, 25(4), 239–249.

Çetin, N. ve Mansuroğlu, S. (2018). Akdeniz koşullarında kurakçıl peyzaj düzenlemelerinde kullanılabilecek bitki türlerinin belirlenmesi: Antalya/Konyaaltı örneği. Ege Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi, 55(1), 11–18. https://dx.doi.org/10.20289/zfdergi.390690

Çorbacı, Ö. L., Özyavuz, M. ve Yazgan, M. E. (2011). Peyzaj mimarlığında suyun akıllı kullanımı: Xeriscape. Tarım Bilimleri Araştırma Dergisi, (1), 25–31.

Denver Water. (2025). Xeriscape: Seven principles. Erişim tarihi 25 Aralık 2025, https://www.denverwater.org/your-water/water-use/xeriscape

Green, J. C., Solins, J. P., Brissette, F. P. ve Benning, T. M. (2024). Shifting currents: A synthesis of urban water management and green infrastructure to inform planning at multiple scales. Journal of Urban Ecology, 10(1), juae003. https://dx.doi.org/10.1093/jue/juae003

Hassamancıoğlu, V. M., Yılmaz, G., Çelik, A. ve Erdoğdu, S. (2025). Kentsel açık yeşil alanların kurakçıl peyzaj tasarımına uygunluğunun değerlendirilmesi: Tokat kenti örneği. Research in Agricultural Sciences, 56(1), 50–65. https://dx.doi.org/10.17097/agricultureatauni.1508760

IPCC. (2022). Climate Change 2022: Impacts, adaptation and vulnerability. Cambridge: Cambridge University Press.

Karaca, E. ve Kuşvuran, A. (2012). Çankırı kenti peyzaj düzenlemelerinde kullanılan bazı bitkilerin kurakçıl peyzaj açısından değerlendirilmesi. Türk Bilimsel Derlemeler Dergisi, 5(2), 19–24.

Kaylı, A. ve Gölbey, A. G. (2020). Yeşil altyapı ve yeşil bina bileşeni olarak kurakçıl peyzaj uygulamaları. Ege Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi, 57(2), 303–311. https://dx.doi.org/10.20289/zfdergi.669799

Nazemi Rafi, H., Kazemi, F. ve Tehranifar, A. (2020). Xeriscaping: A review of principles and plant selection. Urban Forestry & Urban Greening, 52, 126699. https://dx.doi.org/10.1016/j.ufug.2020.126699

Öztaş Karlı, R. G. ve Artar, M. (2021). Kentsel su yönetiminde araç olarak su ayak izi ve mavi-yeşil altyapı. Kent Akademisi, 14(2), 158–175. https://dx.doi.org/10.35674/kent.887408

Peters, M. D. J., Marnie, C., Tricco, A. C., Pollock, D., Munn, Z., Alexander, L., … Khalil, H. (2020). Updated methodological guidance for the conduct of scoping reviews. JBI Evidence Synthesis, 18(10), 2119–2126. https://dx.doi.org/10.11124/JBIES-20-00167

Saher, N. M., Bazaid, A. S., Alharbi, M., Alotaibi, N. A., Eid, E. M. ve Dhahri, A. A. (2022). Microclimate effects on irrigation needs in different vegetation types in Saudi Arabia. Hydrology, 9(6), 104. https://dx.doi.org/10.3390/hydrology9060104

St. Hilaire, R., Arnold, M. A., Wilkerson, D. C., Devitt, D. A., Hurd, B. H., Lesikar, B. J., … Zoldoske, D. F. (2008). Efficient water use in residential urban landscapes. HortScience, 43(7), 2081–2092.

Su Verimliliği Yönetmeliği. (2024, 27 Aralık). T.C. Resmî Gazete. Erişim tarihi 25 Aralık 2025, https://www.resmigazete.gov.tr/

T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı. (2024). Kurakçıl peyzaj uygulama rehberi. Erişim tarihi 25 Aralık 2025, https://www.suverimliligi.gov.tr/

UN-Water. (2024). Water stress. Erişim tarihi 25 Aralık 2025, https://www.unwater.org/water-facts/water-stress

UNESCO. (2024). United Nations World Water Development Report 2024: Water for prosperity and peace. Paris: UNESCO. Erişim tarihi 25 Aralık 2025, https://www.unesco.org/reports/wwdr/2024/en

United States Environmental Protection Agency. (2023). WaterSense Water Budget Tool: User guide. Erişim tarihi 25 Aralık 2025, https://www.epa.gov/watersense/water-budget-tool

Ünsal, O. ve Çelik Çanga, M. (2023). Tokat şehir parklarının kurakçıl peyzaj tasarımına uygunluklarının belirlenmesi. Bartın Orman Fakültesi Dergisi, 25(2), 200–208. https://dx.doi.org/10.24011/barofd.1306076

Van de Walle, J., Hill, C., Ali, S., Callahan, K. ve Erfani, R. (2023). Regulations and guidelines for residential greywater reuse: A critical review. npj Clean Water, 6, 20. https://dx.doi.org/10.1038/s41545-023-00236-6

Volo, T. J., Vivoni, E. R. ve Ruddell, B. L. (2015). An ecohydrological approach to conserving urban water through optimized landscape irrigation schedules. Landscape and Urban Planning, 133, 127–132. https://dx.doi.org/10.1016/j.landurbplan.2014.09.012

World Health Organization. (2006). Guidelines for the safe use of wastewater, excreta and greywater: Volume 4. Excreta and greywater use in agriculture. Geneva: WHO.