Osmanlı Devleti'nde Demokratikleşme Hareketleri
Osmanlı Devleti'nde Demokratikleşme Hareketleri
Osmanlı Devleti'nde demokratikleşme yönündeki ilk somut adımlar Tanzimat Fermanı (1839) ve Islahat Fermanı (1856) ile atılmış, asıl büyük adım ise I. Meşrutiyet'in ilanıyla (1876) atılmıştır: Genç Osmanlılar (Namık Kemal, Ziya Paşa gibi aydınlar) hürriyet ve anayasal düzen talep etmiş, bu baskı sonucu II. Abdülhamit Kanun-i Esasi'yi (ilk Osmanlı Anayasası) ilan etmiş ve bir Meclis-i Mebusan açılmıştır. Ancak 1877-78 Osmanlı-Rus Savaşı'nı gerekçe gösteren II. Abdülhamit, 1878'de Meclisi kapatarak Meşrutiyet'i ASKIYA almış, otuz yıl süren bir istibdat (baskıcı, mutlakiyetçi) dönem başlamıştır. Jön Türklerin (İttihat ve Terakki Cemiyeti) baskısıyla 1908'de II. Meşrutiyet ilan edilerek anayasal düzen yeniden yürürlüğe konmuştur; bu, Osmanlı demokratikleşme sürecinin en önemli aşamasıdır ancak beraberinde siyasi istikrarsızlığı da getirmiştir.
Gerçek Sınav Sorusu
Aşağıda bu konuyla ilgili gerçek bir sınav sorusu var (T.C. Millî Eğitim Bakanlığı Ortaöğretim Genel Müdürlüğü / OGM Materyal TYT-AYT test kitapçıklarından). Cevaplamayı dene, ardından çözümü oku.
- Soru, bir zaman yolculuğu kurgusuyla Mebuslar Meclisi'nin AÇIK olduğu, farklı fırka ve cemiyetlerin bu Meclis'te TEMSİL EDİLDİĞİ bir döneme yapılan yolculuğu sormaktadır.
- Tanzimat, II. Mahmut ve Lale Devri'nde HENÜZ bir Mebuslar Meclisi ya da fırka/cemiyet çeşitliliği YOKTUR; bunlar Meşrutiyet ÖNCESİ dönemlerdir.
- I. Meşrutiyet'te (1876-78) Meclis-i Mebusan açılmış ama KISA sürede kapatılmıştır, çok partili bir yapı OLUŞMAMIŞTIR.
- II. Meşrutiyet'te (1908 sonrası) ise Meclis uzun süre AÇIK kalmış, İttihat ve Terakki dışında farklı fırka ve cemiyetler (Hürriyet ve İtilaf gibi) Meclis'te TEMSİL edilmiştir.
- Doğru cevap E'dir (II. Meşrutiyet).