Yazım Kuralları 2
Birleşik Sözcüklerin Yazımı
Birleşik sözcükler bazen bitişik, bazen ayrı yazılır. Ses düşmesi veya türemesi olan birleşik sözcükler bitişik yazılır: "kaynana" (kayın+ana), "pazartesi" (pazar+ertesi). Anlam kayması olan (yani sözcüklerin kendi anlamlarından uzaklaşarak yeni bir kavramı karşıladığı) birleşik sözcükler de bitişik yazılır: "hanımeli" (bir çiçek, elle ilgisi yok), "balıkgözü" (bir kusur). Kuruluş, topluluk, hayvan ve bitki bilimsel adları da bitişik yazılır: "Anadolu Ajansı" gibi kurum adları özel durumdur, tür adları genelde bitişiktir: "aslanağzı" (bir çiçek türü). "Renk + isim + -sı/-si" yapısındaki birleşikler ile isim tamlaması biçiminde olup anlamca kalıplaşan yer adları da bitişik yazılır. Buna karşılık her iki sözcük de gerçek anlamını koruyorsa (anlam kayması yoksa) birleşik sözcük AYRI yazılır: "açık mavi", "iyi kötü".
Gerçek Sınav Sorusu
Aşağıda bu konuyla ilgili gerçek bir sınav sorusu var (T.C. Millî Eğitim Bakanlığı Ortaöğretim Genel Müdürlüğü / OGM Materyal TYT-AYT test kitapçıklarından). Cevaplamayı dene, ardından çözümü oku.
- Kural: birleşme sırasında sözcüklerden hiçbiri ya da ikinci sözcük anlam değişikliğine uğramayan birleşik sözcükler AYRI yazılır.
- C seçeneğindeki "Oltu taşı", Oltu ilçesinde çıkan BELİRLİ bir taş türünü adlandırır; "Oltu" özel ad olarak kendi anlamını, "taşı" da kendi anlamını korur, aralarında bir anlam kayması YOKTUR.
- Bu tür yer adı + cins isim yapılarında, anlam kayması olmadığı hâlde bitişik yazma eğilimi yaygın bir yazım yanlışına yol açar; doğrusu AYRI yazımdır ve bu seçenekte de zaten ayrı yazılmıştır - sorudaki asıl yanlışlık, cevap anahtarına göre farklı bir seçenektedir.
- Doğru cevap C'dir; bu seçenek üzerinden kural tekrar edilir: anlam kayması yoksa birleşik sözcük ayrı yazılır.