Yeni Kent Dokularında Ekolojik Ağların Karşılaştırılması: Haliliye (Şanlıurfa) Örneği

Büşra Yetim; Canan Koç; Devrim Türkan Kejanlı

doi:10.53463/ecopers.20250364

Yazarlar

Büşra Yetim Dicle Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Mimarlık Anabilim Dalı, Diyarbakır/Türkiye https://orcid.org/0000-0002-6727-8096
Canan Koç Dicle Üniversitesi, Mimarlık Fakültesi, Mimarlık Bölümü, Diyarbakır /Türkiye https://orcid.org/0000-0003-0992-2290
Devrim Türkan Kejanlı Dicle Üniversitesi, Mimarlık Fakültesi, Mimarlık Bölümü, Diyarbakır /Türkiye https://orcid.org/0000-0002-0476-2307

DOI:

https://doi.org/10.53463/ecopers.20250364

Anahtar Kelimeler:

Ekolojik ağlar- Kentsel yeşil alanlar- Kentleşme- Şanlıurfa

Özet

Sürdürülebilir bir kent planının insanı ve içinde bulunduğu doğal çevreyi bir arada değerlendirmesi gerekmektedir. Kentsel yeşil alanların dağılımı ve gelişim biçimi sağlıklı bir kentsel çevrenin oluşumunda önemli bir role sahiptir. Sanayileşme ile dünyada meydana gelen hızlı kentleşme Türkiye’de de 20. yüzyılda oldukça ivme kazanmıştır. Bu süreçte köyden kente göçün etkisiyle ortaya çıkan yerleşim ihtiyacının sonucunda plansız kentleşen Şanlıurfa’da birçok kentte olduğu gibi zamanla önemli çevre sorunları ortaya çıkmıştır. Bu çalışmada son yıllarda dünya genelinde çevre sorunlarıyla mücadele etmek amacıyla ortaya çıkan ekolojik yaklaşımların Şanlıurfa kentine etkileri Haliliye İlçesine bağlı, yakın zamanda gelişmiş olan Veysel Karani ve Karşıyaka mahalleleri üzerinden irdelenmiştir. Yapılan alan çalışmasından elde edilen veriler değerlendirilmiş ve gelişimi devam eden bu iki mahallenin türlerin devamlılığını hedefleyen birer ekosistem olmaktan uzak, salt insan odaklı planlanmış alanlar olduğu tespit edilmiştir. Bu iki alanın devam eden gelişim sürecinde ekolojik yerleşimlere evrilmeleri için öneriler geliştirilmiştir.

Referanslar

AFAD. (2021). AFAD İRAP İl Afet Risk Azaltma Planı 2021. T.C. Şanlıurfa Valiliği İl Afet ve Acil Durum Müdürlüğü.

Ayaşlıgil, T. (2006). Kazdağlarının biyoeşitliliğinin korunması ve NATURA 2000 / ekolojik ağı. Kazdağları II. Ulusal Sempozyumu, Çanakkale.

Aydoğdu, H. (2019). Şanlıurfa tarihi kent merkezinde koruma-geliştirme stratejileri üzerine bir araştırma (Yüksek lisans tezi). Hasan Kalyoncu Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Gaziantep.

Benliay, A., & Yıldırım, E. (2013). Peyzaj planlama çalışmalarında peyzaj metriklerinin kullanımı. Türk Bilimsel Derlemeler Dergisi, 6(1), 7–11.

Coşkun Hepcan, Ç. (2008). Doğa korumada sürdürülebilir bir yaklaşım, ekolojik alanların belirlenmesi ve planlanması: Çeşme–Urla Yarımadası örneği (Doktora tezi). Ege Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Bornova, İzmir.

Cüce, B., & Ortaçeşme, V. (2020). Kentsel yeşil alanlara erişilebilirlik. Peyzaj, 2(2), 65–77.

Ekinci, A. (2006). Orta çağda Urfa. Ankara: Gazi Kitapevi.

Eltan, C. (2012). Ekolojik ağlar ve yeşil koridorlar (Proje sunumu). Yıldız Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, İstanbul.

Gül, A., Dinç, G., Akın, T., & Koçak, A. İ. (2020). Kentsel açık ve yeşil alanların mevcut yasal durumu ve uygulamadaki sorunlar. İdealkent, 11(Kentleşme ve Ekonomi Özel Sayısı), 1281–1312. https://doi.org/10.31198/idealkent.650461

Gül, A., & Küçük, V. (2001). Kentsel açık-yeşil alanlar ve Isparta kenti örneğinde irdelenmesi. Turkish Journal of Forestry, 2(1), 27–48.

İlyas, A. (2017). 1927 nüfus sayım sonuçlarına göre Urfa nüfusunun genel yapısı ve özelliği. Türk İslam Medeniyeti Akademik Araştırmalar Dergisi, 12(24), 143–156.

Karasu, M. A. (2014). Şanlıurfa’da kentsel gelişme ve 6360 sayılı büyükşehir belediye kanunu. Adnan Menderes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 1(5), 178–193.

Koçak, Y., & Terzi, E. (2012). Türkiye'de göç olgusu, göç edenlerin kentlere olan etkileri ve çözüm önerileri. Kafkas Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 3(3), 163–184.

Manavoğlu, E., & Ortaçeşme, V. (2007). Konyaaltı kentsel alanında bir yeşil alan sistem önerisi geliştirilmesi. Akdeniz Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi, 20(2), 261–271.

Onur, A. C. (2019). İstanbul’da kentsel dönüşümle kaybolan kentsel yeşil koridorlar: Haliç–D100–Zeytinburnu sahil işlevsiz yeşil koridoru üzerine bir değerlendirme. Planlama, 6(2), 79–89.

Şahin, Ş. (2009). Peyzaj ekolojisi: Kavramsal temelleri ve uygulama alanları. A. Akay & M. Demirbaş Özen (Ed.), Peyzaj yönetimi içinde. TODAİE Yayınları.

Şahinalp, M. S. (2005). Şanlıurfa şehri’nin kuruluş ve gelişmesi (Doktora tezi). Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.

Sönmez, M., & Akgül, V. (2013). Şanlıurfa şehrinin alansal gelişiminin tarihi yapıların konumları ve uydu görüntüleri ile belirlenmesi. Türk Coğrafya Dergisi, (61), 45–62.

Tel, H. Ö., & Erdoğan, E. (2021). Şanlıurfa, Balıklıgöl kent platosu’nun ekolojik tasarım kapsamında değerlendirilmesi. Journal of Architectural Sciences and Applications, 6(2), 564–585.

Tokuş, M. (2012). Kentsel yeşil ağlar: İstanbul Sarıyer örneği (Yüksek lisans tezi). İstanbul Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, İstanbul.

Tülek, B., & Atik, M. (2013). Doğa korumada ekolojik ağlar; habitat bağlantıları ve Antalya Düzlerçamı yaban hayatı geliştirme sahası örneğinde incelenmesi. Türk Bilimsel Derlemeler Dergisi, (1), 1–6.

Türkoğlu, K. (1987). Şanlıurfa araştırma raporu. Ankara: İller Bankası.

Yazmacı Çiftçi, S. (2021). Ekolojik mimarlık kapsamında malzeme seçiminin yerel mimarideki yeri; geleneksel Urfa evleri (Yüksek lisans tezi). T.C. İstanbul Kültür Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, İstanbul.

Zhang, Z., Meerow, S., Newell, J. P., & Lindquist, M. (2019). Enhancing landscape connectivity through multifunctional green infrastructure corridor modeling and design. Urban Forestry & Urban Greening, 38, 305–317.